महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 95

759 of 1995 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

जामदग्न्यवचः श्रुत्वा कण्वो ऽपि भगवान् ऋषिः । (१।२)

jāmadagnyavacaḥ śrutvā kaṇvo 'pi bhagavān ṛṣiḥ |

1.3१.३

दुर्योधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीत् कुरुसंसदि ॥ (१।३)

duryodhanam idaṃ vākyam abravīt kurusaṃsadi ||

2.1२.१

अक्षयश्चाव्ययश्चैव ब्रह्मा लोकपितामहः । (२।१)

akṣayaścāvyayaścaiva brahmā lokapitāmahaḥ |

2.2२.२

तथैव भगवन्तौ तौ नरनारायणाव् ऋषी ॥ (२।२)

tathaiva bhagavantau tau naranārāyaṇāv ṛṣī ||

3.1३.१

आदित्यानां हि सर्वेषां विष्णुर् एकः सनातनः । (३।१)

ādityānāṃ hi sarveṣāṃ viṣṇur ekaḥ sanātanaḥ |

3.2३.२

अजय्यश्चाव्ययश्चैव शाश्वतः प्रभुर् ईश्वरः ॥ (३।२)

ajayyaścāvyayaścaiva śāśvataḥ prabhur īśvaraḥ ||

4.1४.१

निमित्तमरणास्त्वन्ये चन्द्रसूर्यौ मही जलम् । (४।१)

nimittamaraṇāstvanye candrasūryau mahī jalam |

4.2४.२

वायुर् अग्निस्तथाकाशं ग्रहास्तारागणास्तथा ॥ (४।२)

vāyur agnistathākāśaṃ grahāstārāgaṇāstathā ||

5.1५.१

ते च क्षयान्ते जगतो हित्वा लोकत्रयं सदा । (५।१)

te ca kṣayānte jagato hitvā lokatrayaṃ sadā |

5.2५.२

क्षयं गच्छन्ति वै सर्वे सृज्यन्ते च पुनः पुनः ॥ (५।२)

kṣayaṃ gacchanti vai sarve sṛjyante ca punaḥ punaḥ ||

6.1६.१

मुहूर्तमरणास्त्वन्ये मानुषा मृगपक्षिणः । (६।१)

muhūrtamaraṇāstvanye mānuṣā mṛgapakṣiṇaḥ |

6.2६.२

तिर्यग्योन्यश्च ये चान्ये जीवलोकचराः स्मृताः ॥ (६।२)

tiryagyonyaśca ye cānye jīvalokacarāḥ smṛtāḥ ||

7.1७.१

भूयिष्ठेन तु राजानः श्रियं भुक्त्वायुषः क्षये । (७।१)

bhūyiṣṭhena tu rājānaḥ śriyaṃ bhuktvāyuṣaḥ kṣaye |

7.2७.२

मरणं प्रतिगच्छन्ति भोक्तुं सुकृतदुष्कृतम् ॥ (७।२)

maraṇaṃ pratigacchanti bhoktuṃ sukṛtaduṣkṛtam ||

8.1८.१

स भवान् धर्मपुत्रेण शमं कर्तुम् इहार्हति । (८।१)

sa bhavān dharmaputreṇa śamaṃ kartum ihārhati |

8.2८.२

पाण्डवाः कुरवश्चैव पालयन्तु वसुंधराम् ॥ (८।२)

pāṇḍavāḥ kuravaścaiva pālayantu vasuṃdharām ||

9.1९.१

बलवान् अहम् इत्येव न मन्तव्यं सुयोधन । (९।१)

balavān aham ityeva na mantavyaṃ suyodhana |

9.2९.२

बलवन्तो हि बलिभिर् दृश्यन्ते पुरुषर्षभ ॥ (९।२)

balavanto hi balibhir dṛśyante puruṣarṣabha ||

10.1१०.१

न बलं बलिनां मध्ये बलं भवति कौरव । (१०।१)

na balaṃ balināṃ madhye balaṃ bhavati kaurava |

10.2१०.२

बलवन्तो हि ते सर्वे पाण्डवा देवविक्रमाः ॥ (१०।२)

balavanto hi te sarve pāṇḍavā devavikramāḥ ||

11.1११.१

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (११।१)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

11.2११.२

मातलेर् दातुकामस्य कन्यां मृगयतो वरम् ॥ (११।२)

mātaler dātukāmasya kanyāṃ mṛgayato varam ||

12.1१२.१

मतस्त्रैलोक्यराजस्य मातलिर् नाम सारथिः । (१२।१)

matastrailokyarājasya mātalir nāma sārathiḥ |

12.2१२.२

तस्यैकैव कुले कन्या रूपतो लोकविश्रुता ॥ (१२।२)

tasyaikaiva kule kanyā rūpato lokaviśrutā ||

13.1१३.१

गुणकेशीति विख्याता नाम्ना सा देवरूपिणी । (१३।१)

guṇakeśīti vikhyātā nāmnā sā devarūpiṇī |

13.2१३.२

श्रिया च वपुषा चैव स्त्रियो ऽन्याः सातिरिच्यते ॥ (१३।२)

śriyā ca vapuṣā caiva striyo 'nyāḥ sātiricyate ||

14.1१४.१

तस्याः प्रदानसमयं मातलिः सह भार्यया । (१४।१)

tasyāḥ pradānasamayaṃ mātaliḥ saha bhāryayā |

14.2१४.२

ज्ञात्वा विममृशे राजंस्तत्परः परिचिन्तयन् ॥ (१४।२)

jñātvā vimamṛśe rājaṃstatparaḥ paricintayan ||

15.1१५.१

धिक् खल्वलघुशीलानाम् उच्छ्रितानां यशस्विनाम् । (१५।१)

dhik khalvalaghuśīlānām ucchritānāṃ yaśasvinām |

15.2१५.२

नराणाम् ऋद्धसत्त्वानां कुले कन्याप्ररोहणम् ॥ (१५।२)

narāṇām ṛddhasattvānāṃ kule kanyāprarohaṇam ||

16.1१६.१

मातुः कुलं पितृकुलं यत्र चैव प्रदीयते । (१६।१)

mātuḥ kulaṃ pitṛkulaṃ yatra caiva pradīyate |

16.2१६.२

कुलत्रयं संशयितं कुरुते कन्यका सताम् ॥ (१६।२)

kulatrayaṃ saṃśayitaṃ kurute kanyakā satām ||

17.1१७.१

देवमानुषलोकौ द्वौ मानसेनैव चक्षुषा । (१७।१)

devamānuṣalokau dvau mānasenaiva cakṣuṣā |

17.2१७.२

अवगाह्यैव विचितौ न च मे रोचते वरः ॥ (१७।२)

avagāhyaiva vicitau na ca me rocate varaḥ ||

18.1१८.१

न देवान्नैव दितिजान्न गन्धर्वान्न मानुषान् । (१८।१)

na devānnaiva ditijānna gandharvānna mānuṣān |

18.2१८.२

अरोचयं वरकृते तथैव बहुलान् ऋषीन् ॥ (१८।२)

arocayaṃ varakṛte tathaiva bahulān ṛṣīn ||

19.1१९.१

भार्यया तु स संमन्त्र्य सह रात्रौ सुधर्मया । (१९।१)

bhāryayā tu sa saṃmantrya saha rātrau sudharmayā |

19.2१९.२

मातलिर् नागलोकाय चकार गमने मतिम् ॥ (१९।२)

mātalir nāgalokāya cakāra gamane matim ||

20.1२०.१

न मे देवमनुष्येषु गुणकेश्याः समो वरः । (२०।१)

na me devamanuṣyeṣu guṇakeśyāḥ samo varaḥ |

20.2२०.२

रूपतो दृश्यते कश्चिन्नागेषु भविता ध्रुवम् ॥ (२०।२)

rūpato dṛśyate kaścinnāgeṣu bhavitā dhruvam ||

21.1२१.१

इत्यामन्त्र्य सुधर्मां स कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । (२१।१)

ityāmantrya sudharmāṃ sa kṛtvā cābhipradakṣiṇam |

21.2२१.२

कन्यां शिरस्युपाघ्राय प्रविवेश महीतलम् ॥ (२१।२)

kanyāṃ śirasyupāghrāya praviveśa mahītalam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 95

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit