महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 58

722 of 1995 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

यद् अब्रूतां महात्मानौ वासुदेवधनंजयौ । (१।२)

yad abrūtāṃ mahātmānau vāsudevadhanaṃjayau |

1.3१.३

तन्मे ब्रूहि महाप्राज्ञ शुश्रूषे वचनं तव ॥ (१।३)

tanme brūhi mahāprājña śuśrūṣe vacanaṃ tava ||

2.1२.१

संजय उवाच । (२।१)

saṃjaya uvāca

2.2२.२

शृणु राजन् यथा दृष्टौ मया कृष्णधनंजयौ । (२।२)

śṛṇu rājan yathā dṛṣṭau mayā kṛṣṇadhanaṃjayau |

2.3२.३

ऊचतुश्चापि यद् वीरौ तत् ते वक्ष्यामि भारत ॥ (२।३)

ūcatuścāpi yad vīrau tat te vakṣyāmi bhārata ||

3.1३.१

पादाङ्गुलीर् अभिप्रेक्षन् प्रयतो ऽहं कृताञ्जलिः । (३।१)

pādāṅgulīr abhiprekṣan prayato 'haṃ kṛtāñjaliḥ |

3.2३.२

शुद्धान्तं प्राविशं राजन्न् आख्यातुं नरदेवयोः ॥ (३।२)

śuddhāntaṃ prāviśaṃ rājann ākhyātuṃ naradevayoḥ ||

4.1४.१

नैवाभिमन्युर् न यमौ तं देशम् अभियान्ति वै । (४।१)

naivābhimanyur na yamau taṃ deśam abhiyānti vai |

4.2४.२

यत्र कृष्णौ च कृष्णा च सत्यभामा च भामिनी ॥ (४।२)

yatra kṛṣṇau ca kṛṣṇā ca satyabhāmā ca bhāminī ||

5.1५.१

उभौ मध्वासवक्षीबावुभौ चन्दनरूषितौ । (५।१)

ubhau madhvāsavakṣībāvubhau candanarūṣitau |

5.2५.२

स्रग्विणौ वरवस्त्रौ तौ दिव्याभरणभूषितौ ॥ (५।२)

sragviṇau varavastrau tau divyābharaṇabhūṣitau ||

6.1६.१

नैकरत्नविचित्रं तु काञ्चनं महद् आसनम् । (६।१)

naikaratnavicitraṃ tu kāñcanaṃ mahad āsanam |

6.2६.२

विविधास्तरणास्तीर्णं यत्रासाताम् अरिंदमौ ॥ (६।२)

vividhāstaraṇāstīrṇaṃ yatrāsātām ariṃdamau ||

7.1७.१

अर्जुनोत्सङ्गगौ पादौ केशवस्योपलक्षये । (७।१)

arjunotsaṅgagau pādau keśavasyopalakṣaye |

7.2७.२

अर्जुनस्य च कृष्णायां सत्यायां च महात्मनः ॥ (७।२)

arjunasya ca kṛṣṇāyāṃ satyāyāṃ ca mahātmanaḥ ||

8.1८.१

काञ्चनं पादपीठं तु पार्थो मे प्रादिशत् तदा । (८।१)

kāñcanaṃ pādapīṭhaṃ tu pārtho me prādiśat tadā |

8.2८.२

तद् अहं पाणिना स्पृष्ट्वा ततो भूमावुपाविशम् ॥ (८।२)

tad ahaṃ pāṇinā spṛṣṭvā tato bhūmāvupāviśam ||

9.1९.१

ऊर्ध्वरेखतलौ पादौ पार्थस्य शुभलक्षणौ । (९।१)

ūrdhvarekhatalau pādau pārthasya śubhalakṣaṇau |

9.2९.२

पादपीठाद् अपहृतौ तत्रापश्यम् अहं शुभौ ॥ (९।२)

pādapīṭhād apahṛtau tatrāpaśyam ahaṃ śubhau ||

10.1१०.१

श्यामौ बृहन्तौ तरुणौ शालस्कन्धाविवोद्गतौ । (१०।१)

śyāmau bṛhantau taruṇau śālaskandhāvivodgatau |

10.2१०.२

एकासनगतौ दृष्ट्वा भयं मां महद् आविशत् ॥ (१०।२)

ekāsanagatau dṛṣṭvā bhayaṃ māṃ mahad āviśat ||

11.1११.१

इन्द्रविष्णुसमावेतौ मन्दात्मा नावबुध्यते । (११।१)

indraviṣṇusamāvetau mandātmā nāvabudhyate |

11.2११.२

संश्रयाद् द्रोणभीष्माभ्यां कर्णस्य च विकत्थनात् ॥ (११।२)

saṃśrayād droṇabhīṣmābhyāṃ karṇasya ca vikatthanāt ||

12.1१२.१

निदेशस्थाविमौ यस्य मानसस्तस्य सेत्स्यते । (१२।१)

nideśasthāvimau yasya mānasastasya setsyate |

12.2१२.२

संकल्पो धर्मराजस्य निश्चयो मे तदाभवत् ॥ (१२।२)

saṃkalpo dharmarājasya niścayo me tadābhavat ||

13.1१३.१

सत्कृतश्चान्नपानाभ्याम् आच्छन्नो लब्धसत्क्रियः । (१३।१)

satkṛtaścānnapānābhyām ācchanno labdhasatkriyaḥ |

13.2१३.२

अञ्जलिं मूर्ध्नि संधाय तौ संदेशम् अचोदयम् ॥ (१३।२)

añjaliṃ mūrdhni saṃdhāya tau saṃdeśam acodayam ||

14.1१४.१

धनुर्बाणोचितेनैकपाणिना शुभलक्षणम् । (१४।१)

dhanurbāṇocitenaikapāṇinā śubhalakṣaṇam |

14.2१४.२

पादम् आनमयन् पार्थः केशवं समचोदयत् ॥ (१४।२)

pādam ānamayan pārthaḥ keśavaṃ samacodayat ||

15.1१५.१

इन्द्रकेतुर् इवोत्थाय सर्वाभरणभूषितः । (१५।१)

indraketur ivotthāya sarvābharaṇabhūṣitaḥ |

15.2१५.२

इन्द्रवीर्योपमः कृष्णः संविष्टो माभ्यभाषत ॥ (१५।२)

indravīryopamaḥ kṛṣṇaḥ saṃviṣṭo mābhyabhāṣata ||

16.1१६.१

वाचं स वदतां श्रेष्ठो ह्लादिनीं वचनक्षमाम् । (१६।१)

vācaṃ sa vadatāṃ śreṣṭho hlādinīṃ vacanakṣamām |

16.2१६.२

त्रासनीं धार्तराष्ट्राणां मृदुपूर्वां सुदारुणाम् ॥ (१६।२)

trāsanīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ mṛdupūrvāṃ sudāruṇām ||

17.1१७.१

वाचं तां वचनार्हस्य शिक्षाक्षरसमन्विताम् । (१७।१)

vācaṃ tāṃ vacanārhasya śikṣākṣarasamanvitām |

17.2१७.२

अश्रौषम् अहम् इष्टार्थां पश्चाद्धृदयशोषिणीम् ॥ (१७।२)

aśrauṣam aham iṣṭārthāṃ paścāddhṛdayaśoṣiṇīm ||

18.1१८.१

वासुदेव उवाच । (१८।१)

vāsudeva uvāca

18.2१८.२

संजयेदं वचो ब्रूया धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । (१८।२)

saṃjayedaṃ vaco brūyā dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam |

18.3१८.३

शृण्वतः कुरुमुख्यस्य द्रोणस्यापि च शृण्वतः ॥ (१८।३)

śṛṇvataḥ kurumukhyasya droṇasyāpi ca śṛṇvataḥ ||

19.1१९.१

यजध्वं विपुलैर् यज्ञैर् विप्रेभ्यो दत्त दक्षिणाः । (१९।१)

yajadhvaṃ vipulair yajñair viprebhyo datta dakṣiṇāḥ |

19.2१९.२

पुत्रैर् दारैश्च मोदध्वं महद् वो भयम् आगतम् ॥ (१९।२)

putrair dāraiśca modadhvaṃ mahad vo bhayam āgatam ||

20.1२०.१

अर्थांस्त्यजत पात्रेभ्यः सुतान् प्राप्नुत कामजान् । (२०।१)

arthāṃstyajata pātrebhyaḥ sutān prāpnuta kāmajān |

20.2२०.२

प्रियं प्रियेभ्यश्चरत राजा हि त्वरते जये ॥ (२०।२)

priyaṃ priyebhyaścarata rājā hi tvarate jaye ||

21.1२१.१

ऋणम् एतत् प्रवृद्धं मे हृदयान्नापसर्पति । (२१।१)

ṛṇam etat pravṛddhaṃ me hṛdayānnāpasarpati |

21.2२१.२

यद् गोविन्देति चुक्रोश कृष्णा मां दूरवासिनम् ॥ (२१।२)

yad govindeti cukrośa kṛṣṇā māṃ dūravāsinam ||

22.1२२.१

तेजोमयं दुराधर्षं गाण्डीवं यस्य कार्मुकम् । (२२।१)

tejomayaṃ durādharṣaṃ gāṇḍīvaṃ yasya kārmukam |

22.2२२.२

मद्द्वितीयेन तेनेह वैरं वः सव्यसाचिना ॥ (२२।२)

maddvitīyena teneha vairaṃ vaḥ savyasācinā ||

23.1२३.१

मद्द्वितीयं पुनः पार्थं कः प्रार्थयितुम् इच्छति । (२३।१)

maddvitīyaṃ punaḥ pārthaṃ kaḥ prārthayitum icchati |

23.2२३.२

यो न कालपरीतो वाप्यपि साक्षात् पुरंदरः ॥ (२३।२)

yo na kālaparīto vāpyapi sākṣāt puraṃdaraḥ ||

24.1२४.१

बाहुभ्याम् उद्वहेद् भूमिं दहेत् क्रुद्ध इमाः प्रजाः । (२४।१)

bāhubhyām udvahed bhūmiṃ dahet kruddha imāḥ prajāḥ |

24.2२४.२

पातयेत् त्रिदिवाद् देवान् यो ऽर्जुनं समरे जयेत् ॥ (२४।२)

pātayet tridivād devān yo 'rjunaṃ samare jayet ||

25.1२५.१

देवासुरमनुष्येषु यक्षगन्धर्वभोगिषु । (२५।१)

devāsuramanuṣyeṣu yakṣagandharvabhogiṣu |

25.2२५.२

न तं पश्याम्यहं युद्धे पाण्डवं यो ऽभ्ययाद् रणे ॥ (२५।२)

na taṃ paśyāmyahaṃ yuddhe pāṇḍavaṃ yo 'bhyayād raṇe ||

26.1२६.१

यत् तद् विराटनगरे श्रूयते महद् अद्भुतम् । (२६।१)

yat tad virāṭanagare śrūyate mahad adbhutam |

26.2२६.२

एकस्य च बहूनां च पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (२६।२)

ekasya ca bahūnāṃ ca paryāptaṃ tannidarśanam ||

27.1२७.१

एकेन पाण्डुपुत्रेण विराटनगरे यदा । (२७।१)

ekena pāṇḍuputreṇa virāṭanagare yadā |

27.2२७.२

भग्नाः पलायन्त दिशः पर्याप्तं तन्निदर्शनम् ॥ (२७।२)

bhagnāḥ palāyanta diśaḥ paryāptaṃ tannidarśanam ||

28.1२८.१

बलं वीर्यं च तेजश्च शीघ्रता लघुहस्तता । (२८।१)

balaṃ vīryaṃ ca tejaśca śīghratā laghuhastatā |

28.2२८.२

अविषादश्च धैर्यं च पार्थान्नान्यत्र विद्यते ॥ (२८।२)

aviṣādaśca dhairyaṃ ca pārthānnānyatra vidyate ||

29.1२९.१

संजय उवाच । (२९।१)

saṃjaya uvāca

29.2२९.२

इत्यब्रवीद्धृषीकेशः पार्थम् उद्धर्षयन् गिरा । (२९।२)

ityabravīddhṛṣīkeśaḥ pārtham uddharṣayan girā |

29.3२९.३

गर्जन् समयवर्षीव गगने पाकशासनः ॥ (२९।३)

garjan samayavarṣīva gagane pākaśāsanaḥ ||

30.1३०.१

केशवस्य वचः श्रुत्वा किरीटी श्वेतवाहनः । (३०।१)

keśavasya vacaḥ śrutvā kirīṭī śvetavāhanaḥ |

30.2३०.२

अर्जुनस्तन्महद् वाक्यम् अब्रवील् लोमहर्षणम् ॥ (३०।२)

arjunastanmahad vākyam abravīl lomaharṣaṇam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 58

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit