युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

पितामह महाप्राज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । (१।२)

आगमैर् बहुभिः स्फीतो भवान्नः प्रथितः कुले ॥ (१।३)

त्वत्तो धर्मार्थसंयुक्तम् आयत्यां च सुखोदयम् । (२।१)

आश्चर्यभूतं लोकस्य श्रोतुम् इच्छाम्यरिंदम ॥ (२।२)

अयं च कालः सम्प्राप्तो दुर्लभज्ञातिबान्धवः । (३।१)

शास्ता च न हि नः कश्चित् त्वाम् ऋते भरतर्षभ ॥ (३।२)

यदि ते ऽहम् अनुग्राह्यो भ्रातृभिः सहितो ऽनघ । (४।१)

वक्तुम् अर्हसि नः प्रश्नं यत् त्वां पृच्छामि पार्थिव ॥ (४।२)

अयं नारायणः श्रीमान् सर्वपार्थिवसंमतः । (५।१)

भवन्तं बहुमानेन प्रश्रयेण च सेवते ॥ (५।२)

अस्य चैव समक्षं त्वं पार्थिवानां च सर्वशः । (६।१)

भ्रातॄणां च प्रियार्थं मे स्नेहाद् भाषितुम् अर्हसि ॥ (६।२)

वैशंपायन उवाच । (७।१)

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा स्नेहाद् आगतसंभ्रमः । (७।२)

भीष्मो भागीरथीपुत्र इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (७।३)

हन्त ते कथयिष्यामि कथाम् अतिमनोरमाम् । (८।१)

अस्य विष्णोः पुरा राजन् प्रभावो ऽयं मया श्रुतः ॥ (८।२)

यश्च गोवृषभाङ्कस्य प्रभावस्तं च मे शृणु । (९।१)

रुद्राण्याः संशयो यश्च दंपत्योस्तं च मे शृणु ॥ (९।२)

व्रतं चचार धर्मात्मा कृष्णो द्वादशवार्षिकम् । (१०।१)

दीक्षितं चागतौ द्रष्टुम् उभौ नारदपर्वतौ ॥ (१०।२)

कृष्णद्वैपायनश्चैव धौम्यश्च जपतां वरः । (११।१)

देवलः काश्यपश्चैव हस्तिकाश्यप एव च ॥ (११।२)

अपरे ऋषयः सन्तो दीक्षादमसमन्विताः । (१२।१)

शिष्यैर् अनुगताः सर्वे देवकल्पैस्तपोधनैः ॥ (१२।२)

तेषाम् अतिथिसत्कारम् अर्चनीयं कुलोचितम् । (१३।१)

देवकीतनयः प्रीतो देवकल्पम् अकल्पयत् ॥ (१३।२)

हरितेषु सुवर्णेषु बर्हिष्केषु नवेषु च । (१४।१)

उपोपविविशुः प्रीता विष्टरेषु महर्षयः ॥ (१४।२)

कथाश्चक्रुस्ततस्ते तु मधुरा धर्मसंहिताः । (१५।१)

राजर्षीणां सुराणां च ये वसन्ति तपोधनाः ॥ (१५।२)

ततो नारायणं तेजो व्रतचर्येन्धनोत्थितम् । (१६।१)

वक्त्रान्निःसृत्य कृष्णस्य वह्निर् अद्भुतकर्मणः ॥ (१६।२)

सो ऽग्निर् ददाह तं शैलं सद्रुमं सलताक्षुपम् । (१७।१)

सपक्षिमृगसंघातं सश्वापदसरीसृपम् ॥ (१७।२)

मृगैश्च विविधाकारैर् हाहाभूतम् अचेतनम् । (१८।१)

शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीप्तदर्शनम् ॥ (१८।२)

स तु वह्निर् महाज्वालो दग्ध्वा सर्वम् अशेषतः । (१९।१)

विष्णोः समीपम् आगम्य पादौ शिष्यवद् अस्पृशत् ॥ (१९।२)

ततो विष्णुर् वनं दृष्ट्वा निर्दग्धम् अरिकर्शनः । (२०।१)

सौम्यैर् दृष्टिनिपातैस्तत् पुनः प्रकृतिम् आनयत् ॥ (२०।२)

तथैव स गिरिर् भूयः प्रपुष्पितलताद्रुमः । (२१।१)

सपक्षिगणसंघुष्टः सश्वापदसरीसृपः ॥ (२१।२)

तद् अद्भुतम् अचिन्त्यं च दृष्ट्वा मुनिगणस्तदा । (२२।१)

विस्मितो हृष्टलोमा च बभूवास्राविलेक्षणः ॥ (२२।२)

ततो नारायणो दृष्ट्वा तान् ऋषीन् विस्मयान्वितान् । (२३।१)

प्रश्रितं मधुरं स्निग्धं पप्रच्छ वदतां वरः ॥ (२३।२)

किम् अस्य ऋषिपूगस्य त्यक्तसङ्गस्य नित्यशः । (२४।१)

निर्ममस्यागमवतो विस्मयः समुपागतः ॥ (२४।२)

एतं मे संशयं सर्वं याथातथ्यम् अनिन्दिताः । (२५।१)

ऋषयो वक्तुम् अर्हन्ति निश्चितार्थं तपोधनाः ॥ (२५।२)

ऋषय ऊचुः । (२६।१)

भवान् विसृजते लोकान् भवान् संहरते पुनः । (२६।२)

भवाञ्शीतं भवान् उष्णं भवान् एव प्रवर्षति ॥ (२६।३)

पृथिव्यां यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । (२७।१)

तेषां पिता त्वं माता च प्रभुः प्रभव एव च ॥ (२७।२)

एतन्नो विस्मयकरं प्रशंस मधुसूदन । (२८।१)

त्वम् एवार्हसि कल्याण वक्तुं वह्नेर् विनिर्गमम् ॥ (२८।२)

ततो विगतसंत्रासा वयम् अप्यरिकर्शन । (२९।१)

यच्छ्रुतं यच्च दृष्टं नस्तत् प्रवक्ष्यामहे हरे ॥ (२९।२)

वासुदेव उवाच । (३०।१)

एतत् तद् वैष्णवं तेजो मम वक्त्राद् विनिःसृतम् । (३०।२)

कृष्णवर्त्मा युगान्ताभो येनायं मथितो गिरिः ॥ (३०।३)

ऋषयश्चार्तिम् आपन्ना जितक्रोधा जितेन्द्रियाः । (३१।१)

भवन्तो व्यथिताश्चासन् देवकल्पास्तपोधनाः ॥ (३१।२)

व्रतचर्यापरीतस्य तपस्विव्रतसेवया । (३२।१)

मम वह्निः समुद्भूतो न वै व्यथितुम् अर्हथ ॥ (३२।२)

व्रतं चर्तुम् इहायातस्त्वहं गिरिम् इमं शुभम् । (३३।१)

पुत्रं चात्मसमं वीर्ये तपसा स्रष्टुम् आगतः ॥ (३३।२)

ततो ममात्मा यो देहे सो ऽग्निर् भूत्वा विनिःसृतः । (३४।१)

गतश्च वरदं द्रष्टुं सर्वलोकपितामहम् ॥ (३४।२)

तेन चात्मानुशिष्टो मे पुत्रत्वे मुनिसत्तमाः । (३५।१)

तेजसो ऽर्धेन पुत्रस्ते भवितेति वृषध्वजः ॥ (३५।२)

सो ऽयं वह्निर् उपागम्य पादमूले ममान्तिकम् । (३६।१)

शिष्यवत् परिचर्याथ शान्तः प्रकृतिम् आगतः ॥ (३६।२)

एतद् अस्य रहस्यं वः पद्मनाभस्य धीमतः । (३७।१)

मया प्रेम्णा समाख्यातं न भीः कार्या तपोधनाः ॥ (३७।२)

सर्वत्र गतिर् अव्यग्रा भवतां दीर्घदर्शनाः । (३८।१)

तपस्विव्रतसंदीप्ता ज्ञानविज्ञानशोभिताः ॥ (३८।२)

यच्छ्रुतं यच्च वो दृष्टं दिवि वा यदि वा भुवि । (३९।१)

आश्चर्यं परमं किंचित् तद् भवन्तो ब्रुवन्तु मे ॥ (३९।२)

तस्यामृतनिकाशस्य वाङ्मधोर् अस्ति मे स्पृहा । (४०।१)

भवद्भिः कथितस्येह तपोवननिवासिभिः ॥ (४०।२)

यद्यप्यहम् अदृष्टं वा दिव्यम् अद्भुतदर्शनम् । (४१।१)

दिवि वा भुवि वा किंचित् पश्याम्यमलदर्शनाः ॥ (४१।२)

प्रकृतिः सा मम परा न क्वचित् प्रतिहन्यते । (४२।१)

न चात्मगतम् ऐश्वर्यम् आश्चर्यं प्रतिभाति मे ॥ (४२।२)

श्रद्धेयः कथितो ह्यर्थः सज्जनश्रवणं गतः । (४३।१)

चिरं तिष्ठति मेदिन्यां शैले लेख्यम् इवार्पितम् ॥ (४३।२)

तद् अहं सज्जनमुखान्निःसृतं तत्समागमे । (४४।१)

कथयिष्याम्यहरहर् बुद्धिदीपकरं नृणाम् ॥ (४४।२)

ततो मुनिगणाः सर्वे प्रश्रिताः कृष्णसंनिधौ । (४५।१)

नेत्रैः पद्मदलप्रख्यैर् अपश्यन्त जनार्दनम् ॥ (४५।२)

वर्धयन्तस्तथैवान्ये पूजयन्तस्तथापरे । (४६।१)

वाग्भिर् ऋग्भूषितार्थाभिः स्तुवन्तो मधुसूदनम् ॥ (४६।२)

ततो मुनिगणाः सर्वे नारदं देवदर्शनम् । (४७।१)

तदा नियोजयामासुर् वचने वाक्यकोविदम् ॥ (४७।२)

यद् आश्चर्यम् अचिन्त्यं च गिरौ हिमवति प्रभो । (४८।१)

अनुभूतं मुनिगणैस्तीर्थयात्रापरायणैः ॥ (४८।२)

तद् भवान् ऋषिसंघस्य हितार्थं सर्वचोदितः । (४९।१)

यथादृष्टं हृषीकेशे सर्वम् आख्यातुम् अर्हति ॥ (४९।२)

एवम् उक्तः स मुनिभिर् नारदो भगवान् ऋषिः । (५०।१)

कथयामास देवर्षिः पूर्ववृत्तां कथां शुभाम् ॥ (५०।२)