महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 72

1050 of 1995 · 72 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तथा तस्मिन् प्रवृत्ते तु संग्रामे लोमहर्षणे । (१।२)

tathā tasmin pravṛtte tu saṃgrāme lomaharṣaṇe |

1.3१.३

कौरवेयांस्त्रिधाभूतान् पाण्डवाः समुपाद्रवन् ॥ (१।३)

kauraveyāṃstridhābhūtān pāṇḍavāḥ samupādravan ||

2.1२.१

जलसंधं महाबाहुर् भीमसेनो न्यवारयत् । (२।१)

jalasaṃdhaṃ mahābāhur bhīmaseno nyavārayat |

2.2२.२

युधिष्ठिरः सहानीकः कृतवर्माणम् आहवे ॥ (२।२)

yudhiṣṭhiraḥ sahānīkaḥ kṛtavarmāṇam āhave ||

3.1३.१

किरन्तं शरवर्षाणि रोचमान इवांशुमान् । (३।१)

kirantaṃ śaravarṣāṇi rocamāna ivāṃśumān |

3.2३.२

धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणम् अभ्यद्रवद् रणे ॥ (३।२)

dhṛṣṭadyumno mahārāja droṇam abhyadravad raṇe ||

4.1४.१

ततः प्रववृते युद्धं त्वरतां सर्वधन्विनाम् । (४।१)

tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tvaratāṃ sarvadhanvinām |

4.2४.२

कुरूणां सोमकानां च संक्रुद्धानां परस्परम् ॥ (४।२)

kurūṇāṃ somakānāṃ ca saṃkruddhānāṃ parasparam ||

5.1५.१

संक्षये तु तथा भूते वर्तमाने महाभये । (५।१)

saṃkṣaye tu tathā bhūte vartamāne mahābhaye |

5.2५.२

द्वन्द्वीभूतेषु सैन्येषु युध्यमानेष्वभीतवत् ॥ (५।२)

dvandvībhūteṣu sainyeṣu yudhyamāneṣvabhītavat ||

6.1६.१

द्रोणः पाञ्चालपुत्रेण बली बलवता सह । (६।१)

droṇaḥ pāñcālaputreṇa balī balavatā saha |

6.2६.२

विचिक्षेप पृषत्कौघांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (६।२)

vicikṣepa pṛṣatkaughāṃstad adbhutam ivābhavat ||

7.1७.१

पुण्डरीकवनानीव विध्वस्तानि समन्ततः । (७।१)

puṇḍarīkavanānīva vidhvastāni samantataḥ |

7.2७.२

चक्राते द्रोणपाञ्चाल्यौ नृणां शीर्षाण्यनेकशः ॥ (७।२)

cakrāte droṇapāñcālyau nṛṇāṃ śīrṣāṇyanekaśaḥ ||

8.1८.१

विनिकीर्णानि वीराणाम् अनीकेषु समन्ततः । (८।१)

vinikīrṇāni vīrāṇām anīkeṣu samantataḥ |

8.2८.२

वस्त्राभरणशस्त्राणि ध्वजवर्मायुधानि च ॥ (८।२)

vastrābharaṇaśastrāṇi dhvajavarmāyudhāni ca ||

9.1९.१

तपनीयविचित्राङ्गाः संसिक्ता रुधिरेण च । (९।१)

tapanīyavicitrāṅgāḥ saṃsiktā rudhireṇa ca |

9.2९.२

संसक्ता इव दृश्यन्ते मेघसंघाः सविद्युतः ॥ (९।२)

saṃsaktā iva dṛśyante meghasaṃghāḥ savidyutaḥ ||

10.1१०.१

कुञ्जराश्वनरान् संख्ये पातयन्तः पतत्रिभिः । (१०।१)

kuñjarāśvanarān saṃkhye pātayantaḥ patatribhiḥ |

10.2१०.२

तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ॥ (१०।२)

tālamātrāṇi cāpāni vikarṣanto mahārathāḥ ||

11.1११.१

असिचर्माणि चापानि शिरांसि कवचानि च । (११।१)

asicarmāṇi cāpāni śirāṃsi kavacāni ca |

11.2११.२

विप्रकीर्यन्त शूराणां संप्रहारे महात्मनाम् ॥ (११।२)

viprakīryanta śūrāṇāṃ saṃprahāre mahātmanām ||

12.1१२.१

उत्थितान्यगणेयानि कबन्धानि समन्ततः । (१२।१)

utthitānyagaṇeyāni kabandhāni samantataḥ |

12.2१२.२

अदृश्यन्त महाराज तस्मिन् परमसंकुले ॥ (१२।२)

adṛśyanta mahārāja tasmin paramasaṃkule ||

13.1१३.१

गृध्राः कङ्का वडाः श्येना वायसा जम्बुकास्तथा । (१३।१)

gṛdhrāḥ kaṅkā vaḍāḥ śyenā vāyasā jambukāstathā |

13.2१३.२

बहवः पिशिताशाश्च तत्रादृश्यन्त मारिष ॥ (१३।२)

bahavaḥ piśitāśāśca tatrādṛśyanta māriṣa ||

14.1१४.१

भक्षयन्तः स्म मांसानि पिबन्तश्चापि शोणितम् । (१४।१)

bhakṣayantaḥ sma māṃsāni pibantaścāpi śoṇitam |

14.2१४.२

विलुम्पन्तः स्म केशांश्च मज्जाश्च बहुधा नृप ॥ (१४।२)

vilumpantaḥ sma keśāṃśca majjāśca bahudhā nṛpa ||

15.1१५.१

आकर्षन्तः शरीराणि शरीरावयवांस्तथा । (१५।१)

ākarṣantaḥ śarīrāṇi śarīrāvayavāṃstathā |

15.2१५.२

नराश्वगजसंघानां शिरांसि च ततस्ततः ॥ (१५।२)

narāśvagajasaṃghānāṃ śirāṃsi ca tatastataḥ ||

16.1१६.१

कृतास्त्रा रणदीक्षाभिर् दीक्षिताः शरधारिणः । (१६।१)

kṛtāstrā raṇadīkṣābhir dīkṣitāḥ śaradhāriṇaḥ |

16.2१६.२

रणे जयं प्रार्थयन्तो भृशं युयुधिरे तदा ॥ (१६।२)

raṇe jayaṃ prārthayanto bhṛśaṃ yuyudhire tadā ||

17.1१७.१

असिमार्गान् बहुविधान् विचेरुस्तावका रणे । (१७।१)

asimārgān bahuvidhān vicerustāvakā raṇe |

17.2१७.२

ऋष्टिभिः शक्तिभिः प्रासैः शूलतोमरपट्टिशैः ॥ (१७।२)

ṛṣṭibhiḥ śaktibhiḥ prāsaiḥ śūlatomarapaṭṭiśaiḥ ||

18.1१८.१

गदाभिः परिघैश्चान्ये व्यायुधाश्च भुजैर् अपि । (१८।१)

gadābhiḥ parighaiścānye vyāyudhāśca bhujair api |

18.2१८.२

अन्योन्यं जघ्निरे क्रुद्धा युद्धरङ्गगता नराः ॥ (१८।२)

anyonyaṃ jaghnire kruddhā yuddharaṅgagatā narāḥ ||

19.1१९.१

रथिनो रथिभिः सार्धम् अश्वारोहाश्च सादिभिः । (१९।१)

rathino rathibhiḥ sārdham aśvārohāśca sādibhiḥ |

19.2१९.२

मातङ्गा वरमातङ्गैः पदाताश्च पदातिभिः ॥ (१९।२)

mātaṅgā varamātaṅgaiḥ padātāśca padātibhiḥ ||

20.1२०.१

क्षीबा इवान्ये चोन्मत्ता रङ्गेष्विव च चारणाः । (२०।१)

kṣībā ivānye conmattā raṅgeṣviva ca cāraṇāḥ |

20.2२०.२

उच्चुक्रुशुस्तथान्योन्यं जघ्नुर् अन्योन्यम् आहवे ॥ (२०।२)

uccukruśustathānyonyaṃ jaghnur anyonyam āhave ||

21.1२१.१

वर्तमाने तथा युद्धे निर्मर्यादे विशां पते । (२१।१)

vartamāne tathā yuddhe nirmaryāde viśāṃ pate |

21.2२१.२

धृष्टद्युम्नो हयान् अश्वैर् द्रोणस्य व्यत्यमिश्रयत् ॥ (२१।२)

dhṛṣṭadyumno hayān aśvair droṇasya vyatyamiśrayat ||

22.1२२.१

ते हयाः साध्वशोभन्त विमिश्रा वातरंहसः । (२२।१)

te hayāḥ sādhvaśobhanta vimiśrā vātaraṃhasaḥ |

22.2२२.२

पारावतसवर्णाश्च रक्तशोणाश्च संयुगे । (२२।२)

pārāvatasavarṇāśca raktaśoṇāśca saṃyuge |

22.3२२.३

हयाः शुशुभिरे राजन्मेघा इव सविद्युतः ॥ (२२।३)

hayāḥ śuśubhire rājanmeghā iva savidyutaḥ ||

23.1२३.१

धृष्टद्युम्नश्च सम्प्रेक्ष्य द्रोणम् अभ्याशम् आगतम् । (२३।१)

dhṛṣṭadyumnaśca samprekṣya droṇam abhyāśam āgatam |

23.2२३.२

असिचर्माददे वीरो धनुर् उत्सृज्य भारत ॥ (२३।२)

asicarmādade vīro dhanur utsṛjya bhārata ||

24.1२४.१

चिकीर्षुर् दुष्करं कर्म पार्षतः परवीरहा । (२४।१)

cikīrṣur duṣkaraṃ karma pārṣataḥ paravīrahā |

24.2२४.२

ईषया समतिक्रम्य द्रोणस्य रथम् आविशत् ॥ (२४।२)

īṣayā samatikramya droṇasya ratham āviśat ||

25.1२५.१

अतिष्ठद् युगमध्ये स युगसंनहनेषु च । (२५।१)

atiṣṭhad yugamadhye sa yugasaṃnahaneṣu ca |

25.2२५.२

जघानार्धेषु चाश्वानां तत् सैन्यान्यभ्यपूजयन् ॥ (२५।२)

jaghānārdheṣu cāśvānāṃ tat sainyānyabhyapūjayan ||

26.1२६.१

खड्गेन चरतस्तस्य शोणाश्वान् अधितिष्ठतः । (२६।१)

khaḍgena caratastasya śoṇāśvān adhitiṣṭhataḥ |

26.2२६.२

न ददर्शान्तरं द्रोणस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (२६।२)

na dadarśāntaraṃ droṇastad adbhutam ivābhavat ||

27.1२७.१

यथा श्येनस्य पतनं वनेष्वामिषगृद्धिनः । (२७।१)

yathā śyenasya patanaṃ vaneṣvāmiṣagṛddhinaḥ |

27.2२७.२

तथैवासीद् अभीसारस्तस्य द्रोणं जिघांसतः ॥ (२७।२)

tathaivāsīd abhīsārastasya droṇaṃ jighāṃsataḥ ||

28.1२८.१

ततः शरशतेनास्य शतचन्द्रं समाक्षिपत् । (२८।१)

tataḥ śaraśatenāsya śatacandraṃ samākṣipat |

28.2२८.२

द्रोणो द्रुपदपुत्रस्य खड्गं च दशभिः शरैः ॥ (२८।२)

droṇo drupadaputrasya khaḍgaṃ ca daśabhiḥ śaraiḥ ||

29.1२९.१

हयांश्चैव चतुःषष्ट्या शराणां जघ्निवान् बली । (२९।१)

hayāṃścaiva catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ jaghnivān balī |

29.2२९.२

ध्वजं छत्रं च भल्लाभ्यां तथोभौ पार्ष्णिसारथी ॥ (२९।२)

dhvajaṃ chatraṃ ca bhallābhyāṃ tathobhau pārṣṇisārathī ||

30.1३०.१

अथास्मै त्वरितो बाणम् अपरं जीवितान्तकम् । (३०।१)

athāsmai tvarito bāṇam aparaṃ jīvitāntakam |

30.2३०.२

आकर्णपूर्णं चिक्षेप वज्रं वज्रधरो यथा ॥ (३०।२)

ākarṇapūrṇaṃ cikṣepa vajraṃ vajradharo yathā ||

31.1३१.१

तं चतुर्दशभिर् बाणैर् बाणं चिछेद सात्यकिः । (३१।१)

taṃ caturdaśabhir bāṇair bāṇaṃ cicheda sātyakiḥ |

31.2३१.२

ग्रस्तम् आचार्यमुख्येन धृष्टद्युम्नम् अमोचयत् ॥ (३१।२)

grastam ācāryamukhyena dhṛṣṭadyumnam amocayat ||

32.1३२.१

सिंहेनेव मृगं ग्रस्तं नरसिंहेन मारिष । (३२।१)

siṃheneva mṛgaṃ grastaṃ narasiṃhena māriṣa |

32.2३२.२

द्रोणेन मोचयामास पाञ्चाल्यं शिनिपुंगवः ॥ (३२।२)

droṇena mocayāmāsa pāñcālyaṃ śinipuṃgavaḥ ||

33.1३३.१

सात्यकिं प्रेक्ष्य गोप्तारं पाञ्चाल्यस्य महाहवे । (३३।१)

sātyakiṃ prekṣya goptāraṃ pāñcālyasya mahāhave |

33.2३३.२

शराणां त्वरितो द्रोणः षड्विंशत्या समर्पयत् ॥ (३३।२)

śarāṇāṃ tvarito droṇaḥ ṣaḍviṃśatyā samarpayat ||

34.1३४.१

ततो द्रोणं शिनेः पौत्रो ग्रसन्तम् इव सृञ्जयान् । (३४।१)

tato droṇaṃ śineḥ pautro grasantam iva sṛñjayān |

34.2३४.२

प्रत्यविध्यच्छितैर् बाणैः षड्विंशत्या स्तनान्तरे ॥ (३४।२)

pratyavidhyacchitair bāṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā stanāntare ||

35.1३५.१

ततः सर्वे रथास्तूर्णं पाञ्चाला जयगृद्धिनः । (३५।१)

tataḥ sarve rathāstūrṇaṃ pāñcālā jayagṛddhinaḥ |

35.2३५.२

सात्वताभिसृते द्रोणे धृष्टद्युम्नम् अमोचयन् ॥ (३५।२)

sātvatābhisṛte droṇe dhṛṣṭadyumnam amocayan ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 72

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit