महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 46

643 of 1995 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

साधु पश्यति वै द्रोणः कृपः साध्वनुपश्यति । (१।२)

sādhu paśyati vai droṇaḥ kṛpaḥ sādhvanupaśyati |

1.3१.३

कर्णस्तु क्षत्रधर्मेण यथावद् योद्धुम् इच्छति ॥ (१।३)

karṇastu kṣatradharmeṇa yathāvad yoddhum icchati ||

2.1२.१

आचार्यो नाभिषक्तव्यः पुरुषेण विजानता । (२।१)

ācāryo nābhiṣaktavyaḥ puruṣeṇa vijānatā |

2.2२.२

देशकालौ तु सम्प्रेक्ष्य योद्धव्यम् इति मे मतिः ॥ (२।२)

deśakālau tu samprekṣya yoddhavyam iti me matiḥ ||

3.1३.१

यस्य सूर्यसमाः पञ्च सपत्नाः स्युः प्रहारिणः । (३।१)

yasya sūryasamāḥ pañca sapatnāḥ syuḥ prahāriṇaḥ |

3.2३.२

कथम् अभ्युदये तेषां न प्रमुह्येत पण्डितः ॥ (३।२)

katham abhyudaye teṣāṃ na pramuhyeta paṇḍitaḥ ||

4.1४.१

स्वार्थे सर्वे विमुह्यन्ति ये ऽपि धर्मविदो जनाः । (४।१)

svārthe sarve vimuhyanti ye 'pi dharmavido janāḥ |

4.2४.२

तस्माद् राजन् ब्रवीम्येष वाक्यं ते यदि रोचते ॥ (४।२)

tasmād rājan bravīmyeṣa vākyaṃ te yadi rocate ||

5.1५.१

कर्णो यद् अभ्यवोचन्नस्तेजःसंजननाय तत् । (५।१)

karṇo yad abhyavocannastejaḥsaṃjananāya tat |

5.2५.२

आचार्यपुत्रः क्षमतां महत् कार्यम् उपस्थितम् ॥ (५।२)

ācāryaputraḥ kṣamatāṃ mahat kāryam upasthitam ||

6.1६.१

नायं कालो विरोधस्य कौन्तेये समुपस्थिते । (६।१)

nāyaṃ kālo virodhasya kaunteye samupasthite |

6.2६.२

क्षन्तव्यं भवता सर्वम् आचार्येण कृपेण च ॥ (६।२)

kṣantavyaṃ bhavatā sarvam ācāryeṇa kṛpeṇa ca ||

7.1७.१

भवतां हि कृतास्त्रत्वं यथादित्ये प्रभा तथा । (७।१)

bhavatāṃ hi kṛtāstratvaṃ yathāditye prabhā tathā |

7.2७.२

यथा चन्द्रमसो लक्ष्म सर्वथा नापकृष्यते । (७।२)

yathā candramaso lakṣma sarvathā nāpakṛṣyate |

7.3७.३

एवं भवत्सु ब्राह्मण्यं ब्रह्मास्त्रं च प्रतिष्ठितम् ॥ (७।३)

evaṃ bhavatsu brāhmaṇyaṃ brahmāstraṃ ca pratiṣṭhitam ||

8.1८.१

चत्वार एकतो वेदाः क्षात्रम् एकत्र दृश्यते । (८।१)

catvāra ekato vedāḥ kṣātram ekatra dṛśyate |

8.2८.२

नैतत् समस्तम् उभयं कस्मिंश्चिद् अनुशुश्रुमः ॥ (८।२)

naitat samastam ubhayaṃ kasmiṃścid anuśuśrumaḥ ||

9.1९.१

अन्यत्र भारताचार्यात् सपुत्राद् इति मे मतिः । (९।१)

anyatra bhāratācāryāt saputrād iti me matiḥ |

9.2९.२

ब्रह्मास्त्रं चैव वेदाश्च नैतद् अन्यत्र दृश्यते ॥ (९।२)

brahmāstraṃ caiva vedāśca naitad anyatra dṛśyate ||

10.1१०.१

आचार्यपुत्रः क्षमतां नायं कालः स्वभेदने । (१०।१)

ācāryaputraḥ kṣamatāṃ nāyaṃ kālaḥ svabhedane |

10.2१०.२

सर्वे संहत्य युध्यामः पाकशासनिम् आगतम् ॥ (१०।२)

sarve saṃhatya yudhyāmaḥ pākaśāsanim āgatam ||

11.1११.१

बलस्य व्यसनानीह यान्युक्तानि मनीषिभिः । (११।१)

balasya vyasanānīha yānyuktāni manīṣibhiḥ |

11.2११.२

मुख्यो भेदो हि तेषां वै पापिष्ठो विदुषां मतः ॥ (११।२)

mukhyo bhedo hi teṣāṃ vai pāpiṣṭho viduṣāṃ mataḥ ||

12.1१२.१

अश्वत्थामोवाच । (१२।१)

aśvatthāmovāca |

12.2१२.२

आचार्य एव क्षमतां शान्तिर् अत्र विधीयताम् । (१२।२)

ācārya eva kṣamatāṃ śāntir atra vidhīyatām |

12.3१२.३

अभिषज्यमाने हि गुरौ तद्वृत्तं रोषकारितम् ॥ (१२।३)

abhiṣajyamāne hi gurau tadvṛttaṃ roṣakāritam ||

13.1१३.१

वैशंपायन उवाच । (१३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

13.2१३.२

ततो दुर्योधनो द्रोणं क्षमयामास भारत । (१३।२)

tato duryodhano droṇaṃ kṣamayāmāsa bhārata |

13.3१३.३

सह कर्णेन भीष्मेण कृपेण च महात्मना ॥ (१३।३)

saha karṇena bhīṣmeṇa kṛpeṇa ca mahātmanā ||

14.1१४.१

द्रोण उवाच । (१४।१)

droṇa uvāca

14.2१४.२

यद् एव प्रथमं वाक्यं भीष्मः शांतनवो ऽब्रवीत् । (१४।२)

yad eva prathamaṃ vākyaṃ bhīṣmaḥ śāṃtanavo 'bravīt |

14.3१४.३

तेनैवाहं प्रसन्नो वै परम् अत्र विधीयताम् ॥ (१४।३)

tenaivāhaṃ prasanno vai param atra vidhīyatām ||

15.1१५.१

यथा दुर्योधने ऽयत्ते नागः स्पृशति सैनिकान् । (१५।१)

yathā duryodhane 'yatte nāgaḥ spṛśati sainikān |

15.2१५.२

साहसाद् यदि वा मोहात् तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१५।२)

sāhasād yadi vā mohāt tathā nītir vidhīyatām ||

16.1१६.१

वनवासे ह्यनिर्वृत्ते दर्शयेन्न धनंजयः । (१६।१)

vanavāse hyanirvṛtte darśayenna dhanaṃjayaḥ |

16.2१६.२

धनं वालभमानो ऽत्र नाद्य नः क्षन्तुम् अर्हति ॥ (१६।२)

dhanaṃ vālabhamāno 'tra nādya naḥ kṣantum arhati ||

17.1१७.१

यथा नायं समायुज्याद् धार्तराष्ट्रान् कथंचन । (१७।१)

yathā nāyaṃ samāyujyād dhārtarāṣṭrān kathaṃcana |

17.2१७.२

यथा च न पराजय्यात् तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१७।२)

yathā ca na parājayyāt tathā nītir vidhīyatām ||

18.1१८.१

उक्तं दुर्योधनेनापि पुरस्ताद् वाक्यम् ईदृशम् । (१८।१)

uktaṃ duryodhanenāpi purastād vākyam īdṛśam |

18.2१८.२

तद् अनुस्मृत्य गाङ्गेय यथावद् वक्तुम् अर्हसि ॥ (१८।२)

tad anusmṛtya gāṅgeya yathāvad vaktum arhasi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 46

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit