महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 27

624 of 1995 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः शांतनवो भीष्मो भरतानां पितामहः । (१।२)

tataḥ śāṃtanavo bhīṣmo bharatānāṃ pitāmahaḥ |

1.3१.३

श्रुतवान् देशकालज्ञस्तत्त्वज्ञः सर्वधर्मवित् ॥ (१।३)

śrutavān deśakālajñastattvajñaḥ sarvadharmavit ||

2.1२.१

आचार्यवाक्योपरमे तद् वाक्यम् अभिसंदधत् । (२।१)

ācāryavākyoparame tad vākyam abhisaṃdadhat |

2.2२.२

हितार्थं स उवाचेमां भारतीं भारतान् प्रति ॥ (२।२)

hitārthaṃ sa uvācemāṃ bhāratīṃ bhāratān prati ||

3.1३.१

युधिष्ठिरे समासक्तां धर्मज्ञे धर्मसंश्रिताम् । (३।१)

yudhiṣṭhire samāsaktāṃ dharmajñe dharmasaṃśritām |

3.2३.२

असत्सु दुर्लभां नित्यं सतां चाभिमतां सदा । (३।२)

asatsu durlabhāṃ nityaṃ satāṃ cābhimatāṃ sadā |

3.3३.३

भीष्मः समवदत् तत्र गिरं साधुभिर् अर्चिताम् ॥ (३।३)

bhīṣmaḥ samavadat tatra giraṃ sādhubhir arcitām ||

4.1४.१

यथैष ब्राह्मणः प्राह द्रोणः सर्वार्थतत्त्ववित् । (४।१)

yathaiṣa brāhmaṇaḥ prāha droṇaḥ sarvārthatattvavit |

4.2४.२

सर्वलक्षणसम्पन्ना नाशं नार्हन्ति पाण्डवाः ॥ (४।२)

sarvalakṣaṇasampannā nāśaṃ nārhanti pāṇḍavāḥ ||

5.1५.१

श्रुतवृत्तोपसंपन्नाः साधुव्रतसमन्विताः । (५।१)

śrutavṛttopasaṃpannāḥ sādhuvratasamanvitāḥ |

5.2५.२

वृद्धानुशासने मग्नाः सत्यव्रतपरायणाः ॥ (५।२)

vṛddhānuśāsane magnāḥ satyavrataparāyaṇāḥ ||

6.1६.१

समयं समयज्ञास्ते पालयन्तः शुचिव्रताः । (६।१)

samayaṃ samayajñāste pālayantaḥ śucivratāḥ |

6.2६.२

नावसीदितुम् अर्हन्ति उद्वहन्तः सतां धुरम् ॥ (६।२)

nāvasīditum arhanti udvahantaḥ satāṃ dhuram ||

7.1७.१

धर्मतश्चैव गुप्तास्ते स्ववीर्येण च पाण्डवाः । (७।१)

dharmataścaiva guptāste svavīryeṇa ca pāṇḍavāḥ |

7.2७.२

न नाशम् अधिगच्छेयुर् इति मे धीयते मतिः ॥ (७।२)

na nāśam adhigaccheyur iti me dhīyate matiḥ ||

8.1८.१

तत्र बुद्धिं प्रणेष्यामि पाण्डवान् प्रति भारत । (८।१)

tatra buddhiṃ praṇeṣyāmi pāṇḍavān prati bhārata |

8.2८.२

न तु नीतिः सुनीतस्य शक्यते ऽन्वेषितुं परैः ॥ (८।२)

na tu nītiḥ sunītasya śakyate 'nveṣituṃ paraiḥ ||

9.1९.१

यत् तु शक्यम् इहास्माभिस्तान् वै संचिन्त्य पाण्डवान् । (९।१)

yat tu śakyam ihāsmābhistān vai saṃcintya pāṇḍavān |

9.2९.२

बुद्ध्या प्रवक्तुं न द्रोहात् प्रवक्ष्यामि निबोध तत् ॥ (९।२)

buddhyā pravaktuṃ na drohāt pravakṣyāmi nibodha tat ||

10.1१०.१

सा त्वियं साधु वक्तव्या न त्वनीतिः कथंचन । (१०।१)

sā tviyaṃ sādhu vaktavyā na tvanītiḥ kathaṃcana |

10.2१०.२

वृद्धानुशासने तात तिष्ठतः सत्यशीलिनः ॥ (१०।२)

vṛddhānuśāsane tāta tiṣṭhataḥ satyaśīlinaḥ ||

11.1११.१

अवश्यं त्विह धीरेण सतां मध्ये विवक्षता । (११।१)

avaśyaṃ tviha dhīreṇa satāṃ madhye vivakṣatā |

11.2११.२

यथामति विवक्तव्यं सर्वशो धर्मलिप्सया ॥ (११।२)

yathāmati vivaktavyaṃ sarvaśo dharmalipsayā ||

12.1१२.१

तत्र नाहं तथा मन्ये यथायम् इतरो जनः । (१२।१)

tatra nāhaṃ tathā manye yathāyam itaro janaḥ |

12.2१२.२

पुरे जनपदे वापि यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (१२।२)

pure janapade vāpi yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

13.1१३.१

नासूयको न चापीर्षुर् नातिवादी न मत्सरी । (१३।१)

nāsūyako na cāpīrṣur nātivādī na matsarī |

13.2१३.२

भविष्यति जनस्तत्र स्वं स्वं धर्मम् अनुव्रतः ॥ (१३।२)

bhaviṣyati janastatra svaṃ svaṃ dharmam anuvrataḥ ||

14.1१४.१

ब्रह्मघोषाश्च भूयांसः पूर्णाहुत्यस्तथैव च । (१४।१)

brahmaghoṣāśca bhūyāṃsaḥ pūrṇāhutyastathaiva ca |

14.2१४.२

क्रतवश्च भविष्यन्ति भूयांसो भूरिदक्षिणाः ॥ (१४।२)

kratavaśca bhaviṣyanti bhūyāṃso bhūridakṣiṇāḥ ||

15.1१५.१

सदा च तत्र पर्जन्यः सम्यग् वर्षी न संशयः । (१५।१)

sadā ca tatra parjanyaḥ samyag varṣī na saṃśayaḥ |

15.2१५.२

सम्पन्नसस्या च मही निरीतीका भविष्यति ॥ (१५।२)

sampannasasyā ca mahī nirītīkā bhaviṣyati ||

16.1१६.१

रसवन्ति च धान्यानि गुणवन्ति फलानि च । (१६।१)

rasavanti ca dhānyāni guṇavanti phalāni ca |

16.2१६.२

गन्धवन्ति च माल्यानि शुभशब्दा च भारती ॥ (१६।२)

gandhavanti ca mālyāni śubhaśabdā ca bhāratī ||

17.1१७.१

वायुश्च सुखसंस्पर्शो निष्प्रतीपं च दर्शनम् । (१७।१)

vāyuśca sukhasaṃsparśo niṣpratīpaṃ ca darśanam |

17.2१७.२

भयं नाभ्याविशेत् तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (१७।२)

bhayaṃ nābhyāviśet tatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

18.1१८.१

गावश्च बहुलास्तत्र न कृशा न च दुर्दुहाः । (१८।१)

gāvaśca bahulāstatra na kṛśā na ca durduhāḥ |

18.2१८.२

पयांसि दधिसर्पींषि रसवन्ति हितानि च ॥ (१८।२)

payāṃsi dadhisarpīṃṣi rasavanti hitāni ca ||

19.1१९.१

गुणवन्ति च पानानि भोज्यानि रसवन्ति च । (१९।१)

guṇavanti ca pānāni bhojyāni rasavanti ca |

19.2१९.२

तत्र देशे भविष्यन्ति यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (१९।२)

tatra deśe bhaviṣyanti yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

20.1२०.१

रसाः स्पर्शाश्च गन्धाश्च शब्दाश्चापि गुणान्विताः । (२०।१)

rasāḥ sparśāśca gandhāśca śabdāścāpi guṇānvitāḥ |

20.2२०.२

दृश्यानि च प्रसन्नानि यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (२०।२)

dṛśyāni ca prasannāni yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

21.1२१.१

स्वैः स्वैर् गुणैः सुसंयुक्तास्तस्मिन् वर्षे त्रयोदशे । (२१।१)

svaiḥ svair guṇaiḥ susaṃyuktāstasmin varṣe trayodaśe |

21.2२१.२

देशे तस्मिन् भविष्यन्ति तात पाण्डवसंयुते ॥ (२१।२)

deśe tasmin bhaviṣyanti tāta pāṇḍavasaṃyute ||

22.1२२.१

सम्प्रीतिमाञ् जनस्तत्र संतुष्टः शुचिर् अव्ययः । (२२।१)

samprītimāñ janastatra saṃtuṣṭaḥ śucir avyayaḥ |

22.2२२.२

देवतातिथिपूजासु सर्वभूतानुरागवान् ॥ (२२।२)

devatātithipūjāsu sarvabhūtānurāgavān ||

23.1२३.१

इष्टदानो महोत्साहः शश्वद् धर्मपरायणः । (२३।१)

iṣṭadāno mahotsāhaḥ śaśvad dharmaparāyaṇaḥ |

23.2२३.२

अशुभद्विट् शुभप्रेप्सुर् नित्ययज्ञः शुभव्रतः । (२३।२)

aśubhadviṭ śubhaprepsur nityayajñaḥ śubhavrataḥ |

23.3२३.३

भविष्यति जनस्तत्र यत्र राजा युधिष्ठिरः ॥ (२३।३)

bhaviṣyati janastatra yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

24.1२४.१

त्यक्तवाक्यानृतस्तात शुभकल्याणमङ्गलः । (२४।१)

tyaktavākyānṛtastāta śubhakalyāṇamaṅgalaḥ |

24.2२४.२

शुभार्थेप्सुः शुभमतिर् यत्र राजा युधिष्ठिरः । (२४।२)

śubhārthepsuḥ śubhamatir yatra rājā yudhiṣṭhiraḥ |

24.3२४.३

भविष्यति जनस्तत्र नित्यं चेष्टप्रियव्रतः ॥ (२४।३)

bhaviṣyati janastatra nityaṃ ceṣṭapriyavrataḥ ||

25.1२५.१

धर्मात्मा स तदादृश्यः सो ऽपि तात द्विजातिभिः । (२५।१)

dharmātmā sa tadādṛśyaḥ so 'pi tāta dvijātibhiḥ |

25.2२५.२

किं पुनः प्राकृतैः पार्थः शक्यो विज्ञातुम् अन्ततः ॥ (२५।२)

kiṃ punaḥ prākṛtaiḥ pārthaḥ śakyo vijñātum antataḥ ||

26.1२६.१

यस्मिन् सत्यं धृतिर् दानं परा शान्तिर् ध्रुवा क्षमा । (२६।१)

yasmin satyaṃ dhṛtir dānaṃ parā śāntir dhruvā kṣamā |

26.2२६.२

ह्रीः श्रीः कीर्तिः परं तेज आनृशंस्यम् अथार्जवम् ॥ (२६।२)

hrīḥ śrīḥ kīrtiḥ paraṃ teja ānṛśaṃsyam athārjavam ||

27.1२७.१

तस्मात् तत्र निवासं तु छन्नं सत्रेण धीमतः । (२७।१)

tasmāt tatra nivāsaṃ tu channaṃ satreṇa dhīmataḥ |

27.2२७.२

गतिं वा परमां तस्य नोत्सहे वक्तुम् अन्यथा ॥ (२७।२)

gatiṃ vā paramāṃ tasya notsahe vaktum anyathā ||

28.1२८.१

एवम् एतत् तु संचिन्त्य यत्कृतं मन्यसे हितम् । (२८।१)

evam etat tu saṃcintya yatkṛtaṃ manyase hitam |

28.2२८.२

तत् क्षिप्रं कुरु कौरव्य यद्येवं श्रद्दधासि मे ॥ (२८।२)

tat kṣipraṃ kuru kauravya yadyevaṃ śraddadhāsi me ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit