महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 41

339 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भगवान् उवाच । (१।१)

bhagavān uvāca

1.2१.२

नरस् त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् । (१।२)

naras tvaṃ pūrvadehe vai nārāyaṇasahāyavān |

1.3१.३

बदर्यां तप्तवान् उग्रं तपो वर्षायुतान् बहून् ॥ (१।३)

badaryāṃ taptavān ugraṃ tapo varṣāyutān bahūn ||

2.1२.१

त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे । (२।१)

tvayi vā paramaṃ tejo viṣṇau vā puruṣottame |

2.2२.२

युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥ (२।२)

yuvābhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ tejasā dhāryate jagat ||

3.1३.१

शक्राभिषेके सुमहद् धनुर् जलदनिस्वनम् । (३।१)

śakrābhiṣeke sumahad dhanur jaladanisvanam |

3.2३.२

प्रगृह्य दानवाः शस्तास् त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥ (३।२)

pragṛhya dānavāḥ śastās tvayā kṛṣṇena ca prabho ||

4.1४.१

एतत् तद् एव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् । (४।१)

etat tad eva gāṇḍīvaṃ tava pārtha karocitam |

4.2४.२

मायाम् आस्थाय यद् ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम । (४।२)

māyām āsthāya yad grastaṃ mayā puruṣasattama |

4.3४.३

तूणौ चाप्य् अक्षयौ भूयस् तव पार्थ यथोचितौ ॥ (४।३)

tūṇau cāpy akṣayau bhūyas tava pārtha yathocitau ||

5.1५.१

प्रीतिमान् अस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम । (५।१)

prītimān asmi vai pārtha tava satyaparākrama |

5.2५.२

गृहाण वरम् अस्मत्तः काङ्क्षितं यन्नरर्षभ ॥ (५।२)

gṛhāṇa varam asmattaḥ kāṅkṣitaṃ yannararṣabha ||

6.1६.१

न त्वया सदृशः कश्चित् पुमान् मर्त्येषु मानद । (६।१)

na tvayā sadṛśaḥ kaścit pumān martyeṣu mānada |

6.2६.२

दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानम् अरिंदम ॥ (६।२)

divi vā vidyate kṣatraṃ tvatpradhānam ariṃdama ||

7.1७.१

अर्जुन उवाच । (७।१)

arjuna uvāca

7.2७.२

भगवन् ददासि चेन् मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज । (७।२)

bhagavan dadāsi cen mahyaṃ kāmaṃ prītyā vṛṣadhvaja |

7.3७.३

कामये दिव्यम् अस्त्रं तद् घोरं पाशुपतं प्रभो ॥ (७।३)

kāmaye divyam astraṃ tad ghoraṃ pāśupataṃ prabho ||

8.1८.१

यत् तद् ब्रह्मशिरो नाम रौद्रं भीमपराक्रमम् । (८।१)

yat tad brahmaśiro nāma raudraṃ bhīmaparākramam |

8.2८.२

युगान्ते दारुणे प्राप्ते कृत्स्नं संहरते जगत् ॥ (८।२)

yugānte dāruṇe prāpte kṛtsnaṃ saṃharate jagat ||

9.1९.१

दहेयं येन संग्रामे दानवान् राक्षसांस्तथा । (९।१)

daheyaṃ yena saṃgrāme dānavān rākṣasāṃstathā |

9.2९.२

भूतानि च पिशाचांश्च गन्धर्वान् अथ पन्नगान् ॥ (९।२)

bhūtāni ca piśācāṃśca gandharvān atha pannagān ||

10.1१०.१

यतः शूलसहस्राणि गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः । (१०।१)

yataḥ śūlasahasrāṇi gadāścograpradarśanāḥ |

10.2१०.२

शराश्चाशीविषाकाराः सम्भवन्त्यनुमन्त्रिताः ॥ (१०।२)

śarāścāśīviṣākārāḥ sambhavantyanumantritāḥ ||

11.1११.१

युध्येयं येन भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च । (११।१)

yudhyeyaṃ yena bhīṣmeṇa droṇena ca kṛpeṇa ca |

11.2११.२

सूतपुत्रेण च रणे नित्यं कटुकभाषिणा ॥ (११।२)

sūtaputreṇa ca raṇe nityaṃ kaṭukabhāṣiṇā ||

12.1१२.१

एष मे प्रथमः कामो भगवन् भगनेत्रहन् । (१२।१)

eṣa me prathamaḥ kāmo bhagavan bhaganetrahan |

12.2१२.२

त्वत्प्रसादाद् विनिर्वृत्तः समर्थः स्याम् अहं यथा ॥ (१२।२)

tvatprasādād vinirvṛttaḥ samarthaḥ syām ahaṃ yathā ||

13.1१३.१

भगवान् उवाच । (१३।१)

bhagavān uvāca

13.2१३.२

ददानि ते ऽस्त्रं दयितम् अहं पाशुपतं महत् । (१३।२)

dadāni te 'straṃ dayitam ahaṃ pāśupataṃ mahat |

13.3१३.३

समर्थो धारणे मोक्षे संहारे चापि पाण्डव ॥ (१३।३)

samartho dhāraṇe mokṣe saṃhāre cāpi pāṇḍava ||

14.1१४.१

नैतद्वेद महेन्द्रोऽपि न यमो न च यक्षराट् । (१४।१)

naitadveda mahendro'pi na yamo na ca yakṣarāṭ |

14.2१४.२

वरुणो वाथ वा वायुः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः ॥ (१४।२)

varuṇo vātha vā vāyuḥ kuto vetsyanti mānavāḥ ||

15.1१५.१

न त्वेतत् सहसा पार्थ मोक्तव्यं पुरुषे क्वचित् । (१५।१)

na tvetat sahasā pārtha moktavyaṃ puruṣe kvacit |

15.2१५.२

जगद् विनिर्दहेत् सर्वम् अल्पतेजसि पातितम् ॥ (१५।२)

jagad vinirdahet sarvam alpatejasi pātitam ||

16.1१६.१

अवध्यो नाम नास्त्यस्य त्रैलोक्ये सचराचरे । (१६।१)

avadhyo nāma nāstyasya trailokye sacarācare |

16.2१६.२

मनसा चक्षुषा वाचा धनुषा च निपात्यते ॥ (१६।२)

manasā cakṣuṣā vācā dhanuṣā ca nipātyate ||

17.1१७.१

वैशम्पायन उवाच । (१७।१)

vaiśampāyana uvāca

17.2१७.२

तच्छ्रुत्वा त्वरितः पार्थः शुचिर् भूत्वा समाहितः । (१७।२)

tacchrutvā tvaritaḥ pārthaḥ śucir bhūtvā samāhitaḥ |

17.3१७.३

उपसंगृह्य विश्वेशम् अधीष्वेति च सो ऽब्रवीत् ॥ (१७।३)

upasaṃgṛhya viśveśam adhīṣveti ca so 'bravīt ||

18.1१८.१

ततस् त्वध्यापयामास सरहस्यनिवर्तनम् । (१८।१)

tatas tvadhyāpayāmāsa sarahasyanivartanam |

18.2१८.२

तद् अस्त्रं पाण्डवश्रेष्ठं मूर्तिमन्तम् इवान्तकम् ॥ (१८।२)

tad astraṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ mūrtimantam ivāntakam ||

19.1१९.१

उपतस्थे महात्मानं यथा त्र्यक्षम् उमापतिम् । (१९।१)

upatasthe mahātmānaṃ yathā tryakṣam umāpatim |

19.2१९.२

प्रतिजग्राह तच्चापि प्रीतिमान् अर्जुनस्तदा ॥ (१९।२)

pratijagrāha taccāpi prītimān arjunastadā ||

20.1२०.१

ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा । (२०।१)

tataścacāla pṛthivī saparvatavanadrumā |

20.2२०.२

ससागरवनोद्देशा सग्रामनगराकरा ॥ (२०।२)

sasāgaravanoddeśā sagrāmanagarākarā ||

21.1२१.१

शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च भेरीणां च सहस्रशः । (२१।१)

śaṅkhadundubhighoṣāśca bherīṇāṃ ca sahasraśaḥ |

21.2२१.२

तस्मिन् मुहूर्ते सम्प्राप्ते निर्घातश्च महान् अभूत् ॥ (२१।२)

tasmin muhūrte samprāpte nirghātaśca mahān abhūt ||

22.1२२.१

अथास्त्रं जाज्वलद् घोरं पाण्डवस्यामितौजसः । (२२।१)

athāstraṃ jājvalad ghoraṃ pāṇḍavasyāmitaujasaḥ |

22.2२२.२

मूर्तिमद् विष्ठितं पार्श्वे ददृशुर् देवदानवाः ॥ (२२।२)

mūrtimad viṣṭhitaṃ pārśve dadṛśur devadānavāḥ ||

23.1२३.१

स्पृष्टस्य च त्र्यम्बकेन फल्गुनस्यामितौजसः । (२३।१)

spṛṣṭasya ca tryambakena phalgunasyāmitaujasaḥ |

23.2२३.२

यत् किंचिद् अशुभं देहे तत् सर्वं नाशम् एयिवत् ॥ (२३।२)

yat kiṃcid aśubhaṃ dehe tat sarvaṃ nāśam eyivat ||

24.1२४.१

स्वर्गं गच्छेत्यनुज्ञातस् त्र्यम्बकेन तदार्जुनः । (२४।१)

svargaṃ gacchetyanujñātas tryambakena tadārjunaḥ |

24.2२४.२

प्रणम्य शिरसा पार्थः प्राञ्जलिर् देवम् ऐक्षत ॥ (२४।२)

praṇamya śirasā pārthaḥ prāñjalir devam aikṣata ||

25.1२५.१

ततः प्रभुस् त्रिदिवनिवासिनां वशी महामतिर् गिरिश उमापतिः शिवः । (२५।१)

tataḥ prabhus tridivanivāsināṃ vaśī mahāmatir giriśa umāpatiḥ śivaḥ |

25.2२५.२

धनुर् महद् दितिजपिशाचसूदनं ददौ भवः पुरुषवराय गाण्डिवम् ॥ (२५।२)

dhanur mahad ditijapiśācasūdanaṃ dadau bhavaḥ puruṣavarāya gāṇḍivam ||

26.1२६.१

ततः शुभं गिरिवरम् ईश्वरस् तदा सहोमया सिततटसानुकन्दरम् । (२६।१)

tataḥ śubhaṃ girivaram īśvaras tadā sahomayā sitataṭasānukandaram |

26.2२६.२

विहाय तं पतगमहर्षिसेवितं जगाम खं पुरुषवरस्य पश्यतः ॥ (२६।२)

vihāya taṃ patagamaharṣisevitaṃ jagāma khaṃ puruṣavarasya paśyataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 41

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit