MBh, 4, 46
Select a line for its word-by-word analysis.
साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति । (१।२)
sādhu paśyati vai droṇaḥ kṛpaḥ sādhvanupaśyati |
कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण यथावद् योद्धुम् इच्छति ॥ (१।३)
karṇastu kṣatradharmeṇa yathāvad yoddhum icchati ||
देशकालौ तु सम्प्रेक्ष्य योद्धव्यम् इति मे मतिः ॥ (२।२)
deśakālau tu samprekṣya yoddhavyam iti me matiḥ ||
यस्य सूर्यसमाः पञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः । (३।१)
yasya sūryasamāḥ pañca sapatnāḥ syuḥ prahāriṇaḥ |
कथम् अभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः ॥ (३।२)
katham abhyudaye teṣāṃ na pramuhyeta paṇḍitaḥ ||
स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति ये ऽपि धर्मविदो जनाः । (४।१)
svārthe sarve vimuhyanti ye 'pi dharmavido janāḥ |
तस्माद् राजन् ब्रवीम्येष वाक्यं ते यदि रोचते ॥ (४।२)
tasmād rājan bravīmyeṣa vākyaṃ te yadi rocate ||
आचार्यपुत्रः क्षमतां महत् कार्यम् उपस्थितम् ॥ (५।२)
ācāryaputraḥ kṣamatāṃ mahat kāryam upasthitam ||
क्षन्तव्यं भवता सर्वम् आचार्येण कृपेण च ॥ (६।२)
kṣantavyaṃ bhavatā sarvam ācāryeṇa kṛpeṇa ca ||
भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथादित्ये प्रभा तथा । (७।१)
bhavatāṃ hi kṛtāstratvaṃ yathāditye prabhā tathā |
एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम् ॥ (७।३)
evaṃ bhavatsu brāhmaṇyaṃ brahmāstraṃ ca pratiṣṭhitam ||
नैतत् समस्तम् उभयं कस्मिंश्चिद् अनुशुश्रुमः ॥ (८।२)
naitat samastam ubhayaṃ kasmiṃścid anuśuśrumaḥ ||
अन्यत्र भारताचार्यात् सपुत्राद् इति मे मतिः । (९।१)
anyatra bhāratācāryāt saputrād iti me matiḥ |
ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतद् अन्यत्र दृश्यते ॥ (९।२)
brahmāstraṃ caiva vedāśca naitad anyatra dṛśyate ||
आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालः स्वभेदने । (१०।१)
ācāryaputraḥ kṣamatāṃ nāyaṃ kālaḥ svabhedane |
सर्वे संहत्य युध्यामः पाकशासनिम् आगतम् ॥ (१०।२)
sarve saṃhatya yudhyāmaḥ pākaśāsanim āgatam ||
मुख्यो भेदो हि तेषां वै पापिष्ठो विदुषां मतः ॥ (११।२)
mukhyo bhedo hi teṣāṃ vai pāpiṣṭho viduṣāṃ mataḥ ||
आचार्य एव क्षमतां शान्तिर् अत्र विधीयताम् । (१२।२)
ācārya eva kṣamatāṃ śāntir atra vidhīyatām |
अभिषज्यमाने हि गुरौ तद्वृत्तं रोषकारितम् ॥ (१२।३)
abhiṣajyamāne hi gurau tadvṛttaṃ roṣakāritam ||
यद् एव प्रथमं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत् । (१४।२)
yad eva prathamaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt |
तेनैवाहं प्रसन्नो वै परम् अत्र विधीयताम् ॥ (१४।३)
tenaivāhaṃ prasanno vai param atra vidhīyatām ||
यथा दुर्योधने ऽयत्ते नागः स्पृशति सैनिकान् । (१५।१)
yathā duryodhane 'yatte nāgaḥ spṛśati sainikān |
साहसाद् यदि वा मोहात् तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१५।२)
sāhasād yadi vā mohāt tathā nītir vidhīyatām ||
धनं वालभमानो ऽत्र नाद्य नः क्षन्तुम् अर्हति ॥ (१६।२)
dhanaṃ vālabhamāno 'tra nādya naḥ kṣantum arhati ||
यथा नायं समायुज्याद् धार्तराष्ट्रान् कथंचन । (१७।१)
yathā nāyaṃ samāyujyād dhārtarāṣṭrān kathaṃcana |
यथा च न पराजय्यात् तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१७।२)
yathā ca na parājayyāt tathā nītir vidhīyatām ||
उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद् वाक्यम् ईदृशम् । (१८।१)
uktaṃ duryodhanenāpi purastād vākyam īdṛśam |
तद् अनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद् वक्तुम् अर्हसि ॥ (१८।२)
tad anusmṛtya gāṅgeya yathāvad vaktum arhasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.