मार्कण्डेय उवाच । (१।१)

राघवस्तु ससौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः । (१।२)

वसन् माल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ (१।३)

स दृष्ट्वा विमले व्योम्नि निर्मलं शशलक्षणम् । (२।१)

ग्रहनक्षत्रताराभिर् अनुयातम् अमित्रहा ॥ (२।२)

कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धम् आदाय वायुना । (३।१)

महीधरस्थः शीतेन सहसा प्रतिबोधितः ॥ (३।२)

प्रभाते लक्ष्मणं वीरम् अभ्यभाषत दुर्मनाः । (४।१)

सीतां संस्मृत्य धर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ (४।२)

गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किन्धायां कपीश्वरम् । (५।१)

प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ (५।२)

यो ऽसौ कुलाधमो मूढो मया राज्ये ऽभिषेचितः । (६।१)

सर्ववानरगोपुच्छा यम् ऋक्षाश्च भजन्ति वै ॥ (६।२)

यदर्थं निहतो वाली मया रघुकुलोद्वह । (७।१)

त्वया सह महाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ (७।२)

कृतघ्नं तम् अहं मन्ये वानरापसदं भुवि । (८।१)

यो माम् एवंगतो मूढो न जानीते ऽद्य लक्ष्मण ॥ (८।२)

असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपादनम् । (९।१)

कृतोपकारं मां नूनम् अवमन्याल्पया धिया ॥ (९।२)

यदि तावद् अनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः । (१०।१)

नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ (१०।२)

अथापि घटते ऽस्माकम् अर्थे वानरपुंगवः । (११।१)

तम् आदायैहि काकुत्स्थ त्वरावान् भव माचिरम् ॥ (११।२)

इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः । (१२।१)

प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः । (१२।२)

किष्किन्धाद्वारम् आसाद्य प्रविवेशानिवारितः ॥ (१२।३)

सक्रोध इति तं मत्वा राजा प्रत्युद्ययौ हरिः । (१३।१)

तं सदारो विनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः । (१३।२)

पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस् तदर्हया ॥ (१३।३)

तम् अब्रवीद् रामवचः सौमित्रिर् अकुतोभयः । (१४।१)

स तत् सर्वम् अशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ (१४।२)

सभृत्यदारो राजेन्द्र सुग्रीवो वानराधिपः । (१५।१)

इदम् आह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ (१५।२)

नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा न कृतघ्नो न निर्घृणः । (१६।१)

श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ (१६।२)

दिशः प्रस्थापिताः सर्वे विनीता हरयो मया । (१७।१)

सर्वेषां च कृतः कालो मासेनागमनं पुनः ॥ (१७।२)

यैर् इयं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा । (१८।१)

विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ (१८।२)

स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुम् अर्हति । (१९।१)

ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत् प्रियम् ॥ (१९।२)

इत्युक्तो लक्ष्मणस् तेन वानरेन्द्रेण धीमता । (२०।१)

त्यक्त्वा रोषम् अदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ (२०।२)

स रामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पृष्ठम् आस्थितम् । (२१।१)

अभिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ (२१।२)

इत्येवं वानरेन्द्रास् ते समाजग्मुः सहस्रशः । (२२।१)

दिशस् तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ (२२।२)

आचख्युस् ते तु रामाय महीं सागरमेखलाम् । (२३।१)

विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस्य वा ॥ (२३।२)

गतास् तु दक्षिणाम् आशां ये वै वानरपुंगवाः । (२४।१)

आशावांस् तेषु काकुत्स्थः प्राणान् आर्तो ऽप्यधारयत् ॥ (२४।२)

द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास् ततः । (२५।१)

सुग्रीवम् अभिगम्येदं त्वरिता वाक्यम् अब्रुवन् ॥ (२५।२)

रक्षितं वालिना यत् तत् स्फीतं मधुवनं महत् । (२६।१)

त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद् भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ (२६।२)

वालिपुत्रो ऽङ्गदश् चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः । (२७।१)

विचेतुं दक्षिणाम् आशां राजन् प्रस्थापितास् त्वया ॥ (२७।२)

तेषां तं प्रणयं श्रुत्वा मेने स कृतकृत्यताम् । (२८।१)

कृतार्थानां हि भृत्यानाम् एतद् भवति चेष्टितम् ॥ (२८।२)

स तद् रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः । (२९।१)

रामश् चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ (२९।२)

हनूमत्प्रमुखाश् चापि विश्रान्तास् ते प्लवंगमाः । (३०।१)

अभिजग्मुर् हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसंनिधौ ॥ (३०।२)

गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वा रामो हनूमतः । (३१।१)

अगमत् प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ (३१।२)

हनूमत्प्रमुखास् ते तु वानराः पूर्णमानसाः । (३२।१)

प्रणेमुर् विधिवद् रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ (३२।२)

तान् उवाचागतान् रामः प्रगृह्य सशरं धनुः । (३३।१)

अपि मां जीवयिष्यध्वम् अपि वः कृतकृत्यता ॥ (३३।२)

अपि राज्यम् अयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः । (३४।१)

निहत्य समरे शत्रून् आहृत्य जनकात्मजाम् ॥ (३४।२)

अमोक्षयित्वा वैदेहीम् अहत्वा च रिपून् रणे । (३५।१)

हृतदारो ऽवधूतश्च नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (३५।२)

इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः । (३६।१)

प्रियम् आख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ (३६।२)

विचित्य दक्षिणाम् आशां सपर्वतवनाकराम् । (३७।१)

श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहाम् ॥ (३७।२)

प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनम् आयताम् । (३८।१)

अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ (३८।२)

गत्वा सुमहदध्वानम् आदित्यस्य प्रभां ततः । (३९।१)

दृष्टवन्तः स्म तत्रैव भवनं दिव्यम् अन्तरा ॥ (३९।२)

मयस्य किल दैत्यस्य तदासीद् वेश्म राघव । (४०।१)

तत्र प्रभावती नाम तपो ऽतप्यत तापसी ॥ (४०।२)

तया दत्तानि भोज्यानि पानानि विविधानि च । (४१।१)

भुक्त्वा लब्धबलाः सन्तस् तयोक्तेन पथा ततः ॥ (४१।२)

निर्याय तस्माद् उद्देशात् पश्यामो लवणाम्भसः । (४२।१)

समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ (४२।२)

ततो मलयम् आरुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् । (४३।१)

विषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ (४३।२)

अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् । (४४।१)

तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ (४४।२)

तत्रानशनसंकल्पं कृत्वासीना वयं तदा । (४५।१)

ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोर् अभवत् कथा ॥ (४५।२)

ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् । (४६।१)

पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतेयम् इवापरम् ॥ (४६।२)

सो ऽस्मान् अतर्कयद् भोक्तुम् अथाभ्येत्य वचो ऽब्रवीत् । (४७।१)

भोः क एष मम भ्रातुर् जटायोः कुरुते कथाम् ॥ (४७।२)

सम्पातिर् नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः । (४८।१)

अन्योन्यस्पर्धयारूढावावाम् आदित्यसंसदम् ॥ (४८।२)

ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः । (४९।१)

तदा मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतिः प्रियः । (४९।२)

निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहम् अस्मिन् महागिरौ ॥ (४९।३)

तस्यैवं वदतो ऽस्माभिर् हतो भ्राता निवेदितः । (५०।१)

व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद् वै निवेदितम् ॥ (५०।२)

स सम्पातिस् तदा राजञ्श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम् । (५१।१)

विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनर् अस्मान् अरिंदम ॥ (५१।२)

कः स रामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः । (५२।१)

इच्छामि सर्वम् एवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ (५२।२)

तस्याहं सर्वम् एवैतं भवतो व्यसनागमम् । (५३।१)

प्रायोपवेशने चैव हेतुं विस्तरतो ऽब्रुवम् ॥ (५३।२)

सो ऽस्मान् उत्थापयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् । (५४।१)

रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ (५४।२)

दृष्टा पारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे । (५५।१)

भवित्री तत्र वैदेही न मे ऽस्त्यत्र विचारणा ॥ (५५।२)

इति तस्य वचः श्रुत्वा वयम् उत्थाय सत्वराः । (५६।१)

सागरप्लवने मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ (५६।२)

नाध्यवस्यद् यदा कश्चित् सागरस्य विलङ्घने । (५७।१)

ततः पितरम् आविश्य पुप्लुवे ऽहं महार्णवम् । (५७।२)

शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ (५७।३)

तत्र सीता मया दृष्टा रावणान्तःपुरे सती । (५८।१)

उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा । (५८।२)

जटिला मलदिग्धाङ्गी कृशा दीना तपस्विनी ॥ (५८।३)

निमित्तैस् ताम् अहं सीताम् उपलभ्य पृथग्विधैः । (५९।१)

उपसृत्याब्रुवं चार्याम् अभिगम्य रहोगताम् ॥ (५९।२)

सीते रामस्य दूतो ऽहं वानरो मारुतात्मजः । (६०।१)

त्वद्दर्शनम् अभिप्रेप्सुर् इह प्राप्तो विहायसा ॥ (६०।२)

राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ । (६१।१)

सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ (६१।२)

कुशलं त्वाब्रवीद् रामः सीते सौमित्रिणा सह । (६२।१)

सखिभावाच्च सुग्रीवः कुशलं त्वानुपृच्छति ॥ (६२।२)

क्षिप्रम् एष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह । (६३।१)

प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरो ऽस्मि न राक्षसः ॥ (६३।२)

मुहूर्तम् इव च ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह । (६४।१)

अवैमि त्वां हनूमन्तम् अविन्ध्यवचनाद् अहम् ॥ (६४।२)

अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः । (६५।१)

कथितस् तेन सुग्रीवस् त्वद्विधैः सचिवैर् वृतः ॥ (६५।२)

गम्यताम् इति चोक्त्वा मां सीता प्रादाद् इमं मणिम् । (६६।१)

धारिता येन वैदेही कालम् एतम् अनिन्दिता ॥ (६६।२)

प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी । (६७।१)

क्षिप्ताम् इषीकां काकस्य चित्रकूटे महागिरौ । (६७।२)

भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ॥ (६७।३)

श्रावयित्वा तदात्मानं ततो दग्ध्वा च तां पुरीम् । (६८।१)

सम्प्राप्त इति तं रामः प्रियवादिनम् अर्चयत् ॥ (६८।२)