MBh, 5, 28
Select a line for its word-by-word analysis.
असंशयं संजय सत्यम् एतद् धर्मो वरः कर्मणां यत् त्वम् आत्थ । (१।२)
asaṃśayaṃ saṃjaya satyam etad dharmo varaḥ karmaṇāṃ yat tvam āttha |
ज्ञात्वा तु मां संजय गर्हयेस्त्वं यदि धर्मं यद्यधर्मं चरामि ॥ (१।३)
jñātvā tu māṃ saṃjaya garhayestvaṃ yadi dharmaṃ yadyadharmaṃ carāmi ||
यत्राधर्मो धर्मरूपाणि बिभ्रद् धर्मः कृत्स्नो दृश्यते ऽधर्मरूपः । (२।१)
yatrādharmo dharmarūpāṇi bibhrad dharmaḥ kṛtsno dṛśyate 'dharmarūpaḥ |
तथा धर्मो धारयन् धर्मरूपं विद्वांसस्तं सम्प्रपश्यन्ति बुद्ध्या ॥ (२।२)
tathā dharmo dhārayan dharmarūpaṃ vidvāṃsastaṃ samprapaśyanti buddhyā ||
एवम् एतावापदि लिङ्गम् एतद् धर्माधर्मौ वृत्तिनित्यौ भजेताम् । (३।१)
evam etāvāpadi liṅgam etad dharmādharmau vṛttinityau bhajetām |
आद्यं लिङ्गं यस्य तस्य प्रमाणम् आपद्धर्मं संजय तं निबोध ॥ (३।२)
ādyaṃ liṅgaṃ yasya tasya pramāṇam āpaddharmaṃ saṃjaya taṃ nibodha ||
लुप्तायां तु प्रकृतौ येन कर्म निष्पादयेत् तत् परीप्सेद् विहीनः । (४।१)
luptāyāṃ tu prakṛtau yena karma niṣpādayet tat parīpsed vihīnaḥ |
प्रकृतिस्थश्चापदि वर्तमान उभौ गर्ह्यौ भवतः संजयैतौ ॥ (४।२)
prakṛtisthaścāpadi vartamāna ubhau garhyau bhavataḥ saṃjayaitau ||
अविलोपम् इच्छतां ब्राह्मणानां प्रायश्चित्तं विहितं यद् विधात्रा । (५।१)
avilopam icchatāṃ brāhmaṇānāṃ prāyaścittaṃ vihitaṃ yad vidhātrā |
आपद्यथाकर्मसु वर्तमानान् विकर्मस्थान् संजय गर्हयेत ॥ (५।२)
āpadyathākarmasu vartamānān vikarmasthān saṃjaya garhayeta ||
मनीषिणां तत्त्वविच्छेदनाय विधीयते सत्सु वृत्तिः सदैव । (६।१)
manīṣiṇāṃ tattvavicchedanāya vidhīyate satsu vṛttiḥ sadaiva |
अब्राह्मणाः सन्ति तु ये न वैद्याः सर्वोच्छेदं साधु मन्येत तेभ्यः ॥ (६।२)
abrāhmaṇāḥ santi tu ye na vaidyāḥ sarvocchedaṃ sādhu manyeta tebhyaḥ ||
तदर्था नः पितरो ये च पूर्वे पितामहा ये च तेभ्यः परे ऽन्ये । (७।१)
tadarthā naḥ pitaro ye ca pūrve pitāmahā ye ca tebhyaḥ pare 'nye |
प्रज्ञैषिणो ये च हि कर्म चक्रुर् नास्त्यन्ततो नास्ति नास्तीति मन्ये ॥ (७।२)
prajñaiṣiṇo ye ca hi karma cakrur nāstyantato nāsti nāstīti manye ||
यत् किंचिद् एतद् वित्तम् अस्यां पृथिव्यां यद् देवानां त्रिदशानां परत्र । (८।१)
yat kiṃcid etad vittam asyāṃ pṛthivyāṃ yad devānāṃ tridaśānāṃ paratra |
प्राजापत्यं त्रिदिवं ब्रह्मलोकं नाधर्मतः संजय कामये तत् ॥ (८।२)
prājāpatyaṃ tridivaṃ brahmalokaṃ nādharmataḥ saṃjaya kāmaye tat ||
धर्मेश्वरः कुशलो नीतिमांश्चाप्य् उपासिता ब्राह्मणानां मनीषी । (९।१)
dharmeśvaraḥ kuśalo nītimāṃścāpy upāsitā brāhmaṇānāṃ manīṣī |
नानाविधांश्चैव महाबलांश्च राजन्यभोजान् अनुशास्ति कृष्णः ॥ (९।२)
nānāvidhāṃścaiva mahābalāṃśca rājanyabhojān anuśāsti kṛṣṇaḥ ||
यदि ह्यहं विसृजन् स्याम् अगर्ह्यो युध्यमानो यदि जह्यां स्वधर्मम् । (१०।१)
yadi hyahaṃ visṛjan syām agarhyo yudhyamāno yadi jahyāṃ svadharmam |
महायशाः केशवस्तद् ब्रवीतु वासुदेवस्तूभयोर् अर्थकामः ॥ (१०।२)
mahāyaśāḥ keśavastad bravītu vāsudevastūbhayor arthakāmaḥ ||
शैनेया हि चैत्रकाश्चान्धकाश्च वार्ष्णेयभोजाः कौकुराः सृञ्जयाश्च । (११।१)
śaineyā hi caitrakāścāndhakāśca vārṣṇeyabhojāḥ kaukurāḥ sṛñjayāśca |
उपासीना वासुदेवस्य बुद्धिं निगृह्य शत्रून् सुहृदो नन्दयन्ति ॥ (११।२)
upāsīnā vāsudevasya buddhiṃ nigṛhya śatrūn suhṛdo nandayanti ||
वृष्ण्यन्धका ह्युग्रसेनादयो वै कृष्णप्रणीताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः । (१२।१)
vṛṣṇyandhakā hyugrasenādayo vai kṛṣṇapraṇītāḥ sarva evendrakalpāḥ |
मनस्विनः सत्यपराक्रमाश्च महाबला यादवा भोगवन्तः ॥ (१२।२)
manasvinaḥ satyaparākramāśca mahābalā yādavā bhogavantaḥ ||
काश्यो बभ्रुः श्रियम् उत्तमां गतो लब्ध्वा कृष्णं भ्रातरम् ईशितारम् । (१३।१)
kāśyo babhruḥ śriyam uttamāṃ gato labdhvā kṛṣṇaṃ bhrātaram īśitāram |
यस्मै कामान् वर्षति वासुदेवो ग्रीष्मात्यये मेघ इव प्रजाभ्यः ॥ (१३।२)
yasmai kāmān varṣati vāsudevo grīṣmātyaye megha iva prajābhyaḥ ||
ईदृशो ऽयं केशवस्तात भूयो विद्मो ह्येनं कर्मणां निश्चयज्ञम् । (१४।१)
īdṛśo 'yaṃ keśavastāta bhūyo vidmo hyenaṃ karmaṇāṃ niścayajñam |
प्रियश्च नः साधुतमश्च कृष्णो नातिक्रमे वचनं केशवस्य ॥ (१४।२)
priyaśca naḥ sādhutamaśca kṛṣṇo nātikrame vacanaṃ keśavasya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.