MBh, 3, 41
Select a line for its word-by-word analysis.
बदर्यां तप्तवान् उग्रं तपो वर्षायुतान् बहून् ॥ (१।३)
badaryāṃ taptavān ugraṃ tapo varṣāyutān bahūn ||
युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥ (२।२)
yuvābhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ tejasā dhāryate jagat ||
प्रगृह्य दानवाः शस्तास् त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥ (३।२)
pragṛhya dānavāḥ śastās tvayā kṛṣṇena ca prabho ||
मायाम् आस्थाय यद् ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम । (४।२)
māyām āsthāya yad grastaṃ mayā puruṣasattama |
तूणौ चाप्य् अक्षयौ भूयस् तव पार्थ यथोचितौ ॥ (४।३)
tūṇau cāpy akṣayau bhūyas tava pārtha yathocitau ||
प्रीतिमान् अस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम । (५।१)
prītimān asmi vai pārtha tava satyaparākrama |
गृहाण वरम् अस्मत्तः काङ्क्षितं यन्नरर्षभ ॥ (५।२)
gṛhāṇa varam asmattaḥ kāṅkṣitaṃ yannararṣabha ||
न त्वया सदृशः कश्चित् पुमान् मर्त्येषु मानद । (६।१)
na tvayā sadṛśaḥ kaścit pumān martyeṣu mānada |
दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानम् अरिंदम ॥ (६।२)
divi vā vidyate kṣatraṃ tvatpradhānam ariṃdama ||
भगवन् ददासि चेन् मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज । (७।२)
bhagavan dadāsi cen mahyaṃ kāmaṃ prītyā vṛṣadhvaja |
कामये दिव्यम् अस्त्रं तद् घोरं पाशुपतं प्रभो ॥ (७।३)
kāmaye divyam astraṃ tad ghoraṃ pāśupataṃ prabho ||
यत् तद् ब्रह्मशिरो नाम रौद्रं भीमपराक्रमम् । (८।१)
yat tad brahmaśiro nāma raudraṃ bhīmaparākramam |
युगान्ते दारुणे प्राप्ते कृत्स्नं संहरते जगत् ॥ (८।२)
yugānte dāruṇe prāpte kṛtsnaṃ saṃharate jagat ||
दहेयं येन संग्रामे दानवान् राक्षसांस्तथा । (९।१)
daheyaṃ yena saṃgrāme dānavān rākṣasāṃstathā |
भूतानि च पिशाचांश्च गन्धर्वान् अथ पन्नगान् ॥ (९।२)
bhūtāni ca piśācāṃśca gandharvān atha pannagān ||
शराश्चाशीविषाकाराः सम्भवन्त्यनुमन्त्रिताः ॥ (१०।२)
śarāścāśīviṣākārāḥ sambhavantyanumantritāḥ ||
युध्येयं येन भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च । (११।१)
yudhyeyaṃ yena bhīṣmeṇa droṇena ca kṛpeṇa ca |
त्वत्प्रसादाद् विनिर्वृत्तः समर्थः स्याम् अहं यथा ॥ (१२।२)
tvatprasādād vinirvṛttaḥ samarthaḥ syām ahaṃ yathā ||
ददानि ते ऽस्त्रं दयितम् अहं पाशुपतं महत् । (१३।२)
dadāni te 'straṃ dayitam ahaṃ pāśupataṃ mahat |
समर्थो धारणे मोक्षे संहारे चापि पाण्डव ॥ (१३।३)
samartho dhāraṇe mokṣe saṃhāre cāpi pāṇḍava ||
नैतद्वेद महेन्द्रोऽपि न यमो न च यक्षराट् । (१४।१)
naitadveda mahendro'pi na yamo na ca yakṣarāṭ |
वरुणो वाथ वा वायुः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः ॥ (१४।२)
varuṇo vātha vā vāyuḥ kuto vetsyanti mānavāḥ ||
न त्वेतत् सहसा पार्थ मोक्तव्यं पुरुषे क्वचित् । (१५।१)
na tvetat sahasā pārtha moktavyaṃ puruṣe kvacit |
जगद् विनिर्दहेत् सर्वम् अल्पतेजसि पातितम् ॥ (१५।२)
jagad vinirdahet sarvam alpatejasi pātitam ||
अवध्यो नाम नास्त्यस्य त्रैलोक्ये सचराचरे । (१६।१)
avadhyo nāma nāstyasya trailokye sacarācare |
तच्छ्रुत्वा त्वरितः पार्थः शुचिर् भूत्वा समाहितः । (१७।२)
tacchrutvā tvaritaḥ pārthaḥ śucir bhūtvā samāhitaḥ |
उपसंगृह्य विश्वेशम् अधीष्वेति च सो ऽब्रवीत् ॥ (१७।३)
upasaṃgṛhya viśveśam adhīṣveti ca so 'bravīt ||
तद् अस्त्रं पाण्डवश्रेष्ठं मूर्तिमन्तम् इवान्तकम् ॥ (१८।२)
tad astraṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ mūrtimantam ivāntakam ||
उपतस्थे महात्मानं यथा त्र्यक्षम् उमापतिम् । (१९।१)
upatasthe mahātmānaṃ yathā tryakṣam umāpatim |
प्रतिजग्राह तच्चापि प्रीतिमान् अर्जुनस्तदा ॥ (१९।२)
pratijagrāha taccāpi prītimān arjunastadā ||
शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च भेरीणां च सहस्रशः । (२१।१)
śaṅkhadundubhighoṣāśca bherīṇāṃ ca sahasraśaḥ |
तस्मिन् मुहूर्ते सम्प्राप्ते निर्घातश्च महान् अभूत् ॥ (२१।२)
tasmin muhūrte samprāpte nirghātaśca mahān abhūt ||
अथास्त्रं जाज्वलद् घोरं पाण्डवस्यामितौजसः । (२२।१)
athāstraṃ jājvalad ghoraṃ pāṇḍavasyāmitaujasaḥ |
मूर्तिमद् विष्ठितं पार्श्वे ददृशुर् देवदानवाः ॥ (२२।२)
mūrtimad viṣṭhitaṃ pārśve dadṛśur devadānavāḥ ||
स्पृष्टस्य च त्र्यम्बकेन फल्गुनस्यामितौजसः । (२३।१)
spṛṣṭasya ca tryambakena phalgunasyāmitaujasaḥ |
यत् किंचिद् अशुभं देहे तत् सर्वं नाशम् एयिवत् ॥ (२३।२)
yat kiṃcid aśubhaṃ dehe tat sarvaṃ nāśam eyivat ||
स्वर्गं गच्छेत्यनुज्ञातस् त्र्यम्बकेन तदार्जुनः । (२४।१)
svargaṃ gacchetyanujñātas tryambakena tadārjunaḥ |
प्रणम्य शिरसा पार्थः प्राञ्जलिर् देवम् ऐक्षत ॥ (२४।२)
praṇamya śirasā pārthaḥ prāñjalir devam aikṣata ||
ततः प्रभुस् त्रिदिवनिवासिनां वशी महामतिर् गिरिश उमापतिः शिवः । (२५।१)
tataḥ prabhus tridivanivāsināṃ vaśī mahāmatir giriśa umāpatiḥ śivaḥ |
धनुर् महद् दितिजपिशाचसूदनं ददौ भवः पुरुषवराय गाण्डिवम् ॥ (२५।२)
dhanur mahad ditijapiśācasūdanaṃ dadau bhavaḥ puruṣavarāya gāṇḍivam ||
ततः शुभं गिरिवरम् ईश्वरस् तदा सहोमया सिततटसानुकन्दरम् । (२६।१)
tataḥ śubhaṃ girivaram īśvaras tadā sahomayā sitataṭasānukandaram |
विहाय तं पतगमहर्षिसेवितं जगाम खं पुरुषवरस्य पश्यतः ॥ (२६।२)
vihāya taṃ patagamaharṣisevitaṃ jagāma khaṃ puruṣavarasya paśyataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.