MBh, 12, 325
Select a line for its word-by-word analysis.
प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं नारदो भगवान् ऋषिः । (१।२)
prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ nārado bhagavān ṛṣiḥ |
ददर्श तान् एव नराञ्श्वेतांश्चन्द्रप्रभाञ्शुभान् ॥ (१।३)
dadarśa tān eva narāñśvetāṃścandraprabhāñśubhān ||
दिदृक्षुर् जप्यपरमः सर्वकृच्छ्रधरः स्थितः ॥ (२।२)
didṛkṣur japyaparamaḥ sarvakṛcchradharaḥ sthitaḥ ||
भूत्वैकाग्रमना विप्र ऊर्ध्वबाहुर् महामुनिः । (३।१)
bhūtvaikāgramanā vipra ūrdhvabāhur mahāmuniḥ |
स्तोत्रं जगौ स विश्वाय निर्गुणाय महात्मने ॥ (३।२)
stotraṃ jagau sa viśvāya nirguṇāya mahātmane ||
नमस्ते देवदेव निष्क्रिय निर्गुण लोकसाक्षिन् क्षेत्रज्ञ अनन्त पुरुष महापुरुष त्रिगुण प्रधान । (४।२)
namaste devadeva niṣkriya nirguṇa lokasākṣin kṣetrajña ananta puruṣa mahāpuruṣa triguṇa pradhāna |
अमृत व्योम सनातन सदसद्व्यक्ताव्यक्त ऋतधामन् पूर्वादिदेव वसुप्रद प्रजापते सुप्रजापते वनस्पते । (४।३)
amṛta vyoma sanātana sadasadvyaktāvyakta ṛtadhāman pūrvādideva vasuprada prajāpate suprajāpate vanaspate |
महाप्रजापते ऊर्जस्पते वाचस्पते मनस्पते जगत्पते दिवस्पते मरुत्पते सलिलपते पृथिवीपते दिक्पते । (४।४)
mahāprajāpate ūrjaspate vācaspate manaspate jagatpate divaspate marutpate salilapate pṛthivīpate dikpate |
पूर्वनिवास ब्रह्मपुरोहित ब्रह्मकायिक महाकायिक महाराजिक चतुर्महाराजिक आभासुर महाभासुर सप्तमहाभासुर याम्य । (४।५)
pūrvanivāsa brahmapurohita brahmakāyika mahākāyika mahārājika caturmahārājika ābhāsura mahābhāsura saptamahābhāsura yāmya |
महायाम्य संज्ञासंज्ञ तुषित महातुषित प्रतर्दन परिनिर्मित वशवर्तिन् अपरिनिर्मित यज्ञ महायज्ञ । (४।६)
mahāyāmya saṃjñāsaṃjña tuṣita mahātuṣita pratardana parinirmita vaśavartin aparinirmita yajña mahāyajña |
यज्ञसम्भव यज्ञयोने यज्ञगर्भ यज्ञहृदय यज्ञस्तुत यज्ञभागहर पञ्चयज्ञधर पञ्चकालकर्तृगते पञ्चरात्रिक वैकुण्ठ । (४।७)
yajñasambhava yajñayone yajñagarbha yajñahṛdaya yajñastuta yajñabhāgahara pañcayajñadhara pañcakālakartṛgate pañcarātrika vaikuṇṭha |
अपराजित मानसिक परमस्वामिन् सुस्नात हंस परमहंस परमयाज्ञिक सांख्ययोग अमृतेशय हिरण्येशय । (४।८)
aparājita mānasika paramasvāmin susnāta haṃsa paramahaṃsa paramayājñika sāṃkhyayoga amṛteśaya hiraṇyeśaya |
वेदेशय कुशेशय ब्रह्मेशय पद्मेशय विश्वेश्वर त्वं जगदन्वयः त्वं जगत्प्रकृतिः तवाग्निर् आस्यम् वडवामुखो ऽग्निः त्वम् आहुतिः । (४।९)
vedeśaya kuśeśaya brahmeśaya padmeśaya viśveśvara tvaṃ jagadanvayaḥ tvaṃ jagatprakṛtiḥ tavāgnir āsyam vaḍavāmukho 'gniḥ tvam āhutiḥ |
त्वं सारथिः त्वं वषट्कारः त्वम् ॐकारः त्वं मनः त्वं चन्द्रमाः त्वं चक्षुर् आद्यम् त्वं सूर्यः त्वं दिशां गजः दिग्भानो हयशिरः । (४।१०)
tvaṃ sārathiḥ tvaṃ vaṣaṭkāraḥ tvam oṃkāraḥ tvaṃ manaḥ tvaṃ candramāḥ tvaṃ cakṣur ādyam tvaṃ sūryaḥ tvaṃ diśāṃ gajaḥ digbhāno hayaśiraḥ |
प्रथमत्रिसौपर्ण पञ्चाग्ने त्रिणाचिकेत षडङ्गविधान प्राग्ज्योतिष ज्येष्ठसामग सामिकव्रतधर अथर्वशिरः पञ्चमहाकल्प फेनपाचार्य । (४।११)
prathamatrisauparṇa pañcāgne triṇāciketa ṣaḍaṅgavidhāna prāgjyotiṣa jyeṣṭhasāmaga sāmikavratadhara atharvaśiraḥ pañcamahākalpa phenapācārya |
वालखिल्य वैखानस अभग्नयोग अभग्नपरिसंख्यान युगादे युगमध्य युगनिधन आखण्डल प्राचीनगर्भ कौशिक । (४।१२)
vālakhilya vaikhānasa abhagnayoga abhagnaparisaṃkhyāna yugāde yugamadhya yuganidhana ākhaṇḍala prācīnagarbha kauśika |
पुरुष्टुत पुरुहूत विश्वरूप अनन्तगते अनन्तभोग अनन्त अनादे अमध्य अव्यक्तमध्य अव्यक्तनिधन । (४।१३)
puruṣṭuta puruhūta viśvarūpa anantagate anantabhoga ananta anāde amadhya avyaktamadhya avyaktanidhana |
व्रतावास समुद्राधिवास यशोवास तपोवास लक्ष्म्यावास विद्यावास कीर्त्यावास श्रीवास सर्वावास वासुदेव । (४।१४)
vratāvāsa samudrādhivāsa yaśovāsa tapovāsa lakṣmyāvāsa vidyāvāsa kīrtyāvāsa śrīvāsa sarvāvāsa vāsudeva |
सर्वच्छन्दक हरिहय हरिमेध महायज्ञभागहर वरप्रद यमनियममहानियमकृच्छ्रातिकृच्छ्रमहाकृच्छ्रसर्वकृच्छ्रनियमधर निवृत्तधर्मप्रवचनगते प्रवृत्तवेदक्रिय अज सर्वगते । (४।१५)
sarvacchandaka harihaya harimedha mahāyajñabhāgahara varaprada yamaniyamamahāniyamakṛcchrātikṛcchramahākṛcchrasarvakṛcchraniyamadhara nivṛttadharmapravacanagate pravṛttavedakriya aja sarvagate |
सर्वदर्शिन् अग्राह्य अचल महाविभूते माहात्म्यशरीर पवित्र महापवित्र हिरण्मय बृहत् अप्रतर्क्य । (४।१६)
sarvadarśin agrāhya acala mahāvibhūte māhātmyaśarīra pavitra mahāpavitra hiraṇmaya bṛhat apratarkya |
अविज्ञेय ब्रह्माग्र्य प्रजासर्गकर प्रजानिधनकर महामायाधर चित्रशिखण्डिन् वरप्रद पुरोडाशभागहर गताध्वन् छिन्नतृष्ण । (४।१७)
avijñeya brahmāgrya prajāsargakara prajānidhanakara mahāmāyādhara citraśikhaṇḍin varaprada puroḍāśabhāgahara gatādhvan chinnatṛṣṇa |
छिन्नसंशय सर्वतोनिवृत्त ब्राह्मणरूप ब्राह्मणप्रिय विश्वमूर्ते महामूर्ते बान्धव भक्तवत्सल ब्रह्मण्यदेव भक्तो ऽहं त्वां दिदृक्षुः एकान्तदर्शनाय नमो नमः ॥ (४।१८)
chinnasaṃśaya sarvatonivṛtta brāhmaṇarūpa brāhmaṇapriya viśvamūrte mahāmūrte bāndhava bhaktavatsala brahmaṇyadeva bhakto 'haṃ tvāṃ didṛkṣuḥ ekāntadarśanāya namo namaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.