महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 92

1070 of 1995 · 93 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

ते किरन्तः शरव्रातान् सर्वे यत्ताः प्रहारिणः । (१।२)

te kirantaḥ śaravrātān sarve yattāḥ prahāriṇaḥ |

1.3१.३

त्वरमाणा महाराज युयुधानम् अयोधयन् ॥ (१।३)

tvaramāṇā mahārāja yuyudhānam ayodhayan ||

2.1२.१

तं द्रोणः सप्तसप्तत्या जघान निशितैः शरैः । (२।१)

taṃ droṇaḥ saptasaptatyā jaghāna niśitaiḥ śaraiḥ |

2.2२.२

दुर्मर्षणो द्वादशभिर् दुःसहो दशभिः शरैः ॥ (२।२)

durmarṣaṇo dvādaśabhir duḥsaho daśabhiḥ śaraiḥ ||

3.1३.१

विकर्णश्चापि निशितैस् त्रिंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः । (३।१)

vikarṇaścāpi niśitais triṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ |

3.2३.२

विव्याध सव्ये पार्श्वे तु स्तनाभ्याम् अन्तरे तथा ॥ (३।२)

vivyādha savye pārśve tu stanābhyām antare tathā ||

4.1४.१

दुर्मुखो दशभिर् बाणैस्तथा दुःशासनो ऽष्टभिः । (४।१)

durmukho daśabhir bāṇaistathā duḥśāsano 'ṣṭabhiḥ |

4.2४.२

चित्रसेनश्च शैनेयं द्वाभ्यां विव्याध मारिष ॥ (४।२)

citrasenaśca śaineyaṃ dvābhyāṃ vivyādha māriṣa ||

5.1५.१

दुर्योधनश्च महता शरवर्षेण माधवम् । (५।१)

duryodhanaśca mahatā śaravarṣeṇa mādhavam |

5.2५.२

अपीडयद् रणे राजञ् शूराश्चान्ये महारथाः ॥ (५।२)

apīḍayad raṇe rājañ śūrāścānye mahārathāḥ ||

6.1६.१

सर्वतः प्रतिविद्धस्तु तव पुत्रैर् महारथैः । (६।१)

sarvataḥ pratividdhastu tava putrair mahārathaiḥ |

6.2६.२

तान् प्रत्यविध्यच्छैनेयः पृथक् पृथग् अजिह्मगैः ॥ (६।२)

tān pratyavidhyacchaineyaḥ pṛthak pṛthag ajihmagaiḥ ||

7.1७.१

भारद्वाजं त्रिभिर् बाणैर् दुःसहं नवभिस्तथा । (७।१)

bhāradvājaṃ tribhir bāṇair duḥsahaṃ navabhistathā |

7.2७.२

विकर्णं पञ्चविंशत्या चित्रसेनं च सप्तभिः ॥ (७।२)

vikarṇaṃ pañcaviṃśatyā citrasenaṃ ca saptabhiḥ ||

8.1८.१

दुर्मर्षणं द्वादशभिश्चतुर्भिश्च विविंशतिम् । (८।१)

durmarṣaṇaṃ dvādaśabhiścaturbhiśca viviṃśatim |

8.2८.२

सत्यव्रतं च नवभिर् विजयं दशभिः शरैः ॥ (८।२)

satyavrataṃ ca navabhir vijayaṃ daśabhiḥ śaraiḥ ||

9.1९.१

ततो रुक्माङ्गदं चापं विधुन्वानो महारथः । (९।१)

tato rukmāṅgadaṃ cāpaṃ vidhunvāno mahārathaḥ |

9.2९.२

अभ्ययात् सात्यकिस्तूर्णं पुत्रं तव महारथम् ॥ (९।२)

abhyayāt sātyakistūrṇaṃ putraṃ tava mahāratham ||

10.1१०.१

राजानं सर्वलोकस्य सर्वशस्त्रभृतां वरम् । (१०।१)

rājānaṃ sarvalokasya sarvaśastrabhṛtāṃ varam |

10.2१०.२

शरैर् अभ्याहनद् गाढं ततो युद्धम् अभूत् तयोः ॥ (१०।२)

śarair abhyāhanad gāḍhaṃ tato yuddham abhūt tayoḥ ||

11.1११.१

विमुञ्चन्तौ शरांस्तीक्ष्णान् संदधानौ च सायकान् । (११।१)

vimuñcantau śarāṃstīkṣṇān saṃdadhānau ca sāyakān |

11.2११.२

अदृश्यं समरे ऽन्योन्यं चक्रतुस्तौ महारथौ ॥ (११।२)

adṛśyaṃ samare 'nyonyaṃ cakratustau mahārathau ||

12.1१२.१

सात्यकिः कुरुराजेन निर्विद्धो बह्वशोभत । (१२।१)

sātyakiḥ kururājena nirviddho bahvaśobhata |

12.2१२.२

अस्रवद् रुधिरं भूरि स्वरसं चन्दनो यथा ॥ (१२।२)

asravad rudhiraṃ bhūri svarasaṃ candano yathā ||

13.1१३.१

सात्वतेन च बाणौघैर् निर्विद्धस्तनयस्तव । (१३।१)

sātvatena ca bāṇaughair nirviddhastanayastava |

13.2१३.२

शातकुम्भमयापीडो बभौ यूप इवोच्छ्रितः ॥ (१३।२)

śātakumbhamayāpīḍo babhau yūpa ivocchritaḥ ||

14.1१४.१

माधवस्तु रणे राजन् कुरुराजस्य धन्विनः । (१४।१)

mādhavastu raṇe rājan kururājasya dhanvinaḥ |

14.2१४.२

धनुश्चिछेद सहसा क्षुरप्रेण हसन्न् इव । (१४।२)

dhanuścicheda sahasā kṣurapreṇa hasann iva |

14.3१४.३

अथैनं छिन्नधन्वानं शरैर् बहुभिर् आचिनोत् ॥ (१४।३)

athainaṃ chinnadhanvānaṃ śarair bahubhir ācinot ||

15.1१५.१

निर्भिन्नश्च शरैस्तेन द्विषता क्षिप्रकारिणा । (१५।१)

nirbhinnaśca śaraistena dviṣatā kṣiprakāriṇā |

15.2१५.२

नामृष्यत रणे राजा शत्रोर् विजयलक्षणम् ॥ (१५।२)

nāmṛṣyata raṇe rājā śatror vijayalakṣaṇam ||

16.1१६.१

अथान्यद् धनुर् आदाय हेमपृष्ठं दुरासदम् । (१६।१)

athānyad dhanur ādāya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam |

16.2१६.२

विव्याध सात्यकिं तूर्णं सायकानां शतेन ह ॥ (१६।२)

vivyādha sātyakiṃ tūrṇaṃ sāyakānāṃ śatena ha ||

17.1१७.१

सो ऽतिविद्धो बलवता पुत्रेण तव धन्विना । (१७।१)

so 'tividdho balavatā putreṇa tava dhanvinā |

17.2१७.२

अमर्षवशम् आपन्नस्तव पुत्रम् अपीडयत् ॥ (१७।२)

amarṣavaśam āpannastava putram apīḍayat ||

18.1१८.१

पीडितं नृपतिं दृष्ट्वा तव पुत्रा महारथाः । (१८।१)

pīḍitaṃ nṛpatiṃ dṛṣṭvā tava putrā mahārathāḥ |

18.2१८.२

सात्वतं शरवर्षेण छादयामासुर् अञ्जसा ॥ (१८।२)

sātvataṃ śaravarṣeṇa chādayāmāsur añjasā ||

19.1१९.१

स छाद्यमानो बहुभिस्तव पुत्रैर् महारथैः । (१९।१)

sa chādyamāno bahubhistava putrair mahārathaiḥ |

19.2१९.२

एकैकं पञ्चभिर् विद्ध्वा पुनर् विव्याध सप्तभिः ॥ (१९।२)

ekaikaṃ pañcabhir viddhvā punar vivyādha saptabhiḥ ||

20.1२०.१

दुर्योधनं च त्वरितो विव्याधाष्टभिर् आशुगैः । (२०।१)

duryodhanaṃ ca tvarito vivyādhāṣṭabhir āśugaiḥ |

20.2२०.२

प्रहसंश्चास्य चिछेद कार्मुकं रिपुभीषणम् ॥ (२०।२)

prahasaṃścāsya cicheda kārmukaṃ ripubhīṣaṇam ||

21.1२१.१

नागं मणिमयं चैव शरैर् ध्वजम् अपातयत् । (२१।१)

nāgaṃ maṇimayaṃ caiva śarair dhvajam apātayat |

21.2२१.२

हत्वा तु चतुरो वाहांश्चतुर्भिर् निशितैः शरैः । (२१।२)

hatvā tu caturo vāhāṃścaturbhir niśitaiḥ śaraiḥ |

21.3२१.३

सारथिं पातयामास क्षुरप्रेण महायशाः ॥ (२१।३)

sārathiṃ pātayāmāsa kṣurapreṇa mahāyaśāḥ ||

22.1२२.१

एतस्मिन्न् अन्तरे चैव कुरुराजं महारथम् । (२२।१)

etasminn antare caiva kururājaṃ mahāratham |

22.2२२.२

अवाकिरच्छरैर् हृष्टो बहुभिर् मर्मभेदिभिः ॥ (२२।२)

avākiraccharair hṛṣṭo bahubhir marmabhedibhiḥ ||

23.1२३.१

स वध्यमानः समरे शैनेयस्य शरोत्तमैः । (२३।१)

sa vadhyamānaḥ samare śaineyasya śarottamaiḥ |

23.2२३.२

प्राद्रवत् सहसा राजन् पुत्रो दुर्योधनस्तव । (२३।२)

prādravat sahasā rājan putro duryodhanastava |

23.3२३.३

आप्लुतश्च ततो यानं चित्रसेनस्य धन्विनः ॥ (२३।३)

āplutaśca tato yānaṃ citrasenasya dhanvinaḥ ||

24.1२४.१

हाहाभूतं जगच्चासीद् दृष्ट्वा राजानम् आहवे । (२४।१)

hāhābhūtaṃ jagaccāsīd dṛṣṭvā rājānam āhave |

24.2२४.२

ग्रस्यमानं सात्यकिना खे सोमम् इव राहुणा ॥ (२४।२)

grasyamānaṃ sātyakinā khe somam iva rāhuṇā ||

25.1२५.१

तं तु शब्दं महच्छ्रुत्वा कृतवर्मा महारथः । (२५।१)

taṃ tu śabdaṃ mahacchrutvā kṛtavarmā mahārathaḥ |

25.2२५.२

अभ्ययात् सहसा तत्र यत्रास्ते माधवः प्रभुः ॥ (२५।२)

abhyayāt sahasā tatra yatrāste mādhavaḥ prabhuḥ ||

26.1२६.१

विधुन्वानो धनुःश्रेष्ठं चोदयंश्चैव वाजिनः । (२६।१)

vidhunvāno dhanuḥśreṣṭhaṃ codayaṃścaiva vājinaḥ |

26.2२६.२

भर्त्सयन् सारथिं चोग्रं याहि याहीति सत्वरः ॥ (२६।२)

bhartsayan sārathiṃ cograṃ yāhi yāhīti satvaraḥ ||

27.1२७.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य व्यादितास्यम् इवान्तकम् । (२७।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya vyāditāsyam ivāntakam |

27.2२७.२

युयुधानो महाराज यन्तारम् इदम् अब्रवीत् ॥ (२७।२)

yuyudhāno mahārāja yantāram idam abravīt ||

28.1२८.१

कृतवर्मा रथेनैष द्रुतम् आपतते शरी । (२८।१)

kṛtavarmā rathenaiṣa drutam āpatate śarī |

28.2२८.२

प्रत्युद्याहि रथेनैनं प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥ (२८।२)

pratyudyāhi rathenainaṃ pravaraṃ sarvadhanvinām ||

29.1२९.१

ततः प्रजविताश्वेन विधिवत् कल्पितेन च । (२९।१)

tataḥ prajavitāśvena vidhivat kalpitena ca |

29.2२९.२

आससाद रणे भोजं प्रतिमानं धनुष्मताम् ॥ (२९।२)

āsasāda raṇe bhojaṃ pratimānaṃ dhanuṣmatām ||

30.1३०.१

ततः परमसंक्रुद्धौ ज्वलन्ताविव पावकौ । (३०।१)

tataḥ paramasaṃkruddhau jvalantāviva pāvakau |

30.2३०.२

समेयातां नरव्याघ्रौ व्याघ्राविव तरस्विनौ ॥ (३०।२)

sameyātāṃ naravyāghrau vyāghrāviva tarasvinau ||

31.1३१.१

कृतवर्मा तु शैनेयं षड्विंशत्या समार्पयत् । (३१।१)

kṛtavarmā tu śaineyaṃ ṣaḍviṃśatyā samārpayat |

31.2३१.२

निशितैः सायकैस्तीक्ष्णैर् यन्तारं चास्य सप्तभिः ॥ (३१।२)

niśitaiḥ sāyakaistīkṣṇair yantāraṃ cāsya saptabhiḥ ||

32.1३२.१

चतुरश्च हयोदारांश्चतुर्भिः परमेषुभिः । (३२।१)

caturaśca hayodārāṃścaturbhiḥ parameṣubhiḥ |

32.2३२.२

अविध्यत् साधुदान्तान् वै सैन्धवान् सात्वतस्य ह ॥ (३२।२)

avidhyat sādhudāntān vai saindhavān sātvatasya ha ||

33.1३३.१

रुक्मध्वजो रुक्मपृष्ठं महद् विस्फार्य कार्मुकम् । (३३।१)

rukmadhvajo rukmapṛṣṭhaṃ mahad visphārya kārmukam |

33.2३३.२

रुक्माङ्गदी रुक्मवर्मा रुक्मपुङ्खान् अवाकिरत् ॥ (३३।२)

rukmāṅgadī rukmavarmā rukmapuṅkhān avākirat ||

34.1३४.१

ततो ऽशीतिं शिनेः पौत्रः सायकान् कृतवर्मणे । (३४।१)

tato 'śītiṃ śineḥ pautraḥ sāyakān kṛtavarmaṇe |

34.2३४.२

प्राहिणोत् त्वरया युक्तो द्रष्टुकामो धनंजयम् ॥ (३४।२)

prāhiṇot tvarayā yukto draṣṭukāmo dhanaṃjayam ||

35.1३५.१

सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुतापनः । (३५।१)

so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrutāpanaḥ |

35.2३५.२

समकम्पत दुर्धर्षः क्षितिकम्पे यथाचलः ॥ (३५।२)

samakampata durdharṣaḥ kṣitikampe yathācalaḥ ||

36.1३६.१

त्रिषष्ट्या चतुरो ऽस्याश्वान् सप्तभिः सारथिं शरैः । (३६।१)

triṣaṣṭyā caturo 'syāśvān saptabhiḥ sārathiṃ śaraiḥ |

36.2३६.२

विव्याध निशितैस्तूर्णं सात्यकिः कृतवर्मणः ॥ (३६।२)

vivyādha niśitaistūrṇaṃ sātyakiḥ kṛtavarmaṇaḥ ||

37.1३७.१

सुवर्णपुङ्खं विशिखं समाधाय स सात्यकिः । (३७।१)

suvarṇapuṅkhaṃ viśikhaṃ samādhāya sa sātyakiḥ |

37.2३७.२

व्यसृजत् तं महाज्वालं संक्रुद्धम् इव पन्नगम् ॥ (३७।२)

vyasṛjat taṃ mahājvālaṃ saṃkruddham iva pannagam ||

38.1३८.१

सो ऽविशत् कृतवर्माणं यमदण्डोपमः शरः । (३८।१)

so 'viśat kṛtavarmāṇaṃ yamadaṇḍopamaḥ śaraḥ |

38.2३८.२

जाम्बूनदविचित्रं च वर्म निर्भिद्य भानुमत् । (३८।२)

jāmbūnadavicitraṃ ca varma nirbhidya bhānumat |

38.3३८.३

अभ्यगाद् धरणीम् उग्रो रुधिरेण समुक्षितः ॥ (३८।३)

abhyagād dharaṇīm ugro rudhireṇa samukṣitaḥ ||

39.1३९.१

संजातरुधिरश्चाजौ सात्वतेषुभिर् अर्दितः । (३९।१)

saṃjātarudhiraścājau sātvateṣubhir arditaḥ |

39.2३९.२

प्रचलन् धनुर् उत्सृज्य न्यपतत् स्यन्दनोत्तमे ॥ (३९।२)

pracalan dhanur utsṛjya nyapatat syandanottame ||

40.1४०.१

स सिंहदंष्ट्रो जानुभ्याम् आपन्नो ऽमितविक्रमः । (४०।१)

sa siṃhadaṃṣṭro jānubhyām āpanno 'mitavikramaḥ |

40.2४०.२

शरार्दितः सात्यकिना रथोपस्थे नरर्षभः ॥ (४०।२)

śarārditaḥ sātyakinā rathopasthe nararṣabhaḥ ||

41.1४१.१

सहस्रबाहोः सदृशम् अक्षोभ्यम् इव सागरम् । (४१।१)

sahasrabāhoḥ sadṛśam akṣobhyam iva sāgaram |

41.2४१.२

निवार्य कृतवर्माणं सात्यकिः प्रययौ ततः ॥ (४१।२)

nivārya kṛtavarmāṇaṃ sātyakiḥ prayayau tataḥ ||

42.1४२.१

खड्गशक्तिधनुःकीर्णां गजाश्वरथसंकुलाम् । (४२।१)

khaḍgaśaktidhanuḥkīrṇāṃ gajāśvarathasaṃkulām |

42.2४२.२

प्रवर्तितोग्ररुधिरां शतशः क्षत्रियर्षभैः ॥ (४२।२)

pravartitograrudhirāṃ śataśaḥ kṣatriyarṣabhaiḥ ||

43.1४३.१

प्रेक्षतां सर्वसैन्यानां मध्येन शिनिपुंगवः । (४३।१)

prekṣatāṃ sarvasainyānāṃ madhyena śinipuṃgavaḥ |

43.2४३.२

अभ्यगाद् वाहिनीं भित्त्वा वृत्रहेवासुरीं चमूम् ॥ (४३।२)

abhyagād vāhinīṃ bhittvā vṛtrahevāsurīṃ camūm ||

44.1४४.१

समाश्वास्य च हार्दिक्यो गृह्य चान्यन्महद् धनुः । (४४।१)

samāśvāsya ca hārdikyo gṛhya cānyanmahad dhanuḥ |

44.2४४.२

तस्थौ तत्रैव बलवान् वारयन् युधि पाण्डवान् ॥ (४४।२)

tasthau tatraiva balavān vārayan yudhi pāṇḍavān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 92

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit