महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 17

17 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

अथावरणमुख्यानि नानाप्रहरणानि च । (१।२)

athāvaraṇamukhyāni nānāpraharaṇāni ca |

1.3१.३

प्रगृह्याभ्यद्रवन् देवान् सहिता दैत्यदानवाः ॥ (१।३)

pragṛhyābhyadravan devān sahitā daityadānavāḥ ||

2.1२.१

ततस्तद् अमृतं देवो विष्णुर् आदाय वीर्यवान् । (२।१)

tatastad amṛtaṃ devo viṣṇur ādāya vīryavān |

2.2२.२

जहार दानवेन्द्रेभ्यो नरेण सहितः प्रभुः ॥ (२।२)

jahāra dānavendrebhyo nareṇa sahitaḥ prabhuḥ ||

3.1३.१

ततो देवगणाः सर्वे पपुस्तद् अमृतं तदा । (३।१)

tato devagaṇāḥ sarve papustad amṛtaṃ tadā |

3.2३.२

विष्णोः सकाशात् सम्प्राप्य संभ्रमे तुमुले सति । (३।२)

viṣṇoḥ sakāśāt samprāpya saṃbhrame tumule sati |

3.3३.३

पाययत्यमृतं देवान् हरौ बाहुबलेन च । (३।३)

pāyayatyamṛtaṃ devān harau bāhubalena ca |

3.4३.४

निरोधयति चापेन दूरीकृत्य धनुर्धरान् ॥ (३।४)

nirodhayati cāpena dūrīkṛtya dhanurdharān ||

4.1४.१

ततः पिबत्सु तत्कालं देवेष्वमृतम् ईप्सितम् । (४।१)

tataḥ pibatsu tatkālaṃ deveṣvamṛtam īpsitam |

4.2४.२

ये ये ऽमृतं पिबन्ति स्म ते ते युध्यन्ति दानवैः । (४।२)

ye ye 'mṛtaṃ pibanti sma te te yudhyanti dānavaiḥ |

4.3४.३

राहुर् विबुधरूपेण दानवः प्रापिबत् तदा ॥ (४।३)

rāhur vibudharūpeṇa dānavaḥ prāpibat tadā ||

5.1५.१

तस्य कण्ठम् अनुप्राप्ते दानवस्यामृते तदा । (५।१)

tasya kaṇṭham anuprāpte dānavasyāmṛte tadā |

5.2५.२

आख्यातं चन्द्रसूर्याभ्यां सुराणां हितकाम्यया ॥ (५।२)

ākhyātaṃ candrasūryābhyāṃ surāṇāṃ hitakāmyayā ||

6.1६.१

ततो भगवता तस्य शिरश्छिन्नम् अलंकृतम् । (६।१)

tato bhagavatā tasya śiraśchinnam alaṃkṛtam |

6.2६.२

चक्रायुधेन चक्रेण पिबतो ऽमृतम् ओजसा ॥ (६।२)

cakrāyudhena cakreṇa pibato 'mṛtam ojasā ||

7.1७.१

तच्छैलशृङ्गप्रतिमं दानवस्य शिरो महत् । (७।१)

tacchailaśṛṅgapratimaṃ dānavasya śiro mahat |

7.2७.२

चक्रेणोत्कृत्तम् अपतच्चालयद् वसुधातलम् । (७।२)

cakreṇotkṛttam apataccālayad vasudhātalam |

7.3७.३

चक्रच्छिन्नं खम् उत्पत्य ननादातिभयंकरम् । (७।३)

cakracchinnaṃ kham utpatya nanādātibhayaṃkaram |

7.4७.४

तत् कबन्धं पपातास्य विस्फुरद् धरणीतले । (७।४)

tat kabandhaṃ papātāsya visphurad dharaṇītale |

7.5७.५

सपर्वतवनद्वीपां दैत्यस्याकम्पयन् महीम् । (७।५)

saparvatavanadvīpāṃ daityasyākampayan mahīm |

7.6७.६

त्रयोदशसहस्राणि योजनानि समन्ततः ॥ (७।६)

trayodaśasahasrāṇi yojanāni samantataḥ ||

8.1८.१

ततो वैरविनिर्बन्धः कृतो राहुमुखेन वै । (८।१)

tato vairavinirbandhaḥ kṛto rāhumukhena vai |

8.2८.२

शाश्वतश्चन्द्रसूर्याभ्यां ग्रसत्यद्यापि चैव तौ ॥ (८।२)

śāśvataścandrasūryābhyāṃ grasatyadyāpi caiva tau ||

9.1९.१

विहाय भगवांश्चापि स्त्रीरूपम् अतुलं हरिः । (९।१)

vihāya bhagavāṃścāpi strīrūpam atulaṃ hariḥ |

9.2९.२

नानाप्रहरणैर् भीमैर् दानवान् समकम्पयत् ॥ (९।२)

nānāpraharaṇair bhīmair dānavān samakampayat ||

10.1१०.१

ततः प्रवृत्तः संग्रामः समीपे लवणाम्भसः । (१०।१)

tataḥ pravṛttaḥ saṃgrāmaḥ samīpe lavaṇāmbhasaḥ |

10.2१०.२

सुराणाम् असुराणां च सर्वघोरतरो महान् ॥ (१०।२)

surāṇām asurāṇāṃ ca sarvaghorataro mahān ||

11.1११.१

प्रासाः सुविपुलास्तीक्ष्णा न्यपतन्त सहस्रशः । (११।१)

prāsāḥ suvipulāstīkṣṇā nyapatanta sahasraśaḥ |

11.2११.२

तोमराश्च सुतीक्ष्णाग्राः शस्त्राणि विविधानि च ॥ (११।२)

tomarāśca sutīkṣṇāgrāḥ śastrāṇi vividhāni ca ||

12.1१२.१

ततो ऽसुराश्चक्रभिन्ना वमन्तो रुधिरं बहु । (१२।१)

tato 'surāścakrabhinnā vamanto rudhiraṃ bahu |

12.2१२.२

असिशक्तिगदारुग्णा निपेतुर् धरणीतले ॥ (१२।२)

asiśaktigadārugṇā nipetur dharaṇītale ||

13.1१३.१

छिन्नानि पट्टिशैश्चापि शिरांसि युधि दारुणे । (१३।१)

chinnāni paṭṭiśaiścāpi śirāṃsi yudhi dāruṇe |

13.2१३.२

तप्तकाञ्चनजालानि निपेतुर् अनिशं तदा ॥ (१३।२)

taptakāñcanajālāni nipetur aniśaṃ tadā ||

14.1१४.१

रुधिरेणावलिप्ताङ्गा निहताश्च महासुराः । (१४।१)

rudhireṇāvaliptāṅgā nihatāśca mahāsurāḥ |

14.2१४.२

अद्रीणाम् इव कूटानि धातुरक्तानि शेरते । (१४।२)

adrīṇām iva kūṭāni dhāturaktāni śerate |

14.3१४.३

ततो हलहलाशब्दः संबभूव समन्ततः ॥ (१४।३)

tato halahalāśabdaḥ saṃbabhūva samantataḥ ||

15.1१५.१

हाहाकारः समभवत् तत्र तत्र सहस्रशः । (१५।१)

hāhākāraḥ samabhavat tatra tatra sahasraśaḥ |

15.2१५.२

अन्योन्यं छिन्दतां शस्त्रैर् आदित्ये लोहितायति ॥ (१५।२)

anyonyaṃ chindatāṃ śastrair āditye lohitāyati ||

16.1१६.१

परिघैश्चायसैः पीतैः संनिकर्षे च मुष्टिभिः । (१६।१)

parighaiścāyasaiḥ pītaiḥ saṃnikarṣe ca muṣṭibhiḥ |

16.2१६.२

निघ्नतां समरे ऽन्योन्यं शब्दो दिवम् इवास्पृशत् ॥ (१६।२)

nighnatāṃ samare 'nyonyaṃ śabdo divam ivāspṛśat ||

17.1१७.१

छिन्द्धि भिन्द्धि प्रधावध्वं पातयाभिसरेति च । (१७।१)

chinddhi bhinddhi pradhāvadhvaṃ pātayābhisareti ca |

17.2१७.२

व्यश्रूयन्त महाघोराः शब्दास्तत्र समन्ततः ॥ (१७।२)

vyaśrūyanta mahāghorāḥ śabdāstatra samantataḥ ||

18.1१८.१

एवं सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे । (१८।१)

evaṃ sutumule yuddhe vartamāne bhayāvahe |

18.2१८.२

नरनारायणौ देवौ समाजग्मतुर् आहवम् ॥ (१८।२)

naranārāyaṇau devau samājagmatur āhavam ||

19.1१९.१

तत्र दिव्यं धनुर् दृष्ट्वा नरस्य भगवान् अपि । (१९।१)

tatra divyaṃ dhanur dṛṣṭvā narasya bhagavān api |

19.2१९.२

चिन्तयामास वै चक्रं विष्णुर् दानवसूदनम् ॥ (१९।२)

cintayāmāsa vai cakraṃ viṣṇur dānavasūdanam ||

20.1२०.१

ततो ऽम्बराच्चिन्तितमात्रम् आगतं महाप्रभं चक्रम् अमित्रतापनम् । (२०।१)

tato 'mbarāccintitamātram āgataṃ mahāprabhaṃ cakram amitratāpanam |

20.2२०.२

विभावसोस्तुल्यम् अकुण्ठमण्डलं सुदर्शनं भीमम् अजय्यम् उत्तमम् ॥ (२०।२)

vibhāvasostulyam akuṇṭhamaṇḍalaṃ sudarśanaṃ bhīmam ajayyam uttamam ||

21.1२१.१

तद् आगतं ज्वलितहुताशनप्रभं भयंकरं करिकरबाहुर् अच्युतः । (२१।१)

tad āgataṃ jvalitahutāśanaprabhaṃ bhayaṃkaraṃ karikarabāhur acyutaḥ |

21.2२१.२

मुमोच वै चपलम् उदग्रवेगवन् महाप्रभं परनगरावदारणम् ॥ (२१।२)

mumoca vai capalam udagravegavan mahāprabhaṃ paranagarāvadāraṇam ||

22.1२२.१

तद् अन्तकज्वलनसमानवर्चसं पुनः पुनर् न्यपतत वेगवत् तदा । (२२।१)

tad antakajvalanasamānavarcasaṃ punaḥ punar nyapatata vegavat tadā |

22.2२२.२

विदारयद् दितिदनुजान् सहस्रशः करेरितं पुरुषवरेण संयुगे ॥ (२२।२)

vidārayad ditidanujān sahasraśaḥ kareritaṃ puruṣavareṇa saṃyuge ||

23.1२३.१

दहत् क्वचिज् ज्वलन इवावलेलिहत् प्रसह्य तान् असुरगणान् न्यकृन्तत । (२३।१)

dahat kvacij jvalana ivāvalelihat prasahya tān asuragaṇān nyakṛntata |

23.2२३.२

प्रवेरितं वियति मुहुः क्षितौ तदा पपौ रणे रुधिरम् अथो पिशाचवत् ॥ (२३।२)

praveritaṃ viyati muhuḥ kṣitau tadā papau raṇe rudhiram atho piśācavat ||

24.1२४.१

अथासुरा गिरिभिर् अदीनचेतसो मुहुर् मुहुः सुरगणम् अर्दयंस्तदा । (२४।१)

athāsurā giribhir adīnacetaso muhur muhuḥ suragaṇam ardayaṃstadā |

24.2२४.२

महाबला विगलितमेघवर्चसः सहस्रशो गगनम् अभिप्रपद्य ह ॥ (२४।२)

mahābalā vigalitameghavarcasaḥ sahasraśo gaganam abhiprapadya ha ||

25.1२५.१

अथाम्बराद् भयजननाः प्रपेदिरे सपादपा बहुविधमेघरूपिणः । (२५।१)

athāmbarād bhayajananāḥ prapedire sapādapā bahuvidhamegharūpiṇaḥ |

25.2२५.२

महाद्रयः प्रविगलिताग्रसानवः परस्परं द्रुतम् अभिहत्य सस्वनाः ॥ (२५।२)

mahādrayaḥ pravigalitāgrasānavaḥ parasparaṃ drutam abhihatya sasvanāḥ ||

26.1२६.१

ततो मही प्रविचलिता सकानना महाद्रिपाताभिहता समन्ततः । (२६।१)

tato mahī pravicalitā sakānanā mahādripātābhihatā samantataḥ |

26.2२६.२

परस्परं भृशम् अभिगर्जतां मुहू रणाजिरे भृशम् अभिसम्प्रवर्तिते ॥ (२६।२)

parasparaṃ bhṛśam abhigarjatāṃ muhū raṇājire bhṛśam abhisampravartite ||

27.1२७.१

नरस्ततो वरकनकाग्रभूषणैर् महेषुभिर् गगनपथं समावृणोत् । (२७।१)

narastato varakanakāgrabhūṣaṇair maheṣubhir gaganapathaṃ samāvṛṇot |

27.2२७.२

विदारयन् गिरिशिखराणि पत्रिभिर् महाभये ऽसुरगणविग्रहे तदा ॥ (२७।२)

vidārayan giriśikharāṇi patribhir mahābhaye 'suragaṇavigrahe tadā ||

28.1२८.१

ततो महीं लवणजलं च सागरं महासुराः प्रविविशुर् अर्दिताः सुरैः । (२८।१)

tato mahīṃ lavaṇajalaṃ ca sāgaraṃ mahāsurāḥ praviviśur arditāḥ suraiḥ |

28.2२८.२

वियद्गतं ज्वलितहुताशनप्रभं सुदर्शनं परिकुपितं निशाम्य च ॥ (२८।२)

viyadgataṃ jvalitahutāśanaprabhaṃ sudarśanaṃ parikupitaṃ niśāmya ca ||

29.1२९.१

ततः सुरैर् विजयम् अवाप्य मन्दरः स्वम् एव देशं गमितः सुपूजितः । (२९।१)

tataḥ surair vijayam avāpya mandaraḥ svam eva deśaṃ gamitaḥ supūjitaḥ |

29.2२९.२

विनाद्य खं दिवम् अपि चैव सर्वशस् ततो गताः सलिलधरा यथागतम् ॥ (२९।२)

vinādya khaṃ divam api caiva sarvaśas tato gatāḥ saliladharā yathāgatam ||

30.1३०.१

ततो ऽमृतं सुनिहितम् एव चक्रिरे सुराः परां मुदम् अभिगम्य पुष्कलाम् । (३०।१)

tato 'mṛtaṃ sunihitam eva cakrire surāḥ parāṃ mudam abhigamya puṣkalām |

30.2३०.२

ददौ च तं निधिम् अमृतस्य रक्षितुं किरीटिने बलभिद् अथामरैः सह ॥ (३०।२)

dadau ca taṃ nidhim amṛtasya rakṣituṃ kirīṭine balabhid athāmaraiḥ saha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 17

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit