युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

मोक्षः पितामहेनोक्त उपायान्नानुपायतः । (१।२)

तम् उपायं यथान्यायं श्रोतुम् इच्छामि भारत ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

त्वय्येवैतन्महाप्राज्ञ युक्तं निपुणदर्शनम् । (२।२)

यद् उपायेन सर्वार्थान्नित्यं मृगयसे ऽनघ ॥ (२।३)

करणे घटस्य या बुद्धिर् घटोत्पत्तौ न सानघ । (३।१)

एवं धर्माभ्युपायेषु नान्यद् धर्मेषु कारणम् ॥ (३।२)

पूर्वे समुद्रे यः पन्था न स गच्छति पश्चिमम् । (४।१)

एकः पन्था हि मोक्षस्य तन्मे विस्तरतः शृणु ॥ (४।२)

क्षमया क्रोधम् उच्छिन्द्यात् कामं संकल्पवर्जनात् । (५।१)

सत्त्वसंसेवनाद् धीरो निद्राम् उच्छेत्तुम् अर्हति ॥ (५।२)

अप्रमादाद् भयं रक्षेच्छ्वासं क्षेत्रज्ञशीलनात् । (६।१)

इच्छां द्वेषं च कामं च धैर्येण विनिवर्तयेत् ॥ (६।२)

भ्रमं प्रमोहम् आवर्तम् अभ्यासाद् विनिवर्तयेत् । (७।१)

निद्रां च प्रतिभां चैव ज्ञानाभ्यासेन तत्त्ववित् ॥ (७।२)

उपद्रवांस्तथा रोगान् हितजीर्णमिताशनात् । (८।१)

लोभं मोहं च संतोषाद् विषयांस्तत्त्वदर्शनात् ॥ (८।२)

अनुक्रोशाद् अधर्मं च जयेद् धर्मम् उपेक्षया । (९।१)

आयत्या च जयेद् आशाम् अर्थं सङ्गविवर्जनात् ॥ (९।२)

अनित्यत्वेन च स्नेहं क्षुधं योगेन पण्डितः । (१०।१)

कारुण्येनात्मनो मानं तृष्णां च परितोषतः ॥ (१०।२)

उत्थानेन जयेत् तन्द्रीं वितर्कं निश्चयाज्जयेत् । (११।१)

मौनेन बहुभाष्यं च शौर्येण च भयं जयेत् ॥ (११।२)

यच्छेद् वाङ्मनसी बुद्ध्या तां यच्छेज्ज्ञानचक्षुषा । (१२।१)

ज्ञानम् आत्मा महान् यच्छेत् तं यच्छेच्छान्तिर् आत्मनः ॥ (१२।२)

तद् एतद् उपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा । (१३।१)

योगदोषान् समुच्छिद्य पञ्च यान् कवयो विदुः ॥ (१३।२)

कामं क्रोधं च लोभं च भयं स्वप्नं च पञ्चमम् । (१४।१)

परित्यज्य निषेवेत तथेमान् योगसाधनान् ॥ (१४।२)

ध्यानम् अध्ययनं दानं सत्यं ह्रीर् आर्जवं क्षमा । (१५।१)

शौचम् आहारतः शुद्धिर् इन्द्रियाणां च संयमः ॥ (१५।२)

एतैर् विवर्धते तेजः पाप्मानम् अपहन्ति च । (१६।१)

सिध्यन्ति चास्य संकल्पा विज्ञानं च प्रवर्तते ॥ (१६।२)

धूतपापः स तेजस्वी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । (१७।१)

कामक्रोधौ वशे कृत्वा निनीषेद् ब्रह्मणः पदम् ॥ (१७।२)

अमूढत्वम् असङ्गित्वं कामक्रोधविवर्जनम् । (१८।१)

अदैन्यम् अनुदीर्णत्वम् अनुद्वेगो व्यवस्थितिः ॥ (१८।२)

एष मार्गो हि मोक्षस्य प्रसन्नो विमलः शुचिः । (१९।१)

तथा वाक्कायमनसां नियमः कामतो ऽन्यथा ॥ (१९।२)