धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

सुदुष्करम् इदं कर्म कृतं भीमेन संजय । (१।२)

येन कर्णो महाबाहू रथोपस्थे निपातितः ॥ (१।३)

कर्णो ह्य् एको रणे हन्ता सृञ्जयान् पाण्डवैः सह । (२।१)

इति दुर्योधनः सूत प्राब्रवीन् मां मुहुर् मुहुः ॥ (२।२)

पराजितं तु राधेयं दृष्ट्वा भीमेन संयुगे । (३।१)

ततः परं किम् अकरोत् पुत्रो दुर्योधनो मम ॥ (३।२)

संजय उवाच । (४।१)

विभ्रान्तं प्रेक्ष्य राधेयं सूतपुत्रं महाहवे । (४।२)

महत्या सेनया राजन् सोदर्यान् समभाषत ॥ (४।३)

शीघ्रं गच्छत भद्रं वो राधेयं परिरक्षत । (५।१)

भीमसेनभयागाधे मज्जन्तं व्यसनार्णवे ॥ (५।२)

ते तु राज्ञा समादिष्टा भीमसेनजिघांसवः । (६।१)

अभ्यवर्तन्त संक्रुद्धाः पतंगा इव पावकम् ॥ (६।२)

श्रुतायुर् दुर्धरः क्राथो विवित्सुर् विकटः समः । (७।१)

निषङ्गी कवची पाशी तथा नन्दोपनन्दकौ ॥ (७।२)

दुष्प्रधर्षः सुबाहुश् च वातवेगसुवर्चसौ । (८।१)

धनुर्ग्राहो दुर्मदश् च तथा सत्त्वसमः सहः ॥ (८।२)

एते रथैः परिवृता वीर्यवन्तो महाबलाः । (९।१)

भीमसेनं समासाद्य समन्तात् पर्यवारयन् । (९।२)

ते व्यमुञ्चञ् शरव्रातान् नानालिङ्गान् समन्ततः ॥ (९।३)

स तैर् अभ्यर्द्यमानस् तु भीमसेनो महाबलः । (१०।१)

तेषाम् आपततां क्षिप्रं सुतानां ते नराधिप । (१०।२)

रथैः पञ्चाशता सार्धं पञ्चाशन् न्यहनद् रथान् ॥ (१०।३)

विवित्सोस् तु ततः क्रुद्धो भल्लेनापाहरच्छिरः । (११।१)

सकुण्डलशिरस्त्राणं पूर्णचन्द्रोपमं तदा । (११।२)

भीमेन च महाराज स पपात हतो भुवि ॥ (११।३)

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्रातरः सर्वतः प्रभो । (१२।१)

अभ्यद्रवन्त समरे भीमं भीमपराक्रमम् ॥ (१२।२)

ततो ऽपराभ्यां भल्लाभ्यां पुत्रयोस् ते महाहवे । (१३।१)

जहार समरे प्राणान् भीमो भीमपराक्रमः ॥ (१३।२)

तौ धराम् अन्वपद्येतां वातरुग्णाव् इव द्रुमौ । (१४।१)

विकटश् च समश् चोभौ देवगर्भसमौ नृप ॥ (१४।२)

ततस् तु त्वरितो भीमः क्राथं निन्ये यमक्षयम् । (१५।१)

नाराचेन सुतीक्ष्णेन स हतो न्यपतद् भुवि ॥ (१५।२)

हाहाकारस् ततस् तीव्रः संबभूव जनेश्वर । (१६।१)

वध्यमानेषु ते राजंस् तदा पुत्रेषु धन्विषु ॥ (१६।२)

तेषां संलुलिते सैन्ये भीमसेनो महाबलः । (१७।१)

नन्दोपनन्दौ समरे प्रापयद् यमसादनम् ॥ (१७।२)

ततस् ते प्राद्रवन् भीताः पुत्रास् ते विह्वलीकृताः । (१८।१)

भीमसेनं रणे दृष्ट्वा कालान्तकयमोपमम् ॥ (१८।२)

पुत्रांस् ते निहतान् दृष्ट्वा सूतपुत्रो महामनाः । (१९।१)

हंसवर्णान् हयान् भूयः प्राहिणोद् यत्र पाण्डवः ॥ (१९।२)

ते प्रेषिता महाराज मद्रराजेन वाजिनः । (२०।१)

भीमसेनरथं प्राप्य समसज्जन्त वेगिताः ॥ (२०।२)

स संनिपातस् तुमुलो घोररूपो विशां पते । (२१।१)

आसीद् रौद्रो महाराज कर्णपाण्डवयोर् मृधे ॥ (२१।२)

दृष्ट्वा मम महाराज तौ समेतौ महारथौ । (२२।१)

आसीद् बुद्धिः कथं नूनम् एतद् अद्य भविष्यति ॥ (२२।२)

ततो मुहूर्ताद् राजेन्द्र नातिकृच्छ्राद्धसन्न् इव । (२३।१)

विरथं भीमकर्माणं भीमं कर्णश् चकार ह ॥ (२३।२)

विरथो भरतश्रेष्ठः प्रहसन्न् अनिलोपमः । (२४।१)

गदाहस्तो महाबाहुर् अपतत् स्यन्दनोत्तमात् ॥ (२४।२)

नागान् सप्तशतान् राजन्न् ईषादन्तान् प्रहारिणः । (२५।१)

व्यधमत् सहसा भीमः क्रुद्धरूपः परंतपः ॥ (२५।२)

दन्तवेष्टेषु नेत्रेषु कम्भेषु स कटेषु च । (२६।१)

मर्मस्व् अपि च मर्मज्ञो निनदन् व्यधमद् भृशम् ॥ (२६।२)

ततस् ते प्राद्रवन् भीताः प्रतीपं प्रहिताः पुनः । (२७।१)

महामात्रैस् तम् आवव्रुर् मेघा इव दिवाकरम् ॥ (२७।२)

तान् स सप्तशतान् नागान् सारोहायुधकेतनान् । (२८।१)

भूमिष्ठो गदया जघ्ने शरन्मेघान् इवानिलः ॥ (२८।२)

ततः सुबलपुत्रस्य नागान् अतिबलान् पुनः । (२९।१)

पोथयामास कौन्तेयो द्वापञ्चाशतम् आहवे ॥ (२९।२)

तथा रथशतं साग्रं पत्तींश् च शतशो ऽपरान् । (३०।१)

न्यहनत् पाण्डवो युद्धे तापयंस् तव वाहिनीम् ॥ (३०।२)

प्रताप्यमानं सूर्येण भीमेन च महात्मना । (३१।१)

तव सैन्यं संचुकोच चर्म वह्निगतं यथा ॥ (३१।२)

ते भीमभयसंत्रस्तास् तावका भरतर्षभ । (३२।१)

विहाय समरे भीमं दुद्रुवुर् वै दिशो दश ॥ (३२।२)

रथाः पञ्चशताश् चान्ये ह्रादिनश् चर्मवर्मिणः । (३३।१)

भीमम् अभ्यद्रवंस् तूर्णं शरपूगैः समन्ततः ॥ (३३।२)

तान् ससूतरथान् सर्वान् सपताकाध्वजायुधान् । (३४।१)

पोथयामास गदया भीमो विष्णुर् इवासुरान् ॥ (३४।२)

ततः शकुनिनिर्दिष्टाः सादिनः शूरसंमताः । (३५।१)

त्रिसाहस्रा ययुर् भीमं शक्त्यृष्टिप्रासपाणयः ॥ (३५।२)

तान् प्रत्युद्गम्य यवनान् अश्वारोहान् वरारिहा । (३६।१)

विचरन् विविधान् मार्गान् घातयामास पोथयन् ॥ (३६।२)

तेषाम् आसीन् महाञ् शब्दस् ताडितानां च सर्वशः । (३७।१)

असिभिश् छिद्यमानानां नडानाम् इव भारत ॥ (३७।२)

एवं सुबलपुत्रस्य त्रिसाहस्रान् हयोत्तमान् । (३८।१)

हत्वान्यं रथम् आस्थाय क्रुद्धो राधेयम् अभ्ययात् ॥ (३८।२)

कर्णो ऽपि समरे राजन् धर्मपुत्रम् अरिंदमम् । (३९।१)

शरैः प्रच्छादयामास सारथिं चाप्य् अपातयत् ॥ (३९।२)

ततः सम्प्रद्रुतं संख्ये रथं दृष्ट्वा महारथः । (४०।१)

अन्वधावत् किरन् बाणैः कङ्कपत्रैर् अजिह्मगैः ॥ (४०।२)

राजानम् अभिधावन्तं शरैर् आवृत्य रोदसी । (४१।१)

क्रुद्धः प्रच्छादयामास शरजालेन मारुतिः ॥ (४१।२)

संनिवृत्तस् ततस् तूर्णं राधेयः शत्रुकर्शनः । (४२।१)

भीमं प्रच्छादयामास समन्तान् निशितैः शरैः ॥ (४२।२)

भीमसेनरथव्यग्रं कर्णं भारत सात्यकिः । (४३।१)

अभ्यर्दयद् अमेयात्मा पार्ष्णिग्रहणकारणात् । (४३।२)

अभ्यवर्तत कर्णस् तम् अर्दितो ऽपि शरैर् भृशम् ॥ (४३।३)

ताव् अन्योन्यं समासाद्य वृषभौ सर्वधन्विनाम् । (४४।१)

विसृजन्तौ शरांश् चित्रान् विभ्राजेतां मनस्विनौ ॥ (४४।२)

ताभ्यां वियति राजेन्द्र विततं भीमदर्शनम् । (४५।१)

क्रौञ्चपृष्ठारुणं रौद्रं बाणजालं व्यदृश्यत ॥ (४५।२)

नैव सूर्यप्रभां खं वा न दिशः प्रदिशः कुतः । (४६।१)

प्राज्ञासिष्म वयं ताभ्यां शरैर् मुक्तैः सहस्रशः ॥ (४६।२)

मध्याह्ने तपतो राजन् भास्करस्य महाप्रभाः । (४७।१)

हृताः सर्वाः शरौघैस् तैः कर्णमाधवयोस् तदा ॥ (४७।२)

सौबलं कृतवर्माणं द्रौणिम् आधिरथिं कृपम् । (४८।१)

संसक्तान् पाण्डवैर् दृष्ट्वा निवृत्ताः कुरवः पुनः ॥ (४८।२)

तेषाम् आपततां शब्दस् तीव्र आसीद् विशां पते । (४९।१)

उद्धूतानां यथा वृष्ट्या सागराणां भयावहः ॥ (४९।२)

ते सेने भृशसंविग्ने दृष्ट्वान्योन्यं महारणे । (५०।१)

हर्षेण महता युक्ते परिगृह्य परस्परम् ॥ (५०।२)

ततः प्रववृते युद्धं मध्यं प्राप्ते दिवाकरे । (५१।१)

यादृशं न कदाचिद्धि दृष्टपूर्वं न च श्रुतम् ॥ (५१।२)

बलौघस् तु समासाद्य बलौघं सहसा रणे । (५२।१)

उपासर्पत वेगेन जलौघ इव सागरम् ॥ (५२।२)

आसीन् निनादः सुमहान् बलौघानां परस्परम् । (५३।१)

गर्जतां सागरौघाणां यथा स्यान् निस्वनो महान् ॥ (५३।२)

ते तु सेने समासाद्य वेगवत्यौ परस्परम् । (५४।१)

एकीभावम् अनुप्राप्ते नद्याव् इव समागमे ॥ (५४।२)

ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं विशां पते । (५५।१)

कुरूणां पाण्डवानां च लिप्सतां सुमहद् यशः ॥ (५५।२)

कुरूणां गर्जतां तत्र अविच्छेदकृता गिरः । (५६।१)

श्रूयन्ते विविधा राजन् नामान्य् उद्दिश्य भारत ॥ (५६।२)

यस्य यद्धि रणे न्यङ्गं पितृतो मातृतो ऽपि वा । (५७।१)

कर्मतः शीलतो वापि स तच्छ्रावयते युधि ॥ (५७।२)

तान् दृष्ट्वा समरे शूरांस् तर्जयानान् परस्परम् । (५८।१)

अभवन् मे मती राजन् नैषाम् अस्तीति जीवितम् ॥ (५८।२)

तेषां दृष्ट्वा तु क्रुद्धानां वपूंष्य् अमिततेजसाम् । (५९।१)

अभवन् मे भयं तीव्रं कथम् एतद् भविष्यति ॥ (५९।२)

ततस् ते पाण्डवा राजन् कौरवाश् च महारथाः । (६०।१)

ततक्षुः सायकैस् तीक्ष्णैर् निघ्नन्तो हि परस्परम् ॥ (६०।२)