संजय उवाच । (१।१)

युधिष्ठिरेणैवम् उक्तः कौन्तेयः श्वेतवाहनः । (१।२)

असिं जग्राह संक्रुद्धो जिघांसुर् भरतर्षभम् ॥ (१।३)

तस्य कोपं समुद्वीक्ष्य चित्तज्ञः केशवस् तदा । (२।१)

उवाच किम् इदं पार्थ गृहीतः खड्ग इत्य् उत ॥ (२।२)

नेह पश्यामि योद्धव्यं तव किंचिद् धनंजय । (३।१)

ते ध्वस्ता धार्तराष्ट्रा हि सर्वे भीमेन धीमता ॥ (३।२)

अपयातो ऽसि कौन्तेय राजा द्रष्टव्य इत्य् अपि । (४।१)

स राजा भवता दृष्टः कुशली च युधिष्ठिरः ॥ (४।२)

तं दृष्ट्वा नृपशार्दूलं शार्दूलसमविक्रमम् । (५।१)

हर्षकाले तु सम्प्राप्ते कस्मात् त्वा मन्युर् आविशत् ॥ (५।२)

न तं पश्यामि कौन्तेय यस् ते वध्यो भवेद् इह । (६।१)

कस्माद् भवान् महाखड्गं परिगृह्णाति सत्वरम् ॥ (६।२)

तत् त्वा पृच्छामि कौन्तेय किम् इदं ते चिकीर्षितम् । (७।१)

परामृशसि यत् क्रुद्धः खड्गम् अद्भुतविक्रम ॥ (७।२)

एवम् उक्तस् तु कृष्णेन प्रेक्षमाणो युधिष्ठिरम् । (८।१)

अर्जुनः प्राह गोविन्दं क्रुद्धः सर्प इव श्वसन् ॥ (८।२)

दद गाण्डीवम् अन्यस्मा इति मां यो ऽभिचोदयेत् । (९।१)

छिन्द्याम् अहं शिरस् तस्य इत्य् उपांशुव्रतं मम ॥ (९।२)

तद् उक्तो ऽहम् अदीनात्मन् राज्ञामितपराक्रम । (१०।१)

समक्षं तव गोविन्द न तत् क्षन्तुम् इहोत्सहे ॥ (१०।२)

तस्माद् एनं वधिष्यामि राजानं धर्मभीरुकम् । (११।१)

प्रतिज्ञां पालयिष्यामि हत्वेमं नरसत्तमम् । (११।२)

एतदर्थं मया खड्गो गृहीतो यदुनन्दन ॥ (११।३)

सो ऽहं युधिष्ठिरं हत्वा सत्ये ऽप्य् आनृण्यतां गतः । (१२।१)

विशोको विज्वरश् चापि भविष्यामि जनार्दन ॥ (१२।२)

किं वा त्वं मन्यसे प्राप्तम् अस्मिन् काले समुत्थिते । (१३।१)

त्वम् अस्य जगतस् तात वेत्थ सर्वं गतागतम् । (१३।२)

तत् तथा प्रकरिष्यामि यथा मां वक्ष्यते भवान् ॥ (१३।३)

कृष्ण उवाच । (१४।१)

इदानीं पार्थ जानामि न वृद्धाः सेवितास् त्वया । (१४।२)

अकाले पुरुषव्याघ्र संरम्भक्रिययानया । (१४।३)

न हि धर्मविभागज्ञः कुर्याद् एवं धनंजय ॥ (१४।४)

अकार्याणां च कार्याणां संयोगं यः करोति वै । (१५।१)

कार्याणाम् अक्रियाणां च स पार्थ पुरुषाधमः ॥ (१५।२)

अनुसृत्य तु ये धर्मं कवयः समुपस्थिताः । (१६।१)

समासविस्तरविदां न तेषां वेत्थ निश्चयम् ॥ (१६।२)

अनिश्चयज्ञो हि नरः कार्याकार्यविनिश्चये । (१७।१)

अवशो मुह्यते पार्थ यथा त्वं मूढ एव तु ॥ (१७।२)

न हि कार्यम् अकार्यं वा सुखं ज्ञातुं कथंचन । (१८।१)

श्रुतेन ज्ञायते सर्वं तच् च त्वं नावबुध्यसे ॥ (१८।२)

अविज्ञानाद् भवान् यच् च धर्मं रक्षति धर्मवित् । (१९।१)

प्राणिनां हि वधं पार्थ धार्मिको नावबुध्यते ॥ (१९।२)

प्राणिनाम् अवधस् तात सर्वज्यायान् मतो मम । (२०।१)

अनृतं तु भवेद् वाच्यं न च हिंस्यात् कथंचन ॥ (२०।२)

स कथं भ्रातरं ज्येष्ठं राजानं धर्मकोविदम् । (२१।१)

हन्याद् भवान् नरश्रेष्ठ प्राकृतो ऽन्यः पुमान् इव ॥ (२१।२)

अयुध्यमानस्य वधस् तथाशस्त्रस्य भारत । (२२।१)

पराङ्मुखस्य द्रवतः शरणं वाभिगच्छतः । (२२।२)

कृताञ्जलेः प्रपन्नस्य न वधः पूज्यते बुधैः ॥ (२२।३)

त्वया चैव व्रतं पार्थ बालेनैव कृतं पुरा । (२३।१)

तस्माद् अधर्मसंयुक्तं मौढ्यात् कर्म व्यवस्यसि ॥ (२३।२)

स गुरुं पार्थ कस्मात् त्वं हन्या धर्मम् अनुस्मरन् । (२४।१)

असंप्रधार्य धर्माणां गतिं सूक्ष्मां दुरन्वयाम् ॥ (२४।२)

इदं धर्मरहस्यं च वक्ष्यामि भरतर्षभ । (२५।१)

यद् ब्रूयात् तव भीष्मो वा धर्मज्ञो वा युधिष्ठिरः ॥ (२५।२)

विदुरो वा तथा क्षत्ता कुन्ती वापि यशस्विनी । (२६।१)

तत् ते वक्ष्यामि तत्त्वेन तन् निबोध धनंजय ॥ (२६।२)

सत्यस्य वचनं साधु न सत्याद् विद्यते परम् । (२७।१)

तत्त्वेनैतत् सुदुर्ज्ञेयं यस्य सत्यम् अनुष्ठितम् ॥ (२७।२)

भवेत् सत्यम् अवक्तव्यं वक्तव्यम् अनृतं भवेत् । (२८।१)

सर्वस्वस्यापहारे तु वक्तव्यम् अनृतं भवेत् ॥ (२८।२)

प्राणात्यये विवाहे च वक्तव्यम् अनृतं भवेत् । (२९।१)

यत्रानृतं भवेत् सत्यं सत्यं चाप्य् अनृतं भवेत् ॥ (२९।२)

तादृशं पश्यते बालो यस्य सत्यम् अनुष्ठितम् । (३०।१)

सत्यानृते विनिश्चित्य ततो भवति धर्मवित् ॥ (३०।२)

किम् आश्चर्यं कृतप्रज्ञः पुरुषो ऽपि सुदारुणः । (३१।१)

सुमहत् प्राप्नुयात् पुण्यं बलाको ऽन्धवधाद् इव ॥ (३१।२)

किम् आश्चर्यं पुनर् मूढो धर्मकामो ऽप्य् अपण्डितः । (३२।१)

सुमहत् प्राप्नुयात् पापम् आपगाम् इव कौशिकः ॥ (३२।२)

अर्जुन उवाच । (३३।१)

आचक्ष्व भगवन्न् एतद् यथा विद्याम् अहं तथा । (३३।२)

बलाकान्धाभिसंबद्धं नदीनां कौशिकस्य च ॥ (३३।३)

कृष्ण उवाच । (३४।१)

मृगव्याधो ऽभवत् कश्चिद् बलाको नाम भारत । (३४।२)

यात्रार्थं पुत्रदारस्य मृगान् हन्ति न कामतः ॥ (३४।३)

सो ऽन्धौ च मातापितरौ बिभर्त्य् अन्यांश् च संश्रितान् । (३५।१)

स्वधर्मनिरतो नित्यं सत्यवाग् अनसूयकः ॥ (३५।२)

स कदाचिन् मृगांल् लिप्सुर् नान्वविन्दत् प्रयत्नवान् । (३६।१)

अथापश्यत् स पीतोदं श्वापदं घ्राणचक्षुषम् ॥ (३६।२)

अदृष्टपूर्वम् अपि तत् सत्त्वं तेन हतं तदा । (३७।१)

अन्व् एव च ततो व्योम्नः पुष्पवर्षम् अवापतत् ॥ (३७।२)

अप्सरोगीतवादित्रैर् नादितं च मनोरमम् । (३८।१)

विमानम् आगमत् स्वर्गान् मृगव्याधनिनीषया ॥ (३८।२)

तद् भूतं सर्वभूतानाम् अभावाय किलार्जुन । (३९।१)

तपस् तप्त्वा वरं प्राप्तं कृतम् अन्धं स्वयंभुवा ॥ (३९।२)

तद्धत्वा सर्वभूतानाम् अभावकृतनिश्चयम् । (४०।१)

ततो बलाकः स्वरगाद् एवं धर्मः सुदुर्विदः ॥ (४०।२)

कौशिको ऽप्य् अभवद् विप्रस् तपस्वी न बहुश्रुतः । (४१।१)

नदीनां संगमे ग्रामाद् अदूरे स किलावसत् ॥ (४१।२)

सत्यं मया सदा वाच्यम् इति तस्याभवद् व्रतम् । (४२।१)

सत्यवादीति विख्यातः स तदासीद् धनंजय ॥ (४२।२)

अथ दस्युभयात् केचित् तदा तद् वनम् आविशन् । (४३।१)

दस्यवो ऽपि गताः क्रूरा व्यमार्गन्त प्रयत्नतः ॥ (४३।२)

अथ कौशिकम् अभ्येत्य प्राहुस् तं सत्यवादिनम् । (४४।१)

कतमेन पथा याता भगवन् बहवो जनाः । (४४।२)

सत्येन पृष्टः प्रब्रूहि यदि तान् वेत्थ शंस नः ॥ (४४।३)

स पृष्टः कौशिकः सत्यं वचनं तान् उवाच ह । (४५।१)

बहुवृक्षलतागुल्मम् एतद् वनम् उपाश्रिताः । (४५।२)

ततस् ते तान् समासाद्य क्रूरा जघ्नुर् इति श्रुतिः ॥ (४५।३)

तेनाधर्मेण महता वाग्दुरुक्तेन कौशिकः । (४६।१)

गतः सुकष्टं नरकं सूक्ष्मधर्मेष्व् अकोविदः । (४६।२)

अप्रभूतश्रुतो मूढो धर्माणाम् अविभागवित् ॥ (४६।३)

वृद्धान् अपृष्ट्वा संदेहं महच्छ्वभ्रम् इतो ऽर्हति । (४७।१)

तत्र ते लक्षणोद्देशः कश्चिद् एव भविष्यति ॥ (४७।२)

दुष्करं परमज्ञानं तर्केणात्र व्यवस्यति । (४८।१)

श्रुतिर् धर्म इति ह्य् एके वदन्ति बहवो जनाः ॥ (४८।२)

न त्व् एतत् प्रतिसूयामि न हि सर्वं विधीयते । (४९।१)

प्रभवार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ॥ (४९।२)

धारणाद् धर्मम् इत्य् आहुर् धर्मो धारयति प्रजाः । (५०।१)

यः स्याद् धारणसंयुक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥ (५०।२)

ये ऽन्यायेन जिहीर्षन्तो जना इच्छन्ति कर्हिचित् । (५१।१)

अकूजनेन चेन् मोक्षो नात्र कूजेत् कथंचन ॥ (५१।२)

अवश्यं कूजितव्यं वा शङ्केरन् वाप्य् अकूजतः । (५२।१)

श्रेयस् तत्रानृतं वक्तुं सत्याद् इति विचारितम् ॥ (५२।२)

प्राणात्यये विवाहे वा सर्वज्ञातिधनक्षये । (५३।१)

नर्मण्य् अभिप्रवृत्ते वा प्रवक्तव्यं मृषा भवेत् । (५३।२)

अधर्मं नात्र पश्यन्ति धर्मतत्त्वार्थदर्शिनः ॥ (५३।३)

यः स्तेनैः सह संबन्धान् मुच्यते शपथैर् अपि । (५४।१)

श्रेयस् तत्रानृतं वक्तुं तत् सत्यम् अविचारितम् ॥ (५४।२)

न च तेभ्यो धनं देयं शक्ये सति कथंचन । (५५।१)

पापेभ्यो हि धनं दत्तं दातारम् अपि पीडयेत् । (५५।२)

तस्माद् धर्मार्थम् अनृतम् उक्त्वा नानृतवाग् भवेत् ॥ (५५।३)

एष ते लक्षणोद्देशः समुद्दिष्टो यथाविधि । (५६।१)

एतच्छ्रुत्वा ब्रूहि पार्थ यदि वध्यो युधिष्ठिरः ॥ (५६।२)

अर्जुन उवाच । (५७।१)

यथा ब्रूयान् महाप्राज्ञो यथा ब्रूयान् महामतिः । (५७।२)

हितं चैव यथास्माकं तथैतद् वचनं तव ॥ (५७।३)

भवान् मातृसमो ऽस्माकं तथा पितृसमो ऽपि च । (५८।१)

गतिश् च परमा कृष्ण तेन ते वाक्यम् अद्भुतम् ॥ (५८।२)

न हि ते त्रिषु लोकेषु विद्यते ऽविदितं क्वचित् । (५९।१)

तस्माद् भवान् परं धर्मं वेद सर्वं यथातथम् ॥ (५९।२)

अवध्यं पाण्डवं मन्ये धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (६०।१)

तस्मिन् समयसंयोगे ब्रूहि किंचिद् अनुग्रहम् । (६०।२)

इदं चापरम् अत्रैव शृणु हृत्स्थं विवक्षितम् ॥ (६०।३)

जानासि दाशार्ह मम व्रतं त्वं यो मां ब्रूयात् कश्चन मानुषेषु । (६१।१)

अन्यस्मै त्वं गाण्डिवं देहि पार्थ यस् त्वत्तो ऽस्त्रैर् भविता वा विशिष्टः ॥ (६१।२)

हन्याम् अहं केशव तं प्रसह्य भीमो हन्यात् तूबरकेति चोक्तः । (६२।१)

तन् मे राजा प्रोक्तवांस् ते समक्षं धनुर् देहीत्य् असकृद् वृष्णिसिंह ॥ (६२।२)

तं हत्वा चेत् केशव जीवलोके स्थाता कालं नाहम् अप्य् अल्पमात्रम् । (६३।१)

सा च प्रतिज्ञा मम लोकप्रबुद्धा भवेत् सत्या धर्मभृतां वरिष्ठ । (६३।२)

यथा जीवेत् पाण्डवो ऽहं च कृष्ण तथा बुद्धिं दातुम् अद्यार्हसि त्वम् ॥ (६३।३)

वासुदेव उवाच । (६४।१)

राजा श्रान्तो जगतो विक्षतश् च कर्णेन संख्ये निशितैर् बाणसंघैः । (६४।२)

तस्मात् पार्थ त्वां परुषाण्य् अवोचत् कर्णे द्यूतं ह्य् अद्य रणे निबद्धम् ॥ (६४।३)

तस्मिन् हते कुरवो निर्जिताः स्युर् एवंबुद्धिः पार्थिवो धर्मपुत्रः । (६५।१)

यदावमानं लभते महान्तं तदा जीवन् मृत इत्य् उच्यते सः ॥ (६५।२)

तन् मानितः पार्थिवो ऽयं सदैव त्वया सभीमेन तथा यमाभ्याम् । (६६।१)

वृद्धैश् च लोके पुरुषप्रवीरैस् तस्यावमानं कलया त्वं प्रयुङ्क्ष्व ॥ (६६।२)

त्वम् इत्य् अत्रभवन्तं त्वं ब्रूहि पार्थ युधिष्ठिरम् । (६७।१)

त्वम् इत्य् उक्तो हि निहतो गुरुर् भवति भारत ॥ (६७।२)

एवम् आचर कौन्तेय धर्मराजे युधिष्ठिरे । (६८।१)

अधर्मयुक्तं संयोगं कुरुष्वैवं कुरूद्वह ॥ (६८।२)

अथर्वाङ्गिरसी ह्य् एषा श्रुतीनाम् उत्तमा श्रुतिः । (६९।१)

अविचार्यैव कार्यैषा श्रेयःकामैर् नरैः सदा ॥ (६९।२)

वधो ह्य् अयं पाण्डव धर्मराज्ञस् त्वत्तो युक्तो वेत्स्यते चैवम् एषः । (७०।१)

ततो ऽस्य पादाव् अभिवाद्य पश्चाच्छमं ब्रूयाः सान्त्वपूर्वं च पार्थम् ॥ (७०।२)

भ्राता प्राज्ञस् तव कोपं न जातु कुर्याद् राजा कंचन पाण्डवेयः । (७१।१)

मुक्तो ऽनृताद् भ्रातृवधाच् च पार्थ हृष्टः कर्णं त्वं जहि सूतपुत्रम् ॥ (७१।२)

संजय उवाच । (७२।१)

इत्य् एवम् उक्तस् तु जनार्दनेन पार्थः प्रशस्याथ सुहृद्वधं तम् । (७२।२)

ततो ऽब्रवीद् अर्जुनो धर्मराजम् अनुक्तपूर्वं परुषं प्रसह्य ॥ (७२।३)

मा त्वं राजन् व्याहर व्याहरत्सु न तिष्ठसे क्रोशमात्रे रणार्धे । (७३।१)

भीमस् तु माम् अर्हति गर्हणाय यो युध्यते सर्वयोधप्रवीरः ॥ (७३।२)

काले हि शत्रून् प्रतिपीड्य संख्ये हत्वा च शूरान् पृथिवीपतींस् तान् । (७४।१)

यः कुञ्जराणाम् अधिकं सहस्रं हत्वानदत् तुमुलं सिंहनादम् ॥ (७४।२)

सुदुष्करं कर्म करोति वीरः कर्तुं यथा नार्हसि त्वं कदाचित् । (७५।१)

रथाद् अवप्लुत्य गदां परामृशंस् तया निहन्त्य् अश्वनरद्विपान् रणे ॥ (७५।२)

वरासिना वाजिरथाश्वकुञ्जरांस् तथा रथाङ्गैर् धनुषा च हन्त्य् अरीन् । (७६।१)

प्रमृद्य पद्भ्याम् अहितान् निहन्ति यः पुनश् च दोर्भ्यां शतमन्युविक्रमः ॥ (७६।२)

महाबलो वैश्रवणान्तकोपमः प्रसह्य हन्ता द्विषतां यथार्हम् । (७७।१)

स भीमसेनो ऽर्हति गर्हणां मे न त्वं नित्यं रक्ष्यसे यः सुहृद्भिः ॥ (७७।२)

महारथान् नागवरान् हयांश् च पदातिमुख्यान् अपि च प्रमथ्य । (७८।१)

एको भीमो धार्तराष्ट्रेषु मग्नः स माम् उपालब्धुम् अरिंदमो ऽर्हति ॥ (७८।२)

कलिङ्गवङ्गाङ्गनिषादमागधान् सदामदान् नीलबलाहकोपमान् । (७९।१)

निहन्ति यः शत्रुगणान् अनेकशः स माभिवक्तुं प्रभवत्य् अनागसम् ॥ (७९।२)

सुयुक्तम् आस्थाय रथं हि काले धनुर् विकर्षञ् शरपूर्णमुष्टिः । (८०।१)

सृजत्य् असौ शरवर्षाणि वीरो महाहवे मेघ इवाम्बुधाराः ॥ (८०।२)

बलं तु वाचि द्विजसत्तमानां क्षात्रं बुधा बाहुबलं वदन्ति । (८१।१)

त्वं वाग्बलो भारत निष्ठुरश् च त्वम् एव मां वेत्सि यथाविधो ऽहम् ॥ (८१।२)

यतामि नित्यं तव कर्तुम् इष्टं दारैः सुतैर् जीवितेनात्मना च । (८२।१)

एवं च मां वाग्विशिखैर् निहंसि त्वत्तः सुखं न वयं विद्म किंचित् ॥ (८२।२)

अवामंस्था मां द्रौपदीतल्पसंस्थो महारथान् प्रतिहन्मि त्वदर्थे । (८३।१)

तेनातिशङ्की भारत निष्ठुरो ऽसि त्वत्तः सुखं नाभिजानामि किंचित् ॥ (८३।२)

प्रोक्तः स्वयं सत्यसंधेन मृत्युस् तव प्रियार्थं नरदेव युद्धे । (८४।१)

वीरः शिखण्डी द्रौपदो ऽसौ महात्मा मयाभिगुप्तेन हतश् च तेन ॥ (८४।२)

न चाभिनन्दामि तवाधिराज्यं यतस् त्वम् अक्षेष्व् अहिताय सक्तः । (८५।१)

स्वयं कृत्वा पापम् अनार्यजुष्टम् एभिर् युद्धे तर्तुम् इच्छस्य् अरींस् तु ॥ (८५।२)

अक्षेषु दोषा बहवो विधर्माः श्रुतास् त्वया सहदेवो ऽब्रवीद् यान् । (८६।१)

तान् नैषि संतर्तुम् असाधुजुष्टान् येन स्म सर्वे निरयं प्रपन्नाः ॥ (८६।२)

त्वं देविता त्वत्कृते राज्यनाशस् त्वत्संभवं व्यसनं नो नरेन्द्र । (८७।१)

मास्मान् क्रूरैर् वाक्प्रतोदैस् तुद त्वं भूयो राजन् कोपयन्न् अल्पभाग्यान् ॥ (८७।२)

एता वाचः परुषाः सव्यसाची स्थिरप्रज्ञं श्रावयित्वा ततक्ष । (८८।१)

तदानुतेपे सुरराजपुत्रो विनिःश्वसंश् चाप्य् असिम् उद्बबर्ह ॥ (८८।२)

तम् आह कृष्णः किम् इदं पुनर् भवान् विकोशम् आकाशनिभं करोत्य् असिम् । (८९।१)

प्रब्रूहि सत्यं पुनर् उत्तरं विधेर् वचः प्रवक्ष्याम्य् अहम् अर्थसिद्धये ॥ (८९।२)

इत्य् एव पृष्टः पुरुषोत्तमेन सुदुःखितः केशवम् आह वाक्यम् । (९०।१)

अहं हनिष्ये स्वशरीरम् एव प्रसह्य येनाहितम् आचरं वै ॥ (९०।२)

निशम्य तत् पार्थवचो ऽब्रवीद् इदं धनंजयं धर्मभृतां वरिष्ठः । (९१।१)

प्रब्रूहि पार्थ स्वगुणान् इहात्मनस् तथा स्वहार्दं भवतीह सद्यः ॥ (९१।२)

तथास्तु कृष्णेत्य् अभिनन्द्य वाक्यं धनंजयः प्राह धनुर् विनाम्य । (९२।१)

युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठं शृणुष्व राजन्न् इति शक्रसूनुः ॥ (९२।२)

न मादृशो ऽन्यो नरदेव विद्यते धनुर्धरो देवम् ऋते पिनाकिनम् । (९३।१)

अहं हि तेनानुमतो महात्मना क्षणेन हन्यां सचराचरं जगत् ॥ (९३।२)

मया हि राजन् सदिगीश्वरा दिशो विजित्य सर्वा भवतः कृता वशे । (९४।१)

स राजसूयश् च समाप्तदक्षिणः सभा च दिव्या भवतो ममौजसा ॥ (९४।२)

पाणौ पृषत्का लिखिता ममेमे धनुश् च संख्ये विततं सबाणम् । (९५।१)

पादौ च मे सशरौ सहध्वजौ न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥ (९५।२)

हता उदीच्या निहताः प्रतीच्याः प्राच्या निरस्ता दाक्षिणात्या विशस्ताः । (९६।१)

संशप्तकानां किंचिद् एवावशिष्टं सर्वस्य सैन्यस्य हतं मयार्धम् ॥ (९६।२)

शेते मया निहता भारती च चमू राजन् देवचमूप्रकाशा । (९७।१)

ये नास्त्रज्ञास् तान् अहं हन्मि शस्त्रैस् तस्माल् लोकं नेह करोमि भस्मसात् ॥ (९७।२)

इत्य् एवम् उक्त्वा पुनर् आह पार्थो युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम् । (९८।१)

अप्य् अपुत्रा तेन राधा भवित्री कुन्ती मया वा तद् ऋतं विद्धि राजन् । (९८।२)

प्रसीद राजन् क्षम यन् मयोक्तं काले भवान् वेत्स्यति तन् नमस् ते ॥ (९८।३)

प्रसाद्य राजानम् अमित्रसाहं स्थितो ऽब्रवीच् चैनम् अभिप्रपन्नः । (९९।१)

याम्य् एष भीमं समरात् प्रमोक्तुं सर्वात्मना सूतपुत्रं च हन्तुम् ॥ (९९।२)

तव प्रियार्थं मम जीवितं हि ब्रवीमि सत्यं तद् अवेहि राजन् । (१००।१)

इति प्रायाद् उपसंगृह्य पादौ समुत्थितो दीप्ततेजाः किरीटी । (१००।२)

नेदं चिरात् क्षिप्रम् इदं भविष्यत्य् आवर्तते ऽसाव् अभियामि चैनम् ॥ (१००।३)

एतच्छ्रुत्वा पाण्डवो धर्मराजो भ्रातुर् वाक्यं परुषं फल्गुनस्य । (१०१।१)

उत्थाय तस्माच्छयनाद् उवाच पार्थं ततो दुःखपरीतचेताः ॥ (१०१।२)

कृतं मया पार्थ यथा न साधु येन प्राप्तं व्यसनं वः सुघोरम् । (१०२।१)

तस्माच्छिरश् छिन्द्धि ममेदम् अद्य कुलान्तकस्याधमपूरुषस्य ॥ (१०२।२)

पापस्य पापव्यसनान्वितस्य विमूढबुद्धेर् अलसस्य भीरोः । (१०३।१)

वृद्धावमन्तुः परुषस्य चैव किं ते चिरं माम् अनुवृत्य रूक्षम् ॥ (१०३।२)

गच्छाम्य् अहं वनम् एवाद्य पापः सुखं भवान् वर्ततां मद्विहीनः । (१०४।१)

योग्यो राजा भीमसेनो महात्मा क्लीबस्य वा मम किं राज्यकृत्यम् ॥ (१०४।२)

न चास्मि शक्तः परुषाणि सोढुं पुनस् तवेमानि रुषान्वितस्य । (१०५।१)

भीमो ऽस्तु राजा मम जीवितेन किं कार्यम् अद्यावमतस्य वीर ॥ (१०५।२)

इत्य् एवम् उक्त्वा सहसोत्पपात राजा ततस् तच्छयनं विहाय । (१०६।१)

इयेष निर्गन्तुम् अथो वनाय तं वासुदेवः प्रणतो ऽभ्युवाच ॥ (१०६।२)

राजन् विदितम् एतत् ते यथा गाण्डीवधन्वनः । (१०७।१)

प्रतिज्ञा सत्यसंधस्य गाण्डीवं प्रति विश्रुता ॥ (१०७।२)

ब्रूयाद् य एवं गाण्डीवं देह्य् अन्यस्मै त्वम् इत्य् उत । (१०८।१)

स वध्यो ऽस्य पुमांल् लोके त्वया चोक्तो ऽयम् ईदृशम् ॥ (१०८।२)

अतः सत्यां प्रतिज्ञां तां पार्थेन परिरक्षता । (१०९।१)

मच्छन्दाद् अवमानो ऽयं कृतस् तव महीपते । (१०९।२)

गुरूणाम् अवमानो हि वध इत्य् अभिधीयते ॥ (१०९।३)

तस्मात् त्वं वै महाबाहो मम पार्थस्य चोभयोः । (११०।१)

व्यतिक्रमम् इमं राजन् संक्षमस्वार्जुनं प्रति ॥ (११०।२)

शरणं त्वां महाराज प्रपन्नौ स्व उभाव् अपि । (१११।१)

क्षन्तुम् अर्हसि मे राजन् प्रणतस्याभियाचतः ॥ (१११।२)

राधेयस्याद्य पापस्य भूमिः पास्यति शोणितम् । (११२।१)

सत्यं ते प्रतिजानामि हतं विद्ध्य् अद्य सूतजम् । (११२।२)

यस्येच्छसि वधं तस्य गतम् एवाद्य जीवितम् ॥ (११२।३)

इति कृष्णवचः श्रुत्वा धर्मराजो युधिष्ठिरः । (११३।१)

ससंभ्रमं हृषीकेशम् उत्थाप्य प्रणतं तदा । (११३।२)

कृताञ्जलिम् इदं वाक्यम् उवाचानन्तरं वचः ॥ (११३।३)

एवम् एतद् यथात्थ त्वम् अस्त्य् एषो ऽतिक्रमो मम । (११४।१)

अनुनीतो ऽस्मि गोविन्द तारितश् चाद्य माधव । (११४।२)

मोक्षिता व्यसनाद् घोराद् वयम् अद्य त्वयाच्युत ॥ (११४।३)

भवन्तं नाथम् आसाद्य आवां व्यसनसागरात् । (११५।१)

घोराद् अद्य समुत्तीर्णाव् उभाव् अज्ञानमोहितौ ॥ (११५।२)

त्वद्बुद्धिप्लवम् आसाद्य दुःखशोकार्णवाद् वयम् । (११६।१)

समुत्तीर्णाः सहामात्याः सनाथाः स्म त्वयाच्युत ॥ (११६।२)