MBh, 3, 39
Select a line for its word-by-word analysis.
भगवञ्श्रोतुम् इच्छामि पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः । (१।२)
bhagavañśrotum icchāmi pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
विस्तरेण कथाम् एतां यथास्त्राण्युपलब्धवान् ॥ (१।३)
vistareṇa kathām etāṃ yathāstrāṇyupalabdhavān ||
कथं स पुरुषव्याघ्रो दीर्घबाहुर् धनंजयः । (२।१)
kathaṃ sa puruṣavyāghro dīrghabāhur dhanaṃjayaḥ |
वनं प्रविष्टस् तेजस्वी निर्मनुष्यम् अभीतवत् ॥ (२।२)
vanaṃ praviṣṭas tejasvī nirmanuṣyam abhītavat ||
कथं च भगवान् स्थाणुर् देवराजश् च तोषितः ॥ (३।२)
kathaṃ ca bhagavān sthāṇur devarājaś ca toṣitaḥ ||
एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्प्रसादाद् द्विजोत्तम । (४।१)
etad icchāmyahaṃ śrotuṃ tvatprasādād dvijottama |
त्वं हि सर्वज्ञ दिव्यं च मानुषं चैव वेत्थ ह ॥ (४।२)
tvaṃ hi sarvajña divyaṃ ca mānuṣaṃ caiva vettha ha ||
पुरा प्रहरतां श्रेष्ठः संग्रामेष्वपराजितः ॥ (५।३)
purā praharatāṃ śreṣṭhaḥ saṃgrāmeṣvaparājitaḥ ||
यच्छ्रुत्वा नरसिंहानां दैन्यहर्षातिविस्मयात् । (६।१)
yacchrutvā narasiṃhānāṃ dainyaharṣātivismayāt |
यद् यच्च कृतवान् अन्यत् पार्थस् तद् अखिलं वद । (७।१)
yad yacca kṛtavān anyat pārthas tad akhilaṃ vada |
न ह्यस्य निन्दितं जिष्णोः सुसूक्ष्मम् अपि लक्षये । (७।२)
na hyasya ninditaṃ jiṣṇoḥ susūkṣmam api lakṣaye |
चरितं तस्य शूरस्य तन् मे सर्वं प्रकीर्तय ॥ (७।३)
caritaṃ tasya śūrasya tan me sarvaṃ prakīrtaya ||
गात्रसंस्पर्शसम्बन्धं त्र्यम्बकेण सहानघ । (९।१)
gātrasaṃsparśasambandhaṃ tryambakeṇa sahānagha |
शक्रं सुरेश्वरं द्रष्टुं देवदेवं च शंकरम् ॥ (१०।२)
śakraṃ sureśvaraṃ draṣṭuṃ devadevaṃ ca śaṃkaram ||
दिव्यं तद् धनुर् आदाय खड्गं च पुरुषर्षभः । (११।१)
divyaṃ tad dhanur ādāya khaḍgaṃ ca puruṣarṣabhaḥ |
दिशं ह्युदीचीं कौरव्यो हिमवच्छिखरं प्रति ॥ (११।३)
diśaṃ hyudīcīṃ kauravyo himavacchikharaṃ prati ||
ऐन्द्रिः स्थिरमना राजन् सर्वलोकमहारथः । (१२।१)
aindriḥ sthiramanā rājan sarvalokamahārathaḥ |
ततः प्रयाते कौन्तेये वनं मानुषवर्जितम् । (१४।१)
tataḥ prayāte kaunteye vanaṃ mānuṣavarjitam |
शङ्खानां पटहानां च शब्दः समभवद् दिवि ॥ (१४।२)
śaṅkhānāṃ paṭahānāṃ ca śabdaḥ samabhavad divi ||
शुशुभे हिमवत्पृष्ठे वसमानो ऽर्जुनस् तदा ॥ (१६।२)
śuśubhe himavatpṛṣṭhe vasamāno 'rjunas tadā ||
तत्रापश्यद् द्रुमान् फुल्लान् विहगैर् वल्गुनादितान् । (१७।१)
tatrāpaśyad drumān phullān vihagair valgunāditān |
पुंस्कोकिलरुताश् चैव क्रौञ्चबर्हिणनादिताः ॥ (१८।२)
puṃskokilarutāś caiva krauñcabarhiṇanāditāḥ ||
मनोहरवनोपेतास् तस्मिन्न् अतिरथो ऽर्जुनः । (१९।१)
manoharavanopetās tasminn atiratho 'rjunaḥ |
पूर्णे पूर्णे त्रिरात्रे तु मासम् एकं फलाशनः । (२१।२)
pūrṇe pūrṇe trirātre tu māsam ekaṃ phalāśanaḥ |
द्विगुणेनैव कालेन द्वितीयं मासम् अत्यगात् ॥ (२१।३)
dviguṇenaiva kālena dvitīyaṃ māsam atyagāt ||
शीर्णं च पतितं भूमौ पर्णं समुपयुक्तवान् ॥ (२२।२)
śīrṇaṃ ca patitaṃ bhūmau parṇaṃ samupayuktavān ||
चतुर्थे त्वथ सम्प्राप्ते मासि पूर्णे ततः परम् । (२३।१)
caturthe tvatha samprāpte māsi pūrṇe tataḥ param |
ऊर्ध्वबाहुर् निरालम्बः पादाङ्गुष्ठाग्रविष्ठितः ॥ (२३।३)
ūrdhvabāhur nirālambaḥ pādāṅguṣṭhāgraviṣṭhitaḥ ||
विद्युदम्भोरुहनिभा जटास् तस्य महात्मनः ॥ (२४।२)
vidyudambhoruhanibhā jaṭās tasya mahātmanaḥ ||
ततो महर्षयः सर्वे जग्मुर् देवं पिनाकिनम् । (२५।१)
tato maharṣayaḥ sarve jagmur devaṃ pinākinam |
शितिकण्ठं महाभागं प्रणिपत्य प्रसाद्य च । (२५।२)
śitikaṇṭhaṃ mahābhāgaṃ praṇipatya prasādya ca |
सर्वे निवेदयामासुः कर्म तत् फल्गुनस्य ह ॥ (२५।३)
sarve nivedayāmāsuḥ karma tat phalgunasya ha ||
एष पार्थो महातेजा हिमवत्पृष्ठम् आश्रितः । (२६।१)
eṣa pārtho mahātejā himavatpṛṣṭham āśritaḥ |
उग्रे तपसि दुष्पारे स्थितो धूमाययन् दिशः ॥ (२६।२)
ugre tapasi duṣpāre sthito dhūmāyayan diśaḥ ||
तस्य देवेश न वयं विद्मः सर्वे चिकीर्षितम् । (२७।१)
tasya deveśa na vayaṃ vidmaḥ sarve cikīrṣitam |
संतापयति नः सर्वान् असौ साधु निवार्यताम् ॥ (२७।२)
saṃtāpayati naḥ sarvān asau sādhu nivāryatām ||
शीघ्रं गच्छत संहृष्टा यथागतम् अतन्द्रिताः । (२८।२)
śīghraṃ gacchata saṃhṛṣṭā yathāgatam atandritāḥ |
अहम् अस्य विजानामि संकल्पं मनसि स्थितम् ॥ (२८।३)
aham asya vijānāmi saṃkalpaṃ manasi sthitam ||
नास्य स्वर्गस्पृहा काचिन् नैश्वर्यस्य न चायुषः । (२९।१)
nāsya svargaspṛhā kācin naiśvaryasya na cāyuṣaḥ |
यत् त्वस्य काङ्क्षितं सर्वं तत् करिष्ये ऽहम् अद्य वै ॥ (२९।२)
yat tvasya kāṅkṣitaṃ sarvaṃ tat kariṣye 'ham adya vai ||
प्रहृष्टमनसो जग्मुर् यथास्वं पुनर् आश्रमान् ॥ (३०।३)
prahṛṣṭamanaso jagmur yathāsvaṃ punar āśramān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.