संजय उवाच । (१।१)

तम् आगतम् अभिप्रेक्ष्य भीमकर्माणम् आहवे । (१।२)

हर्षम् आहारयांचक्रुः कुरवः सर्व एव ते ॥ (१।३)

तथैव तव पुत्रास्ते दुर्योधनपुरोगमाः । (२।१)

अप्लवाः प्लवम् आसाद्य तर्तुकामा इवार्णवम् ॥ (२।२)

पुनर्जातम् इवात्मानं मन्वानाः पार्थिवास्तदा । (३।१)

अलायुधं राक्षसेन्द्रं स्वागतेनाभ्यपूजयन् ॥ (३।२)

तस्मिंस्त्वमानुषे युद्धे वर्तमाने भयावहे । (४।१)

कर्णराक्षसयोर् नक्तं दारुणप्रतिदर्शने ॥ (४।२)

उपप्रैक्षन्त पाञ्चालाः स्मयमानाः सराजकाः । (५।१)

तथैव तावका राजन् घूर्णमानास्ततस्ततः ॥ (५।२)

चुक्रुशुर् नेदम् अस्तीति द्रोणद्रौणिकृपादयः । (६।१)

तत् कर्म दृष्ट्वा संभ्रान्ता हैडिम्बस्य रणाजिरे ॥ (६।२)

सर्वम् आविग्नम् अभवद्धाहाभूतम् अचेतनम् । (७।१)

तव सैन्यं महाराज निराशं कर्णजीविते ॥ (७।२)

दुर्योधनस्तु सम्प्रेक्ष्य कर्णम् आर्तिं परां गतम् । (८।१)

अलायुधं राक्षसेन्द्रम् आहूयेदम् अथाब्रवीत् ॥ (८।२)

एष वैकर्तनः कर्णो हैडिम्बेन समागतः । (९।१)

कुरुते कर्म सुमहद् यद् अस्यौपयिकं मृधे ॥ (९।२)

पश्यैतान् पार्थिवाञ् शूरान्निहतान् भैमसेनिना । (१०।१)

नानाशस्त्रैर् अभिहतान् पादपान् इव दन्तिना ॥ (१०।२)

तवैष भागः समरे राजमध्ये मया कृतः । (११।१)

तवैवानुमते वीर तं विक्रम्य निबर्हय ॥ (११।२)

पुरा वैकर्तनं कर्णम् एष पापो घटोत्कचः । (१२।१)

मायाबलम् उपाश्रित्य कर्शयत्यरिकर्शनः ॥ (१२।२)

एवम् उक्तः स राज्ञा तु राक्षसस्तीव्रविक्रमः । (१३।१)

तथेत्युक्त्वा महाबाहुर् घटोत्कचम् उपाद्रवत् ॥ (१३।२)

ततः कर्णं समुत्सृज्य भैमसेनिर् अपि प्रभो । (१४।१)

प्रत्यमित्रम् उपायान्तं मर्दयामास मार्गणैः ॥ (१४।२)

तयोः समभवद् युद्धं क्रुद्धयो राक्षसेन्द्रयोः । (१५।१)

मत्तयोर् वाशिताहेतोर् द्विपयोर् इव कानने ॥ (१५।२)

रक्षसा विप्रमुक्तस्तु कर्णो ऽपि रथिनां वरः । (१६।१)

अभ्यद्रवद् भीमसेनं रथेनादित्यवर्चसा ॥ (१६।२)

तम् आयान्तम् अनादृत्य दृष्ट्वा ग्रस्तं घटोत्कचम् । (१७।१)

अलायुधेन समरे सिंहेनेव गवां पतिम् ॥ (१७।२)

रथेनादित्यवपुषा भीमः प्रहरतां वरः । (१८।१)

किरञ् शरौघान् प्रययावलायुधरथं प्रति ॥ (१८।२)

तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य स तदालायुधः प्रभो । (१९।१)

घटोत्कचं समुत्सृज्य भीमसेनं समाह्वयत् ॥ (१९।२)

तं भीमः सहसाभ्येत्य राक्षसान्तकरः प्रभो । (२०।१)

सगणं राक्षसेन्द्रं तं शरवर्षैर् अवाकिरत् ॥ (२०।२)

तथैवालायुधो राजञ् शिलाधौतैर् अजिह्मगैः । (२१।१)

अभ्यवर्षत कौन्तेयं पुनः पुनर् अरिंदमः ॥ (२१।२)

तथा ते राक्षसाः सर्वे भीमसेनम् उपाद्रवन् । (२२।१)

नानाप्रहरणा भीमास्त्वत्सुतानां जयैषिणः ॥ (२२।२)

स ताड्यमानो बलिभिर् भीमसेनो महाबलः । (२३।१)

पञ्चभिः पञ्चभिः सर्वांस्तान् अविध्यच्छितैः शरैः ॥ (२३।२)

ते वध्यमाना भीमेन राक्षसाः खरयोनयः । (२४।१)

विनेदुस्तुमुलान्नादान् दुद्रुवुश्च दिशो दश ॥ (२४।२)

तांस्त्रास्यमानान् भीमेन दृष्ट्वा रक्षो महाबलम् । (२५।१)

अभिदुद्राव वेगेन शरैश्चैनम् अवाकिरत् ॥ (२५।२)

तं भीमसेनः समरे तीक्ष्णाग्रैर् अक्षिणोच्छरैः । (२६।१)

अलायुधस्तु तान् अस्तान् भीमेन विशिखान् रणे । (२६।२)

चिछेद कांश्चित् समरे त्वरया कांश्चिद् अग्रहीत् ॥ (२६।३)

स तं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं भीमो भीमपराक्रमः । (२७।१)

गदां चिक्षेप वेगेन वज्रपातोपमां तदा ॥ (२७।२)

ताम् आपतन्तीं वेगेन गदां ज्वालाकुलां ततः । (२८।१)

गदया ताडयामास सा गदा भीमम् आव्रजत् ॥ (२८।२)

स राक्षसेन्द्रं कौन्तेयः शरवर्षैर् अवाकिरत् । (२९।१)

तान् अप्यस्याकरोन्मोघान् राक्षसो निशितैः शरैः ॥ (२९।२)

ते चापि राक्षसाः सर्वे सैनिका भीमरूपिणः । (३०।१)

शासनाद् राक्षसेन्द्रस्य निजघ्नू रथकुञ्जरान् ॥ (३०।२)

पाञ्चालाः सृञ्जयाश्चैव वाजिनः परमद्विपाः । (३१।१)

न शान्तिं लेभिरे तत्र राक्षसैर् भृशपीडिताः ॥ (३१।२)

तं तु दृष्ट्वा महाघोरं वर्तमानं महाहवे । (३२।१)

अब्रवीत् पुरुषश्रेष्ठो धनंजयम् इदं वचः ॥ (३२।२)

पश्य भीमं महाबाहो राक्षसेन्द्रवशं गतम् । (३३।१)

पदवीम् अस्य गच्छ त्वं मा विचारय पाण्डव ॥ (३३।२)

धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च युधामन्यूत्तमौजसौ । (३४।१)

सहिता द्रौपदेयाश्च कर्णं यान्तु महारथाः ॥ (३४।२)

नकुलः सहदेवश्च युयुधानश्च वीर्यवान् । (३५।१)

इतरान् राक्षसान् घ्नन्तु शासनात् तव पाण्डव ॥ (३५।२)

त्वम् अपीमां महाबाहो चमूं द्रोणपुरस्कृताम् । (३६।१)

वारयस्व नरव्याघ्र महद्धि भयम् आगतम् ॥ (३६।२)

एवम् उक्ते तु कृष्णेन यथोद्दिष्टा महारथाः । (३७।१)

जग्मुर् वैकर्तनं कर्णं राक्षसांश्चेतरान् रणे ॥ (३७।२)

अथ पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैर् आशीविषोपमैः । (३८।१)

धनुश्चिछेद भीमस्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् ॥ (३८।२)

हयांश्चास्य शितैर् बाणैः सारथिं च महाबलः । (३९।१)

जघान मिषतः संख्ये भीमसेनस्य भारत ॥ (३९।२)

सो ऽवतीर्य रथोपस्थाद्धताश्वो हतसारथिः । (४०।१)

तस्मै गुर्वीं गदां घोरां स विनद्योत्ससर्ज ह ॥ (४०।२)

ततस्तां भीमनिर्घोषाम् आपतन्तीं महागदाम् । (४१।१)

गदया राक्षसो घोरो निजघान ननाद च ॥ (४१।२)

तद् दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रस्य घोरं कर्म भयावहम् । (४२।१)

भीमसेनः प्रहृष्टात्मा गदाम् आशु परामृशत् ॥ (४२।२)

तयोः समभवद् युद्धं तुमुलं नररक्षसोः । (४३।१)

गदानिपातसंह्रादैर् भुवं कम्पयतोर् भृशम् ॥ (४३।२)

गदाविमुक्तौ तौ भूयः समासाद्येतरेतरम् । (४४।१)

मुष्टिभिर् वज्रसंह्रादैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (४४।२)

रथचक्रैर् युगैर् अक्षैर् अधिष्ठानैर् उपस्करैः । (४५।१)

यथासन्नम् उपादाय निजघ्नतुर् अमर्षणौ ॥ (४५।२)

तौ विक्षरन्तौ रुधिरं समासाद्येतरेतरम् । (४६।१)

मत्ताविव महानागावकृष्येतां पुनः पुनः ॥ (४६।२)

तम् अपश्यद्धृषीकेशः पाण्डवानां हिते रतः । (४७।१)

स भीमसेनरक्षार्थं हैडिम्बं प्रत्यचोदयत् ॥ (४७।२)