महाभारतMahābhārata

MBh, 6, 8

869 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

मेरोर् अथोत्तरं पार्श्वं पूर्वं चाचक्ष्व संजय । (१।२)

meror athottaraṃ pārśvaṃ pūrvaṃ cācakṣva saṃjaya |

1.3१.३

निखिलेन महाबुद्धे माल्यवन्तं च पर्वतम् ॥ (१।३)

nikhilena mahābuddhe mālyavantaṃ ca parvatam ||

2.1२.१

संजय उवाच । (२।१)

saṃjaya uvāca

2.2२.२

दक्षिणेन तु नीलस्य मेरोः पार्श्वे तथोत्तरे । (२।२)

dakṣiṇena tu nīlasya meroḥ pārśve tathottare |

2.3२.३

उत्तराः कुरवो राजन् पुण्याः सिद्धनिषेविताः ॥ (२।३)

uttarāḥ kuravo rājan puṇyāḥ siddhaniṣevitāḥ ||

3.1३.१

तत्र वृक्षा मधुफला नित्यपुष्पफलोपगाः । (३।१)

tatra vṛkṣā madhuphalā nityapuṣpaphalopagāḥ |

3.2३.२

पुष्पाणि च सुगन्धीनि रसवन्ति फलानि च ॥ (३।२)

puṣpāṇi ca sugandhīni rasavanti phalāni ca ||

4.1४.१

सर्वकामफलास्तत्र केचिद् वृक्षा जनाधिप । (४।१)

sarvakāmaphalāstatra kecid vṛkṣā janādhipa |

4.2४.२

अपरे क्षीरिणो नाम वृक्षास्तत्र नराधिप ॥ (४।२)

apare kṣīriṇo nāma vṛkṣāstatra narādhipa ||

5.1५.१

ये क्षरन्ति सदा क्षीरं षड्रसं ह्यमृतोपमम् । (५।१)

ye kṣaranti sadā kṣīraṃ ṣaḍrasaṃ hyamṛtopamam |

5.2५.२

वस्त्राणि च प्रसूयन्ते फलेष्वाभरणानि च ॥ (५।२)

vastrāṇi ca prasūyante phaleṣvābharaṇāni ca ||

6.1६.१

सर्वा मणिमयी भूमिः सूक्ष्मकाञ्चनवालुका । (६।१)

sarvā maṇimayī bhūmiḥ sūkṣmakāñcanavālukā |

6.2६.२

सर्वत्र सुखसंस्पर्शा निष्पङ्का च जनाधिप ॥ (६।२)

sarvatra sukhasaṃsparśā niṣpaṅkā ca janādhipa ||

7.1७.१

देवलोकच्युताः सर्वे जायन्ते तत्र मानवाः । (७।१)

devalokacyutāḥ sarve jāyante tatra mānavāḥ |

7.2७.२

तुल्यरूपगुणोपेताः समेषु विषमेषु च ॥ (७।२)

tulyarūpaguṇopetāḥ sameṣu viṣameṣu ca ||

8.1८.१

मिथुनानि च जायन्ते स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः । (८।१)

mithunāni ca jāyante striyaścāpsarasopamāḥ |

8.2८.२

तेषां ते क्षीरिणां क्षीरं पिबन्त्यमृतसंनिभम् ॥ (८।२)

teṣāṃ te kṣīriṇāṃ kṣīraṃ pibantyamṛtasaṃnibham ||

9.1९.१

मिथुनं जायमानं वै समं तच्च प्रवर्धते । (९।१)

mithunaṃ jāyamānaṃ vai samaṃ tacca pravardhate |

9.2९.२

तुल्यरूपगुणोपेतं समवेषं तथैव च । (९।२)

tulyarūpaguṇopetaṃ samaveṣaṃ tathaiva ca |

9.3९.३

एकैकम् अनुरक्तं च चक्रवाकसमं विभो ॥ (९।३)

ekaikam anuraktaṃ ca cakravākasamaṃ vibho ||

10.1१०.१

निरामया वीतशोका नित्यं मुदितमानसाः । (१०।१)

nirāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ |

10.2१०.२

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च । (१०।२)

daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca |

10.3१०.३

जीवन्ति ते महाराज न चान्योन्यं जहत्युत ॥ (१०।३)

jīvanti te mahārāja na cānyonyaṃ jahatyuta ||

11.1११.१

भारुण्डा नाम शकुनास्तीक्ष्णतुण्डा महाबलाः । (११।१)

bhāruṇḍā nāma śakunāstīkṣṇatuṇḍā mahābalāḥ |

11.2११.२

ते निर्हरन्ति हि मृतान् दरीषु प्रक्षिपन्ति च ॥ (११।२)

te nirharanti hi mṛtān darīṣu prakṣipanti ca ||

12.1१२.१

उत्तराः कुरवो राजन् व्याख्यातास्ते समासतः । (१२।१)

uttarāḥ kuravo rājan vyākhyātāste samāsataḥ |

12.2१२.२

मेरोः पार्श्वम् अहं पूर्वं वक्ष्याम्यथ यथातथम् ॥ (१२।२)

meroḥ pārśvam ahaṃ pūrvaṃ vakṣyāmyatha yathātatham ||

13.1१३.१

तस्य पूर्वाभिषेकस्तु भद्राश्वस्य विशां पते । (१३।१)

tasya pūrvābhiṣekastu bhadrāśvasya viśāṃ pate |

13.2१३.२

भद्रसालवनं यत्र कालाम्रश्च महाद्रुमः ॥ (१३।२)

bhadrasālavanaṃ yatra kālāmraśca mahādrumaḥ ||

14.1१४.१

कालाम्रश्च महाराज नित्यपुष्पफलः शुभः । (१४।१)

kālāmraśca mahārāja nityapuṣpaphalaḥ śubhaḥ |

14.2१४.२

द्वीपश्च योजनोत्सेधः सिद्धचारणसेवितः ॥ (१४।२)

dvīpaśca yojanotsedhaḥ siddhacāraṇasevitaḥ ||

15.1१५.१

तत्र ते पुरुषाः श्वेतास्तेजोयुक्ता महाबलाः । (१५।१)

tatra te puruṣāḥ śvetāstejoyuktā mahābalāḥ |

15.2१५.२

स्त्रियः कुमुदवर्णाश्च सुन्दर्यः प्रियदर्शनाः ॥ (१५।२)

striyaḥ kumudavarṇāśca sundaryaḥ priyadarśanāḥ ||

16.1१६.१

चन्द्रप्रभाश्चन्द्रवर्णाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः । (१६।१)

candraprabhāścandravarṇāḥ pūrṇacandranibhānanāḥ |

16.2१६.२

चन्द्रशीतलगात्र्यश्च नृत्तगीतविशारदाः ॥ (१६।२)

candraśītalagātryaśca nṛttagītaviśāradāḥ ||

17.1१७.१

दश वर्षसहस्राणि तत्रायुर् भरतर्षभ । (१७।१)

daśa varṣasahasrāṇi tatrāyur bharatarṣabha |

17.2१७.२

कालाम्ररसपीतास्ते नित्यं संस्थितयौवनाः ॥ (१७।२)

kālāmrarasapītāste nityaṃ saṃsthitayauvanāḥ ||

18.1१८.१

दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु । (१८।१)

dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu |

18.2१८.२

सुदर्शनो नाम महाञ् जम्बूवृक्षः सनातनः ॥ (१८।२)

sudarśano nāma mahāñ jambūvṛkṣaḥ sanātanaḥ ||

19.1१९.१

सर्वकामफलः पुण्यः सिद्धचारणसेवितः । (१९।१)

sarvakāmaphalaḥ puṇyaḥ siddhacāraṇasevitaḥ |

19.2१९.२

तस्य नाम्ना समाख्यातो जम्बूद्वीपः सनातनः ॥ (१९।२)

tasya nāmnā samākhyāto jambūdvīpaḥ sanātanaḥ ||

20.1२०.१

योजनानां सहस्रं च शतं च भरतर्षभ । (२०।१)

yojanānāṃ sahasraṃ ca śataṃ ca bharatarṣabha |

20.2२०.२

उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवस्पृङ् मनुजेश्वर ॥ (२०।२)

utsedho vṛkṣarājasya divaspṛṅ manujeśvara ||

21.1२१.१

अरत्नीनां सहस्रं च शतानि दश पञ्च च । (२१।१)

aratnīnāṃ sahasraṃ ca śatāni daśa pañca ca |

21.2२१.२

परिणाहस्तु वृक्षस्य फलानां रसभेदिनाम् ॥ (२१।२)

pariṇāhastu vṛkṣasya phalānāṃ rasabhedinām ||

22.1२२.१

पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् । (२२।१)

patamānāni tānyurvyāṃ kurvanti vipulaṃ svanam |

22.2२२.२

मुञ्चन्ति च रसं राजंस्तस्मिन् रजतसंनिभम् ॥ (२२।२)

muñcanti ca rasaṃ rājaṃstasmin rajatasaṃnibham ||

23.1२३.१

तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा जनाधिप । (२३।१)

tasyā jambvāḥ phalaraso nadī bhūtvā janādhipa |

23.2२३.२

मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा सम्प्रयात्युत्तरान् कुरून् ॥ (२३।२)

meruṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā samprayātyuttarān kurūn ||

24.1२४.१

पिबन्ति तद् रसं हृष्टा जना नित्यं जनाधिप । (२४।१)

pibanti tad rasaṃ hṛṣṭā janā nityaṃ janādhipa |

24.2२४.२

तस्मिन् फलरसे पीते न जरा बाधते च तान् ॥ (२४।२)

tasmin phalarase pīte na jarā bādhate ca tān ||

25.1२५.१

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् । (२५।१)

tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam |

25.2२५.२

तरुणादित्यवर्णाश्च जायन्ते तत्र मानवाः ॥ (२५।२)

taruṇādityavarṇāśca jāyante tatra mānavāḥ ||

26.1२६.१

तथा माल्यवतः शृङ्गे दीप्यते तत्र हव्यवाट् । (२६।१)

tathā mālyavataḥ śṛṅge dīpyate tatra havyavāṭ |

26.2२६.२

नाम्ना संवर्तको नाम कालाग्निर् भरतर्षभ ॥ (२६।२)

nāmnā saṃvartako nāma kālāgnir bharatarṣabha ||

27.1२७.१

तथा माल्यवतः शृङ्गे पूर्वे पूर्वान्तगण्डिका । (२७।१)

tathā mālyavataḥ śṛṅge pūrve pūrvāntagaṇḍikā |

27.2२७.२

योजनानां सहस्राणि पञ्चाशन्माल्यवान् स्थितः ॥ (२७।२)

yojanānāṃ sahasrāṇi pañcāśanmālyavān sthitaḥ ||

28.1२८.१

महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः । (२८।१)

mahārajatasaṃkāśā jāyante tatra mānavāḥ |

28.2२८.२

ब्रह्मलोकाच्च्युताः सर्वे सर्वे च ब्रह्मवादिनः ॥ (२८।२)

brahmalokāccyutāḥ sarve sarve ca brahmavādinaḥ ||

29.1२९.१

तपस्तु तप्यमानास्ते भवन्ति ह्यूर्ध्वरेतसः । (२९।१)

tapastu tapyamānāste bhavanti hyūrdhvaretasaḥ |

29.2२९.२

रक्षणार्थं तु भूतानां प्रविशन्ति दिवाकरम् ॥ (२९।२)

rakṣaṇārthaṃ tu bhūtānāṃ praviśanti divākaram ||

30.1३०.१

षष्टिस्तानि सहस्राणि षष्टिर् एव शतानि च । (३०।१)

ṣaṣṭistāni sahasrāṇi ṣaṣṭir eva śatāni ca |

30.2३०.२

अरुणस्याग्रतो यान्ति परिवार्य दिवाकरम् ॥ (३०।२)

aruṇasyāgrato yānti parivārya divākaram ||

31.1३१.१

षष्टिं वर्षसहस्राणि षष्टिम् एव शतानि च । (३१।१)

ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi ṣaṣṭim eva śatāni ca |

31.2३१.२

आदित्यतापतप्तास्ते विशन्ति शशिमण्डलम् ॥ (३१।२)

ādityatāpataptāste viśanti śaśimaṇḍalam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 6, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit