MBh, 7, 72
Select a line for its word-by-word analysis.
तथा तस्मिन् प्रवृत्ते तु संग्रामे लोमहर्षणे । (१।२)
tathā tasmin pravṛtte tu saṃgrāme lomaharṣaṇe |
कौरवेयांस्त्रिधाभूतान् पाण्डवाः समुपाद्रवन् ॥ (१।३)
kauraveyāṃstridhābhūtān pāṇḍavāḥ samupādravan ||
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणम् अभ्यद्रवद् रणे ॥ (३।२)
dhṛṣṭadyumno mahārāja droṇam abhyadravad raṇe ||
ततः प्रववृते युद्धं त्वरतां सर्वधन्विनाम् । (४।१)
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tvaratāṃ sarvadhanvinām |
कुरूणां सोमकानां च संक्रुद्धानां परस्परम् ॥ (४।२)
kurūṇāṃ somakānāṃ ca saṃkruddhānāṃ parasparam ||
द्वन्द्वीभूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत् ॥ (५।२)
dvandvībhūteṣu sainyeṣu yudhyamāneṣvabhītavat ||
विचिक्षेप पृषत्कौघांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (६।२)
vicikṣepa pṛṣatkaughāṃstad adbhutam ivābhavat ||
चक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकशः ॥ (७।२)
cakrāte droṇapāñcālyau nṛṇāṃ śīrṣāṇyanekaśaḥ ||
संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसंघाः सविद्युतः ॥ (९।२)
saṃsaktā iva dṛśyante meghasaṃghāḥ savidyutaḥ ||
कुञ्जराश्वनरान् संख्ये पातयन्तः पतत्रिभिः । (१०।१)
kuñjarāśvanarān saṃkhye pātayantaḥ patatribhiḥ |
विप्रकीर्यन्त शूराणां संप्रहारे महात्मनाम् ॥ (११।२)
viprakīryanta śūrāṇāṃ saṃprahāre mahātmanām ||
गृध्राः कङ्का वडाः श्येना वायसा जम्बुकास्तथा । (१३।१)
gṛdhrāḥ kaṅkā vaḍāḥ śyenā vāyasā jambukāstathā |
भक्षयन्तः स्म मांसानि पिबन्तश्चापि शोणितम् । (१४।१)
bhakṣayantaḥ sma māṃsāni pibantaścāpi śoṇitam |
विलुम्पन्तः स्म केशांश्च मज्जाश्च बहुधा नृप ॥ (१४।२)
vilumpantaḥ sma keśāṃśca majjāśca bahudhā nṛpa ||
कृतास्त्रा रणदीक्षाभिर् दीक्षिताः शरधारिणः । (१६।१)
kṛtāstrā raṇadīkṣābhir dīkṣitāḥ śaradhāriṇaḥ |
रणे जयं प्रार्थयन्तो भृशं युयुधिरे तदा ॥ (१६।२)
raṇe jayaṃ prārthayanto bhṛśaṃ yuyudhire tadā ||
ऋष्टिभिः शक्तिभिः प्रासैः शूलतोमरपट्टिशैः ॥ (१७।२)
ṛṣṭibhiḥ śaktibhiḥ prāsaiḥ śūlatomarapaṭṭiśaiḥ ||
गदाभिः परिघैश्चान्ये व्यायुधाश्च भुजैर् अपि । (१८।१)
gadābhiḥ parighaiścānye vyāyudhāśca bhujair api |
अन्योन्यं जघ्निरे क्रुद्धा युद्धरङ्गगता नराः ॥ (१८।२)
anyonyaṃ jaghnire kruddhā yuddharaṅgagatā narāḥ ||
रथिनो रथिभिः सार्धम् अश्वारोहाश्च सादिभिः । (१९।१)
rathino rathibhiḥ sārdham aśvārohāśca sādibhiḥ |
क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रङ्गेष्विव च चारणाः । (२०।१)
kṣībā ivānye conmattā raṅgeṣviva ca cāraṇāḥ |
उच्चुक्रुशुस्तथान्योन्यं जघ्नुर् अन्योन्यम् आहवे ॥ (२०।२)
uccukruśustathānyonyaṃ jaghnur anyonyam āhave ||
वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे विशां पते । (२१।१)
vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde viśāṃ pate |
धृष्टद्युम्नो हयान् अश्वैर् द्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत् ॥ (२१।२)
dhṛṣṭadyumno hayān aśvair droṇasya vyatyamiśrayat ||
ते हयाः साध्वशोभन्त विमिश्रा वातरंहसः । (२२।१)
te hayāḥ sādhvaśobhanta vimiśrā vātaraṃhasaḥ |
धृष्टद्युम्नश्च सम्प्रेक्ष्य द्रोणम् अभ्याशम् आगतम् । (२३।१)
dhṛṣṭadyumnaśca samprekṣya droṇam abhyāśam āgatam |
चिकीर्षुर् दुष्करं कर्म पार्षतः परवीरहा । (२४।१)
cikīrṣur duṣkaraṃ karma pārṣataḥ paravīrahā |
जघानार्धेषु चाश्वानां तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन् ॥ (२५।२)
jaghānārdheṣu cāśvānāṃ tat sainyānyabhyapūjayan ||
खड्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वान् अधितिष्ठतः । (२६।१)
khaḍgena caratastasya śoṇāśvān adhitiṣṭhataḥ |
न ददर्शान्तरं द्रोणस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२६।२)
na dadarśāntaraṃ droṇastad adbhutam ivābhavat ||
तथैवासीद् अभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसतः ॥ (२७।२)
tathaivāsīd abhīsārastasya droṇaṃ jighāṃsataḥ ||
द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य खड्गं च दशभिः शरैः ॥ (२८।२)
droṇo drupadaputrasya khaḍgaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ ||
हयांश्चैव चतुःषष्ट्या शराणां जघ्निवान् बली । (२९।१)
hayāṃścaiva catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ jaghnivān balī |
ध्वजं छत्रं च भल्लाभ्यां तथोभौ पार्ष्णिसारथी ॥ (२९।२)
dhvajaṃ chatraṃ ca bhallābhyāṃ tathobhau pārṣṇisārathī ||
अथास्मै त्वरितो बाणम् अपरं जीवितान्तकम् । (३०।१)
athāsmai tvarito bāṇam aparaṃ jīvitāntakam |
आकर्णपूर्णं चिक्षेप वज्रं वज्रधरो यथा ॥ (३०।२)
ākarṇapūrṇaṃ cikṣepa vajraṃ vajradharo yathā ||
तं चतुर्दशभिर् बाणैर् बाणं चिछेद सात्यकिः । (३१।१)
taṃ caturdaśabhir bāṇair bāṇaṃ cicheda sātyakiḥ |
ग्रस्तम् आचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नम् अमोचयत् ॥ (३१।२)
grastam ācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnam amocayat ||
सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाञ्चाल्यस्य महाहवे । (३३।१)
sātyakiṃ prekṣya goptāraṃ pāñcālyasya mahāhave |
शराणां त्वरितो द्रोणः षड्विंशत्या समर्पयत् ॥ (३३।२)
śarāṇāṃ tvarito droṇaḥ ṣaḍviṃśatyā samarpayat ||
ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो ग्रसन्तम् इव सृञ्जयान् । (३४।१)
tato droṇaṃ śineḥ pautro grasantam iva sṛñjayān |
प्रत्यविध्यच्छितैर् बाणैः षड्विंशत्या स्तनान्तरे ॥ (३४।२)
pratyavidhyacchitair bāṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā stanāntare ||
ततः सर्वे रथास्तूर्णं पाञ्चाला जयगृद्धिनः । (३५।१)
tataḥ sarve rathāstūrṇaṃ pāñcālā jayagṛddhinaḥ |
सात्वताभिसृते द्रोणे धृष्टद्युम्नम् अमोचयन् ॥ (३५।२)
sātvatābhisṛte droṇe dhṛṣṭadyumnam amocayan ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.