MBh, 12, 252
Select a line for its word-by-word analysis.
सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् । (१।२)
sūkṣmaṃ sādhu samādiṣṭaṃ bhavatā dharmalakṣaṇam |
प्रतिभा त्वस्ति मे काचित् तां ब्रूयाम् अनुमानतः ॥ (१।३)
pratibhā tvasti me kācit tāṃ brūyām anumānataḥ ||
भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया । (२।१)
bhūyāṃso hṛdaye ye me praśnāste vyāhṛtāstvayā |
इमम् अन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन् विग्रहाद् इव ॥ (२।२)
imam anyaṃ pravakṣyāmi na rājan vigrahād iva ||
साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम् ॥ (५।२)
sādhyāsādhyaṃ kathaṃ śakyaṃ sadācāro hyalakṣaṇam ||
धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिद् अप्राकृतश्चरन् ॥ (६।२)
dharmaṃ cādharmarūpeṇa kaścid aprākṛtaścaran ||
पुनर् अस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः । (७।१)
punar asya pramāṇaṃ hi nirdiṣṭaṃ śāstrakovidaiḥ |
वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम् ॥ (७।२)
vedavādāścānuyugaṃ hrasantīti ha naḥ śrutam ||
अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे ऽपरे । (८।१)
anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare 'pare |
आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः ॥ (९।२)
āmnāyebhyaḥ paraṃ vedāḥ prasṛtā viśvatomukhāḥ ||
ते चेत् सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यते । (१०।१)
te cet sarve pramāṇaṃ vai pramāṇaṃ tanna vidyate |
प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥ (१०।२)
pramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ ||
धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर् दुरात्मभिः । (११।१)
dharmasya hriyamāṇasya balavadbhir durātmabhiḥ |
या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति ॥ (११।२)
yā yā vikriyate saṃsthā tataḥ sāpi praṇaśyati ||
विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा । (१२।१)
vidma caivaṃ na vā vidma śakyaṃ vā vedituṃ na vā |
अणीयान् क्षुरधाराया गरीयान् पर्वताद् अपि ॥ (१२।२)
aṇīyān kṣuradhārāyā garīyān parvatād api ||
अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर् गच्छत्यदर्शनम् ॥ (१३।२)
anvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥ punar gacchatyadarśanam ||
निपानानीव गोऽभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत । (१४।१)
nipānānīva go'bhyāśe kṣetre kulyeva bhārata |
स्मृतो ऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ (१४।२)
smṛto 'pi śāśvato dharmo viprahīṇo na dṛśyate ||
कामाद् अन्ये क्षयाद् अन्ये कारणैर् अपरैस्तथा । (१५।१)
kāmād anye kṣayād anye kāraṇair aparaistathā |
धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषु । (१६।१)
dharmo bhavati sa kṣipraṃ vilīnastveva sādhuṣu |
अन्ये तान् आहुर् उन्मत्तान् अपि चावहसन्त्युत ॥ (१६।२)
anye tān āhur unmattān api cāvahasantyuta ||
महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः । (१७।१)
mahājanā hyupāvṛttā rājadharmaṃ samāśritāḥ |
न हि सर्वहितः कश्चिद् आचारः सम्प्रदृश्यते ॥ (१७।२)
na hi sarvahitaḥ kaścid ācāraḥ sampradṛśyate ||
तेनैवान्यः प्रभवति सो ऽपरं बाधते पुनः । (१८।१)
tenaivānyaḥ prabhavati so 'paraṃ bādhate punaḥ |
येनैवान्यः प्रभवति सो ऽपरान् अपि बाधते । (१९।१)
yenaivānyaḥ prabhavati so 'parān api bādhate |
आचाराणाम् अनैकाग्र्यं सर्वेषाम् एव लक्षयेत् ॥ (१९।२)
ācārāṇām anaikāgryaṃ sarveṣām eva lakṣayet ||
चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः । (२०।१)
cirābhipannaḥ kavibhiḥ pūrvaṃ dharma udāhṛtaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.