महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 39

337 of 1995 · 71 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः । (१।२)

bhagavañśrotum icchāmi pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ |

1.3१.३

विस्तरेण कथाम् एतां यथास्त्राण्युपलब्धवान् ॥ (१।३)

vistareṇa kathām etāṃ yathāstrāṇyupalabdhavān ||

2.1२.१

कथं स पुरुषव्याघ्रो दीर्घबाहुर् धनंजयः । (२।१)

kathaṃ sa puruṣavyāghro dīrghabāhur dhanaṃjayaḥ |

2.2२.२

वनं प्रविष्टस् तेजस्वी निर्मनुष्यम् अभीतवत् ॥ (२।२)

vanaṃ praviṣṭas tejasvī nirmanuṣyam abhītavat ||

3.1३.१

किं च तेन कृतं तत्र वसता ब्रह्मवित्तम । (३।१)

kiṃ ca tena kṛtaṃ tatra vasatā brahmavittama |

3.2३.२

कथं च भगवान् स्थाणुर् देवराजश् च तोषितः ॥ (३।२)

kathaṃ ca bhagavān sthāṇur devarājaś ca toṣitaḥ ||

4.1४.१

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्प्रसादाद् द्विजोत्तम । (४।१)

etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tvatprasādād dvijottama |

4.2४.२

त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ह ॥ (४।२)

tvaṃ hi sarvajña divyaṃ ca mānuṣaṃ caiva vettha ha ||

5.1५.१

अत्यद्भुतं महाप्राज्ञ रोमहर्षणम् अर्जुनः । (५।१)

atyadbhutaṃ mahāprājña romaharṣaṇam arjunaḥ |

5.2५.२

भवेन सह संग्रामं चकाराप्रतिमं किल । (५।२)

bhavena saha saṃgrāmaṃ cakārāpratimaṃ kila |

5.3५.३

पुरा प्रहरतां श्रेष्ठः संग्रामेष्वपराजितः ॥ (५।३)

purā praharatāṃ śreṣṭhaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ ||

6.1६.१

यच्छ्रुत्वा नरसिंहानां दैन्यहर्षातिविस्मयात् । (६।१)

yacchrutvā narasiṃhānāṃ dainyaharṣātivismayāt |

6.2६.२

शूराणाम् अपि पार्थानां हृदयानि चकम्पिरे ॥ (६।२)

śūrāṇām api pārthānāṃ hṛdayāni cakampire ||

7.1७.१

यद् यच्च कृतवान् अन्यत् पार्थस् तद् अखिलं वद । (७।१)

yad yacca kṛtavān anyat pārthas tad akhilaṃ vada |

7.2७.२

न ह्यस्य निन्दितं जिष्णोः सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये । (७।२)

na hyasya ninditaṃ jiṣṇoḥ susūkṣmam api lakṣaye |

7.3७.३

चरितं तस्य शूरस्य तन् मे सर्वं प्रकीर्तय ॥ (७।३)

caritaṃ tasya śūrasya tan me sarvaṃ prakīrtaya ||

8.1८.१

वैशम्पायन उवाच । (८।१)

vaiśampāyana uvāca

8.2८.२

कथयिष्यामि ते तात कथाम् एतां महात्मनः । (८।२)

kathayiṣyāmi te tāta kathām etāṃ mahātmanaḥ |

8.3८.३

दिव्यां कौरवशार्दूल महतीम् अद्भुतोपमाम् ॥ (८।३)

divyāṃ kauravaśārdūla mahatīm adbhutopamām ||

9.1९.१

गात्रसंस्पर्शसम्बन्धं त्र्यम्बकेण सहानघ । (९।१)

gātrasaṃsparśasambandhaṃ tryambakeṇa sahānagha |

9.2९.२

पार्थस्य देवदेवेन शृणु सम्यक् समागमम् ॥ (९।२)

pārthasya devadevena śṛṇu samyak samāgamam ||

10.1१०.१

युधिष्ठिरनियोगात् स जगामामितविक्रमः । (१०।१)

yudhiṣṭhiraniyogāt sa jagāmāmitavikramaḥ |

10.2१०.२

शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टुं देवदेवं च शंकरम् ॥ (१०।२)

śakraṃ sureśvaraṃ draṣṭuṃ devadevaṃ ca śaṃkaram ||

11.1११.१

दिव्यं तद् धनुर् आदाय खड्गं च पुरुषर्षभः । (११।१)

divyaṃ tad dhanur ādāya khaḍgaṃ ca puruṣarṣabhaḥ |

11.2११.२

महाबलो महाबाहुर् अर्जुनः कार्यसिद्धये । (११।२)

mahābalo mahābāhur arjunaḥ kāryasiddhaye |

11.3११.३

दिशं ह्युदीचीं कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति ॥ (११।३)

diśaṃ hyudīcīṃ kauravyo himavacchikharaṃ prati ||

12.1१२.१

ऐन्द्रिः स्थिरमना राजन् सर्वलोकमहारथः । (१२।१)

aindriḥ sthiramanā rājan sarvalokamahārathaḥ |

12.2१२.२

त्वरया परया युक्तस् तपसे धृतनिश्चयः । (१२।२)

tvarayā parayā yuktas tapase dhṛtaniścayaḥ |

12.3१२.३

वनं कण्टकितं घोरम् एक एवान्वपद्यत ॥ (१२।३)

vanaṃ kaṇṭakitaṃ ghoram eka evānvapadyata ||

13.1१३.१

नानापुष्पफलोपेतं नानापक्षिनिषेवितम् । (१३।१)

nānāpuṣpaphalopetaṃ nānāpakṣiniṣevitam |

13.2१३.२

नानामृगगणाकीर्णं सिद्धचारणसेवितम् ॥ (१३।२)

nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam ||

14.1१४.१

ततः प्रयाते कौन्तेये वनं मानुषवर्जितम् । (१४।१)

tataḥ prayāte kaunteye vanaṃ mānuṣavarjitam |

14.2१४.२

शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद् दिवि ॥ (१४।२)

śaṅkhānāṃ paṭahānāṃ ca śabdaḥ samabhavad divi ||

15.1१५.१

पुष्पवर्षं च सुमहन् निपपात महीतले । (१५।१)

puṣpavarṣaṃ ca sumahan nipapāta mahītale |

15.2१५.२

मेघजालं च विततं छादयामास सर्वतः ॥ (१५।२)

meghajālaṃ ca vitataṃ chādayāmāsa sarvataḥ ||

16.1१६.१

अतीत्य वनदुर्गाणि संनिकर्षे महागिरेः । (१६।१)

atītya vanadurgāṇi saṃnikarṣe mahāgireḥ |

16.2१६.२

शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानो ऽर्जुनस् तदा ॥ (१६।२)

śuśubhe himavatpṛṣṭhe vasamāno 'rjunas tadā ||

17.1१७.१

तत्रापश्यद् द्रुमान् फुल्लान् विहगैर् वल्गुनादितान् । (१७।१)

tatrāpaśyad drumān phullān vihagair valgunāditān |

17.2१७.२

नदीश् च बहुलावर्ता नीलवैडूर्यसंनिभाः ॥ (१७।२)

nadīś ca bahulāvartā nīlavaiḍūryasaṃnibhāḥ ||

18.1१८.१

हंसकारण्डवोद्गीताः सारसाभिरुतास् तथा । (१८।१)

haṃsakāraṇḍavodgītāḥ sārasābhirutās tathā |

18.2१८.२

पुंस्कोकिलरुताश् चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः ॥ (१८।२)

puṃskokilarutāś caiva krauñcabarhiṇanāditāḥ ||

19.1१९.१

मनोहरवनोपेतास् तस्मिन्न् अतिरथो ऽर्जुनः । (१९।१)

manoharavanopetās tasminn atiratho 'rjunaḥ |

19.2१९.२

पुण्यशीतामलजलाः पश्यन् प्रीतमनाभवत् ॥ (१९।२)

puṇyaśītāmalajalāḥ paśyan prītamanābhavat ||

20.1२०.१

रमणीये वनोद्देशे रममाणो ऽर्जुनस् तदा । (२०।१)

ramaṇīye vanoddeśe ramamāṇo 'rjunas tadā |

20.2२०.२

तपस्युग्रे वर्तमान उग्रतेजा महामनाः ॥ (२०।२)

tapasyugre vartamāna ugratejā mahāmanāḥ ||

21.1२१.१

दर्भचीरं निवस्याथ दण्डाजिनविभूषितः । (२१।१)

darbhacīraṃ nivasyātha daṇḍājinavibhūṣitaḥ |

21.2२१.२

पूर्णे पूर्णे त्रिरात्रे तु मासम् एकं फलाशनः । (२१।२)

pūrṇe pūrṇe trirātre tu māsam ekaṃ phalāśanaḥ |

21.3२१.३

द्विगुणेनैव कालेन द्वितीयं मासम् अत्यगात् ॥ (२१।३)

dviguṇenaiva kālena dvitīyaṃ māsam atyagāt ||

22.1२२.१

तृतीयम् अपि मासं स पक्षेणाहारम् आचरन् । (२२।१)

tṛtīyam api māsaṃ sa pakṣeṇāhāram ācaran |

22.2२२.२

शीर्णं च पतितं भूमौ पर्णं समुपयुक्तवान् ॥ (२२।२)

śīrṇaṃ ca patitaṃ bhūmau parṇaṃ samupayuktavān ||

23.1२३.१

चतुर्थे त्वथ सम्प्राप्ते मासि पूर्णे ततः परम् । (२३।१)

caturthe tvatha samprāpte māsi pūrṇe tataḥ param |

23.2२३.२

वायुभक्षो महाबाहुर् अभवत् पाण्डुनन्दनः । (२३।२)

vāyubhakṣo mahābāhur abhavat pāṇḍunandanaḥ |

23.3२३.३

ऊर्ध्वबाहुर् निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठितः ॥ (२३।३)

ūrdhvabāhur nirālambaḥ pādāṅguṣṭhāgraviṣṭhitaḥ ||

24.1२४.१

सदोपस्पर्शनाच्चास्य बभूवुर् अमितौजसः । (२४।१)

sadopasparśanāccāsya babhūvur amitaujasaḥ |

24.2२४.२

विद्युदम्भोरुहनिभा जटास् तस्य महात्मनः ॥ (२४।२)

vidyudambhoruhanibhā jaṭās tasya mahātmanaḥ ||

25.1२५.१

ततो महर्षयः सर्वे जग्मुर् देवं पिनाकिनम् । (२५।१)

tato maharṣayaḥ sarve jagmur devaṃ pinākinam |

25.2२५.२

शितिकण्ठं महाभागं प्रणिपत्य प्रसाद्य च । (२५।२)

śitikaṇṭhaṃ mahābhāgaṃ praṇipatya prasādya ca |

25.3२५.३

सर्वे निवेदयामासुः कर्म तत् फल्गुनस्य ह ॥ (२५।३)

sarve nivedayāmāsuḥ karma tat phalgunasya ha ||

26.1२६.१

एष पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठम् आश्रितः । (२६।१)

eṣa pārtho mahātejā himavatpṛṣṭham āśritaḥ |

26.2२६.२

उग्रे तपसि दुष्पारे स्थितो धूमाययन् दिशः ॥ (२६।२)

ugre tapasi duṣpāre sthito dhūmāyayan diśaḥ ||

27.1२७.१

तस्य देवेश न वयं विद्मः सर्वे चिकीर्षितम् । (२७।१)

tasya deveśa na vayaṃ vidmaḥ sarve cikīrṣitam |

27.2२७.२

संतापयति नः सर्वान् असौ साधु निवार्यताम् ॥ (२७।२)

saṃtāpayati naḥ sarvān asau sādhu nivāryatām ||

28.1२८.१

महेश्वर उवाच । (२८।१)

maheśvara uvāca

28.2२८.२

शीघ्रं गच्छत संहृष्टा यथागतम् अतन्द्रिताः । (२८।२)

śīghraṃ gacchata saṃhṛṣṭā yathāgatam atandritāḥ |

28.3२८.३

अहम् अस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम् ॥ (२८।३)

aham asya vijānāmi saṃkalpaṃ manasi sthitam ||

29.1२९.१

नास्य स्वर्गस्पृहा काचिन् नैश्वर्यस्य न चायुषः । (२९।१)

nāsya svargaspṛhā kācin naiśvaryasya na cāyuṣaḥ |

29.2२९.२

यत् त्वस्य काङ्क्षितं सर्वं तत् करिष्ये ऽहम् अद्य वै ॥ (२९।२)

yat tvasya kāṅkṣitaṃ sarvaṃ tat kariṣye 'ham adya vai ||

30.1३०.१

वैशम्पायन उवाच । (३०।१)

vaiśampāyana uvāca

30.2३०.२

ते श्रुत्वा शर्ववचनम् ऋषयः सत्यवादिनः । (३०।२)

te śrutvā śarvavacanam ṛṣayaḥ satyavādinaḥ |

30.3३०.३

प्रहृष्टमनसो जग्मुर् यथास्वं पुनर् आश्रमान् ॥ (३०।३)

prahṛṣṭamanaso jagmur yathāsvaṃ punar āśramān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 39

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit