संजय उवाच । (१।१)

शल्यस् तु कर्णार्जुनयोर् विमर्दे बलानि दृष्ट्वा मृदितानि बाणैः । (१।२)

दुर्योधनं यान्तम् अवेक्षमाणो संदर्शयद् भारत युद्धभूमिम् ॥ (१।३)

निपातितस्यन्दनवाजिनागं दृष्ट्वा बलं तद्धतसूतपुत्रम् । (२।१)

दुर्योधनो ऽश्रुप्रतिपूर्णनेत्रो मुहुर् मुहुर् न्यश्वसद् आर्तरूपः ॥ (२।२)

कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां शराचितं शोणितदिग्धगात्रम् । (३।१)

यदृच्छया सूर्यम् इवावनिस्थं दिदृक्षवः संपरिवार्य तस्थुः ॥ (३।२)

प्रहृष्टवित्रस्तविषण्णविस्मृतास् तथापरे शोकगता इवाभवन् । (४।१)

परे त्वदीयाश् च परस्परेण यथा यथैषां प्रकृतिस् तथाभवन् ॥ (४।२)

प्रविद्धवर्माभरणाम्बरायुधं धनंजयेनाभिहतं हतौजसम् । (५।१)

निशम्य कर्णं कुरवः प्रदुद्रुवुर् हतर्षभा गाव इवाकुलाकुलाः ॥ (५।२)

कृत्वा विमर्दं भृशम् अर्जुनेन कर्णं हतं केसरिणेव नागम् । (६।१)

दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराजो भीतो ऽपसर्पत् सरथः सुशीघ्रम् ॥ (६।२)

मद्राधिपश् चापि विमूढचेतास् तूर्णं रथेनापहृतध्वजेन । (७।१)

दुर्योधनस्यान्तिकम् एत्य शीघ्रं सम्भाष्य दुःखार्तम् उवाच वाक्यम् ॥ (७।२)

विशीर्णनागाश्वरथप्रवीरं बलं त्वदियं यमराष्ट्रकल्पम् । (८।१)

अन्योन्यम् आसाद्य हतं महद्भिर् नराश्वनागैर् गिरिकूटकल्पैः ॥ (८।२)

नैतादृशं भारत युद्धम् आसीद् यथाद्य कर्णार्जुनयोर् बभूव । (९।१)

ग्रस्तौ हि कर्णेन समेत्य कृष्णाव् अन्ये च सर्वे तव शत्रवो ये ॥ (९।२)

दैवं तु यत् तत् स्ववशं प्रवृत्तं तत् पाण्डवान् पाति हिनस्ति चास्मान् । (१०।१)

तवार्थसिद्ध्यर्थकरा हि सर्वे प्रसह्य वीरा निहता द्विषद्भिः ॥ (१०।२)

कुबेरवैवस्वतवासवानां तुल्यप्रभावाम्बुपतेश् च वीराः । (११।१)

वीर्येण शौर्येण बलेन चैव तैस् तैश् च युक्ता विपुलैर् गुणौघैः ॥ (११।२)

अवध्यकल्पा निहता नरेन्द्रास् तवार्थकामा युधि पाण्डवेयैः । (१२।१)

तन् मा शुचो भारत दिष्टम् एतत् पर्यायसिद्धिर् न सदास्ति सिद्धिः ॥ (१२।२)

एतद् वचो मद्रपतेर् निशम्य स्वं चापनीतं मनसा निरीक्ष्य । (१३।१)

दुर्योधनो दीनमना विसंज्ञः पुनः पुनर् न्यश्वसद् आर्तरूपः ॥ (१३।२)

तं ध्यानमूकं कृपणं भृशार्तम् आर्तायनिर् दीनम् उवाच वाक्यम् । (१४।१)

पश्येदम् उग्रं नरवाजिनागैर् आयोधनं वीरहतैः प्रपन्नम् ॥ (१४।२)

महीधराभैः पतितैर् महागजैः सकृत् प्रविद्धैः शरविद्धमर्मभिः । (१५।१)

तैर् विह्वलद्भिश् च गतासुभिश् च प्रध्वस्तयन्त्रायुधवर्मयोधैः ॥ (१५।२)

वज्रापविद्धैर् इव चाचलेन्द्रैर् विभिन्नपाषाणमृगद्रुमौषधैः । (१६।१)

प्रविद्धघण्टाङ्कुशतोमरध्वजैः सहेममालै रुधिरौघसंप्लुतैः ॥ (१६।२)

शरावभिन्नैः पतितैश् च वाजिभिः श्वसद्भिर् अन्यैः क्षतजं वमद्भिः । (१७।१)

दीनैः स्तनद्भिः परिवृत्तनेत्रैर् महीं दशद्भिः कृपणं नदद्भिः ॥ (१७।२)

तथापविद्धैर् गजवाजियोधैर् मन्दासुभिश् चैव गतासुभिश् च । (१८।१)

नराश्वनागैश् च रथैश् च मर्दितैर् मही महावैतरणीव दुर्दृशा ॥ (१८।२)

गजैर् निकृत्तापरहस्तगात्रैर् उद्वेपमानैः पतितैः पृथिव्याम् । (१९।१)

यशस्विभिर् नागरथाश्वयोधिभिः पदातिभिश् चाभिमुखैर् हतैः परैः । (१९।२)

विशीर्णवर्माभरणाम्बरायुधैर् वृता निशान्तैर् इव पावकैर् मही ॥ (१९।३)

शरप्रहाराभिहतैर् महाबलैर् अवेक्ष्यमाणैः पतितैः सहस्रशः । (२०।१)

प्रनष्टसंज्ञैः पुनर् उच्छ्वसद्भिर् मही बभूवानुगतैर् इवाग्निभिः । (२०।२)

दिवश् च्युतैर् भूर् अतिदीप्तिमद्भिर् नक्तं ग्रहैर् द्यौर् अमलेव दीप्तैः ॥ (२०।३)

शरास् तु कर्णार्जुनबाहुमुक्ता विदार्य नागाश्वमनुष्यदेहान् । (२१।१)

प्राणान् निरस्याशु महीम् अतीयुर् महोरगा वासम् इवाभितो ऽस्त्रैः ॥ (२१।२)

हतैर् मनुष्याश्वगजैश् च संख्ये शरावभिन्नैश् च रथैर् बभूव । (२२।१)

धनंजयस्याधिरथेश् च मार्गे गजैर् अगम्या वसुधातिदुर्गा ॥ (२२।२)

रथैर् वरेषून् मथितैश् च योधैः संस्यूतसूताश्ववरायुधध्वजैः । (२३।१)

विशीर्णशस्त्रैर् विनिकृत्तबन्धुरैर् निकृत्तचक्राक्षयुगत्रिवेणुभिः ॥ (२३।२)

विमुक्तयन्त्रैर् निहतैर् अयस्मयैर् हतानुषङ्गैर् विनिषङ्गबन्धुरैः । (२४।१)

प्रभग्ननीडैर् मणिहेममण्डितैः स्तृता मही द्यौर् इव शारदैर् घनैः ॥ (२४।२)

विकृष्यमणैर् जवनैर् अलंकृतैर् हतेश्वरैर् आजिरथैः सुकल्पितैः । (२५।१)

मनुष्यमातङ्गरथाश्वराशिभिर् द्रुतं व्रजन्तो बहुधा विचूर्णिताः ॥ (२५।२)

सहेमपट्टाः परिघाः परश्वधाः कडङ्गरायोमुसलानि पट्टिशाः । (२६।१)

पेतुश् च खड्गा विमला विकोशा गदाश् च जाम्बूनदपट्टबद्धाः ॥ (२६।२)

चापानि रुक्माङ्गदभूषणानि शराश् च कार्तस्वरचित्रपुङ्खाः । (२७।१)

ऋष्ट्यश् च पीता विमला विकोशाः प्रासाः सखड्गाः कनकावभासाः ॥ (२७।२)

छत्राणि वालव्यजनानि शङ्खाः स्रजश् च पुष्पोत्तमहेमचित्राः । (२८।१)

कुथाः पताकाम्बरवेष्टिताश् च किरीटमाला मुकुटाश् च शुभ्राः ॥ (२८।२)

प्रकीर्णका विप्रकीर्णाः कुथाश् च प्रधानमुक्तातरलाश् च हाराः । (२९।१)

आपीडकेयूरवराङ्गदानि ग्रैवेयनिष्काः ससुवर्णसूत्राः ॥ (२९।२)

मण्युत्तमा वज्रसुवर्णमुक्ता रत्नानि चोच्चावचमङ्गलानि । (३०।१)

गात्राणि चात्यन्तसुखोचितानि शिरांसि चेन्दुप्रतिमाननानि ॥ (३०।२)

देहांश् च भोगांश् च परिच्छदांश् च त्यक्त्वा मनोज्ञानि सुखानि चापि । (३१।१)

स्वधर्मनिष्ठां महतीम् अवाप्य व्याप्तांश् च लोकान् यशसा समीयुः ॥ (३१।२)

इत्य् एवम् उक्त्वा विरराम शल्यो दुर्योधनः शोकपरीतचेताः । (३२।१)

हा कर्ण हा कर्ण इति ब्रुवाण आर्तो विसंज्ञो भृशम् अश्रुनेत्रः ॥ (३२।२)

तं द्रोणपुत्रप्रमुखा नरेन्द्राः सर्वे समाश्वास्य सह प्रयान्ति । (३३।१)

निरीक्षमाणा मुहुर् अर्जुनस्य ध्वजं महान्तं यशसा ज्वलन्तम् ॥ (३३।२)

नराश्वमातङ्गशरीरजेन रक्तेन सिक्ता रुधिरेण भूमिः । (३४।१)

रक्ताम्बरस्रक् तपनीययोगान् नारी प्रकाशा इव सर्वगम्या ॥ (३४।२)

प्रच्छन्नरूपा रुधिरेण राजन् रौद्रे मुहूर्ते ऽतिविराजमानाः । (३५।१)

नैवावतस्थुः कुरवः समीक्ष्य प्रव्राजिता देवलोकाश् च सर्वे ॥ (३५।२)

वधेन कर्णस्य सुदुःखितास् ते हा कर्ण हा कर्ण इति ब्रुवाणाः । (३६।१)

द्रुतं प्रयाताः शिबिराणि राजन् दिवाकरं रक्तम् अवेक्षमाणाः ॥ (३६।२)

गाण्डीवमुक्तैस् तु सुवर्णपुङ्खैः शितैः शरैः शोणितदिग्धवाजैः । (३७।१)

शरैश् चिताङ्गो भुवि भाति कर्णो हतो ऽपि सन् सूर्य इवांशुमाली ॥ (३७।२)

कर्णस्य देहं रुधिरावसिक्तं भक्तानुकम्पी भगवान् विवस्वान् । (३८।१)

स्पृष्ट्वा करैर् लोहितरक्तरूपः सिष्णासुर् अभ्येति परं समुद्रम् ॥ (३८।२)

इतीव संचिन्त्य सुरर्षिसंघाः सम्प्रस्थिता यान्ति यथानिकेतम् । (३९।१)

संचिन्तयित्वा च जना विसस्रुर् यथासुखं खं च महीतलं च ॥ (३९।२)

तद् अद्भुतं प्राणभृतां भयंकरं निशम्य युद्धं कुरुवीरमुख्ययोः । (४०।१)

धनंजयस्याधिरथेश् च विस्मिताः प्रशंसमानाः प्रययुस् तदा जनाः ॥ (४०।२)

शरैः संकृत्तवर्माणं वीरं विशसने हतम् । (४१।१)

गतासुम् अपि राधेयं नैव लक्ष्मीर् व्यमुञ्चत ॥ (४१।२)

नानाभरणवान् राजन् मृष्टजाम्बूनदाङ्गदः । (४२।१)

हतो वैकर्तनः शेते पादपो ऽङ्कुरवान् इव ॥ (४२।२)

कनकोत्तमसंकाशः प्रदीप्त इव पावकः । (४३।१)

सपुत्रः पुरुषव्याघ्रः संशान्तः पार्थतेजसा । (४३।२)

प्रताप्य पाण्डवान् राजन् पाञ्चालांश् चास्त्रतेजसा ॥ (४३।३)

ददानीत्य् एव यो ऽवोचन् न नास्तीत्य् अर्थितो ऽर्थिभिः । (४४।१)

सद्भिः सदा सत्पुरुषः स हतो द्वैरथे वृषः ॥ (४४।२)

यस्य ब्राह्मणसात् सर्वम् आत्मार्थं न महात्मनः । (४५।१)

नादेयं ब्राह्मणेष्व् आसीद् यस्य स्वम् अपि जीवितम् ॥ (४५।२)

सदा नॄणां प्रियो दाता प्रियदानो दिवं गतः । (४६।१)

आदाय तव पुत्राणां जयाशां शर्म वर्म च ॥ (४६।२)

हते स्म कर्णे सरितो न स्रवन्ति जगाम चास्तं कलुषो दिवाकरः । (४७।१)

ग्रहश् च तिर्यग् ज्वलितार्कवर्णो यमस्य पुत्रो ऽभ्युदियाय राजन् ॥ (४७।२)

नभः पफालाथ ननाद चोर्वी ववुश् च वाताः परुषातिवेलम् । (४८।१)

दिशः सधूमाश् च भृशं प्रजज्वलुर् महार्णवाश् चुक्षुभिरे च सस्वनाः ॥ (४८।२)

सकाननाः साद्रिचयाश् चकम्पुः प्रविव्यथुर् भूतगणाश् च मारिष । (४९।१)

बृहस्पती रोहिणीं सम्प्रपीड्य बभूव चन्द्रार्कसमानवर्णः ॥ (४९।२)

हते कर्णे न दिशो विप्रजज्ञुस् तमोवृता द्यौर् विचचाल भूमिः । (५०।१)

पपात चोल्का ज्वलनप्रकाशा निशाचराश् चाप्य् अभवन् प्रहृष्टाः ॥ (५०।२)

शशिप्रकाशाननम् अर्जुनो यदा क्षुरेण कर्णस्य शिरो न्यपातयत् । (५१।१)

अथान्तरिक्षे दिवि चेह चासकृद् बभूव हाहेति जनस्य निस्वनः ॥ (५१।२)

स देवगन्धर्वमनुष्यपूजितं निहत्य कर्णं रिपुम् आहवे ऽर्जुनः । (५२।१)

रराज पार्थः परमेण तेजसा वृत्रं निहत्येव सहस्रलोचनः ॥ (५२।२)

ततो रथेनाम्बुदवृन्दनादिना शरन्नभोमध्यगभास्करत्विषा । (५३।१)

पताकिना भीमनिनादकेतुना हिमेन्दुशङ्खस्फटिकावभासिना । (५३।२)

सुवर्णमुक्तामणिवज्रविद्रुमैर् अलंकृतेनाप्रतिमानरंहसा ॥ (५३।३)

नरोत्तमौ पाण्डवकेशिमर्दनाव् उदाहिताव् अग्निदिवाकरोपमौ । (५४।१)

रणाजिरे वीतभयौ विरेजतुः समानयानाव् इव विष्णुवासवौ ॥ (५४।२)

ततो धनुर्ज्यातलनेमिनिस्वनैः प्रसह्य कृत्वा च रिपून् हतप्रभान् । (५५।१)

संसाधयित्वैव कुरूञ् शरौघैः कपिध्वजः पक्षिवरध्वजश् च । (५५।२)

प्रसह्य शङ्खौ धमतुः सुघोषौ मनांस्य् अरीणाम् अवसादयन्तौ ॥ (५५।३)

सुवर्णजालावततौ महास्वनौ हिमावदातौ परिगृह्य पाणिभिः । (५६।१)

चुचुम्बतुः शङ्खवरौ नृणां वरौ वराननाभ्यां युगपच् च दध्मतुः ॥ (५६।२)

पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो देवदत्तस्य चोभयोः । (५७।१)

पृथिवीम् अन्तरिक्षं च द्याम् अपश् चाप्य् अपूरयत् ॥ (५७।२)

तौ शङ्खशब्देन निनादयन्तौ वनानि शैलान् सरितो दिशश् च । (५८।१)

वित्रासयन्तौ तव पुत्रसेनां युधिष्ठिरं नन्दयतः स्म वीरौ ॥ (५८।२)

ततः प्रयाताः कुरवो जवेन श्रुत्वैव शङ्खस्वनम् ईर्यमाणम् । (५९।१)

विहाय मद्राधिपतिं पतिं च दुर्योधनं भारत भारतानाम् ॥ (५९।२)

महाहवे तं बहु शोभमानं धनंजयं भूतगणाः समेताः । (६०।१)

तदान्वमोदन्त जनार्दनं च प्रभाकराव् अभ्युदितौ यथैव ॥ (६०।२)

समाचितौ कर्णशरैः परंतपाव् उभौ व्यभातां समरे ऽच्युतार्जुनौ । (६१।१)

तमो निहत्याभ्युदितौ यथामलौ शशाङ्कसूर्याव् इव रश्मिमालिनौ ॥ (६१।२)

विहाय तान् बाणगणान् अथागतौ सुहृद्वृताव् अप्रतिमानविक्रमौ । (६२।१)

सुखं प्रविष्टौ शिबिरं स्वम् ईश्वरौ सदस्यहूताव् इव वासवाच्युतौ ॥ (६२।२)

सदेवगन्धर्वमनुष्यचारणैर् महर्षिभिर् यक्षमहोरगैर् अपि । (६३।१)

जयाभिवृद्ध्या परयाभिपूजितौ निहत्य कर्णं परमाहवे तदा ॥ (६३।२)