महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 252

1580 of 1995 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् । (१।२)

sūkṣmaṃ sādhu samādiṣṭaṃ bhavatā dharmalakṣaṇam |

1.3१.३

प्रतिभा त्वस्ति मे काचित् तां ब्रूयाम् अनुमानतः ॥ (१।३)

pratibhā tvasti me kācit tāṃ brūyām anumānataḥ ||

2.1२.१

भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया । (२।१)

bhūyāṃso hṛdaye ye me praśnāste vyāhṛtāstvayā |

2.2२.२

इमम् अन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन् विग्रहाद् इव ॥ (२।२)

imam anyaṃ pravakṣyāmi na rājan vigrahād iva ||

3.1३.१

इमानि हि प्रापयन्ति सृजन्त्युत्तारयन्ति च । (३।१)

imāni hi prāpayanti sṛjantyuttārayanti ca |

3.2३.२

न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥ (३।२)

na dharmaḥ paripāṭhena śakyo bhārata veditum ||

4.1४.१

अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः । (४।१)

anyo dharmaḥ samasthasya viṣamasthasya cāparaḥ |

4.2४.२

आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥ (४।२)

āpadastu kathaṃ śakyāḥ paripāṭhena veditum ||

5.1५.१

सदाचारो मतो धर्मः सन्तस्त्वाचारलक्षणाः । (५।१)

sadācāro mato dharmaḥ santastvācāralakṣaṇāḥ |

5.2५.२

साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम् ॥ (५।२)

sādhyāsādhyaṃ kathaṃ śakyaṃ sadācāro hyalakṣaṇam ||

6.1६.१

दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश्चरन् । (६।१)

dṛśyate dharmarūpeṇa adharmaṃ prākṛtaścaran |

6.2६.२

धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिद् अप्राकृतश्चरन् ॥ (६।२)

dharmaṃ cādharmarūpeṇa kaścid aprākṛtaścaran ||

7.1७.१

पुनर् अस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः । (७।१)

punar asya pramāṇaṃ hi nirdiṣṭaṃ śāstrakovidaiḥ |

7.2७.२

वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम् ॥ (७।२)

vedavādāścānuyugaṃ hrasantīti ha naḥ śrutam ||

8.1८.१

अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरे ऽपरे । (८।१)

anye kṛtayuge dharmāstretāyāṃ dvāpare 'pare |

8.2८.२

अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव ॥ (८।२)

anye kaliyuge dharmā yathāśaktikṛtā iva ||

9.1९.१

आम्नायवचनं सत्यम् इत्ययं लोकसंग्रहः । (९।१)

āmnāyavacanaṃ satyam ityayaṃ lokasaṃgrahaḥ |

9.2९.२

आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः ॥ (९।२)

āmnāyebhyaḥ paraṃ vedāḥ prasṛtā viśvatomukhāḥ ||

10.1१०.१

ते चेत् सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यते । (१०।१)

te cet sarve pramāṇaṃ vai pramāṇaṃ tanna vidyate |

10.2१०.२

प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥ (१०।२)

pramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ ||

11.1११.१

धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर् दुरात्मभिः । (११।१)

dharmasya hriyamāṇasya balavadbhir durātmabhiḥ |

11.2११.२

या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति ॥ (११।२)

yā yā vikriyate saṃsthā tataḥ sāpi praṇaśyati ||

12.1१२.१

विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा । (१२।१)

vidma caivaṃ na vā vidma śakyaṃ vā vedituṃ na vā |

12.2१२.२

अणीयान् क्षुरधाराया गरीयान् पर्वताद् अपि ॥ (१२।२)

aṇīyān kṣuradhārāyā garīyān parvatād api ||

13.1१३.१

गन्धर्वनगराकारः प्रथमं सम्प्रदृश्यते । (१३।१)

gandharvanagarākāraḥ prathamaṃ sampradṛśyate |

13.2१३.२

अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर् गच्छत्यदर्शनम् ॥ (१३।२)

anvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥ punar gacchatyadarśanam ||

14.1१४.१

निपानानीव गोऽभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत । (१४।१)

nipānānīva go'bhyāśe kṣetre kulyeva bhārata |

14.2१४.२

स्मृतो ऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥ (१४।२)

smṛto 'pi śāśvato dharmo viprahīṇo na dṛśyate ||

15.1१५.१

कामाद् अन्ये क्षयाद् अन्ये कारणैर् अपरैस्तथा । (१५।१)

kāmād anye kṣayād anye kāraṇair aparaistathā |

15.2१५.२

असन्तो हि वृथाचारं भजन्ते बहवो ऽपरे ॥ (१५।२)

asanto hi vṛthācāraṃ bhajante bahavo 'pare ||

16.1१६.१

धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषु । (१६।१)

dharmo bhavati sa kṣipraṃ vilīnastveva sādhuṣu |

16.2१६.२

अन्ये तान् आहुर् उन्मत्तान् अपि चावहसन्त्युत ॥ (१६।२)

anye tān āhur unmattān api cāvahasantyuta ||

17.1१७.१

महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः । (१७।१)

mahājanā hyupāvṛttā rājadharmaṃ samāśritāḥ |

17.2१७.२

न हि सर्वहितः कश्चिद् आचारः सम्प्रदृश्यते ॥ (१७।२)

na hi sarvahitaḥ kaścid ācāraḥ sampradṛśyate ||

18.1१८.१

तेनैवान्यः प्रभवति सो ऽपरं बाधते पुनः । (१८।१)

tenaivānyaḥ prabhavati so 'paraṃ bādhate punaḥ |

18.2१८.२

दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥ (१८।२)

dṛśyate caiva sa punastulyarūpo yadṛcchayā ||

19.1१९.१

येनैवान्यः प्रभवति सो ऽपरान् अपि बाधते । (१९।१)

yenaivānyaḥ prabhavati so 'parān api bādhate |

19.2१९.२

आचाराणाम् अनैकाग्र्यं सर्वेषाम् एव लक्षयेत् ॥ (१९।२)

ācārāṇām anaikāgryaṃ sarveṣām eva lakṣayet ||

20.1२०.१

चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः । (२०।१)

cirābhipannaḥ kavibhiḥ pūrvaṃ dharma udāhṛtaḥ |

20.2२०.२

तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥ (२०।२)

tenācāreṇa pūrveṇa saṃsthā bhavati śāśvatī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 252

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit