महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 194

194 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कर्ण उवाच । (१।१)

karṇa uvāca

1.2१.२

दुर्योधन तव प्रज्ञा न सम्यग् इति मे मतिः । (१।२)

duryodhana tava prajñā na samyag iti me matiḥ |

1.3१.३

न ह्युपायेन ते शक्याः पाण्डवाः कुरुनन्दन ॥ (१।३)

na hyupāyena te śakyāḥ pāṇḍavāḥ kurunandana ||

2.1२.१

पूर्वम् एव हि ते सूक्ष्मैर् उपायैर् यतितास्त्वया । (२।१)

pūrvam eva hi te sūkṣmair upāyair yatitāstvayā |

2.2२.२

निग्रहीतुं यदा वीर शकिता न तदा त्वया ॥ (२।२)

nigrahītuṃ yadā vīra śakitā na tadā tvayā ||

3.1३.१

इहैव वर्तमानास्ते समीपे तव पार्थिव । (३।१)

ihaiva vartamānāste samīpe tava pārthiva |

3.2३.२

अजातपक्षाः शिशवः शकिता नैव बाधितुम् ॥ (३।२)

ajātapakṣāḥ śiśavaḥ śakitā naiva bādhitum ||

4.1४.१

जातपक्षा विदेशस्था विवृद्धाः सर्वशो ऽद्य ते । (४।१)

jātapakṣā videśasthā vivṛddhāḥ sarvaśo 'dya te |

4.2४.२

नोपायसाध्याः कौन्तेया ममैषा मतिर् अच्युत ॥ (४।२)

nopāyasādhyāḥ kaunteyā mamaiṣā matir acyuta ||

5.1५.१

न च ते व्यसनैर् योक्तुं शक्या दिष्टकृता हि ते । (५।१)

na ca te vyasanair yoktuṃ śakyā diṣṭakṛtā hi te |

5.2५.२

शङ्किताश्चेप्सवश्चैव पितृपैतामहं पदम् ॥ (५।२)

śaṅkitāścepsavaścaiva pitṛpaitāmahaṃ padam ||

6.1६.१

परस्परेण भेदश्च नाधातुं तेषु शक्यते । (६।१)

paraspareṇa bhedaśca nādhātuṃ teṣu śakyate |

6.2६.२

एकस्यां ये रताः पत्न्यां न भिद्यन्ते परस्परम् ॥ (६।२)

ekasyāṃ ye ratāḥ patnyāṃ na bhidyante parasparam ||

7.1७.१

न चापि कृष्णा शक्येत तेभ्यो भेदयितुं परैः । (७।१)

na cāpi kṛṣṇā śakyeta tebhyo bhedayituṃ paraiḥ |

7.2७.२

परिद्यूनान् वृतवती किम् उताद्य मृजावतः ॥ (७।२)

paridyūnān vṛtavatī kim utādya mṛjāvataḥ ||

8.1८.१

ईप्सितश्च गुणः स्त्रीणाम् एकस्या बहुभर्तृता । (८।१)

īpsitaśca guṇaḥ strīṇām ekasyā bahubhartṛtā |

8.2८.२

तं च प्राप्तवती कृष्णा न सा भेदयितुं सुखम् ॥ (८।२)

taṃ ca prāptavatī kṛṣṇā na sā bhedayituṃ sukham ||

9.1९.१

आर्यवृत्तश्च पाञ्चाल्यो न स राजा धनप्रियः । (९।१)

āryavṛttaśca pāñcālyo na sa rājā dhanapriyaḥ |

9.2९.२

न संत्यक्ष्यति कौन्तेयान् राज्यदानैर् अपि ध्रुवम् ॥ (९।२)

na saṃtyakṣyati kaunteyān rājyadānair api dhruvam ||

10.1१०.१

तथास्य पुत्रो गुणवान् अनुरक्तश्च पाण्डवान् । (१०।१)

tathāsya putro guṇavān anuraktaśca pāṇḍavān |

10.2१०.२

तस्मान् नोपायसाध्यांस्तान् अहं मन्ये कथंचन । (१०।२)

tasmān nopāyasādhyāṃstān ahaṃ manye kathaṃcana |

10.3१०.३

पाण्डवान् भरतश्रेष्ठ विक्रमस्तत्र रोचताम् ॥ (१०।३)

pāṇḍavān bharataśreṣṭha vikramastatra rocatām ||

11.1११.१

इदं त्वद्य क्षमं कर्तुम् अस्माकं पुरुषर्षभ । (११।१)

idaṃ tvadya kṣamaṃ kartum asmākaṃ puruṣarṣabha |

11.2११.२

यावन् न कृतमूलास्ते पाण्डवेया विशां पते । (११।२)

yāvan na kṛtamūlāste pāṇḍaveyā viśāṃ pate |

11.3११.३

तावत् प्रहरणीयास्ते रोचतां तव विक्रमः ॥ (११।३)

tāvat praharaṇīyāste rocatāṃ tava vikramaḥ ||

12.1१२.१

अस्मत्पक्षो महान् यावद् यावत् पाञ्चालको लघुः । (१२।१)

asmatpakṣo mahān yāvad yāvat pāñcālako laghuḥ |

12.2१२.२

तावत् प्रहरणं तेषां क्रियतां मा विचारय ॥ (१२।२)

tāvat praharaṇaṃ teṣāṃ kriyatāṃ mā vicāraya ||

13.1१३.१

वाहनानि प्रभूतानि मित्राणि बहुलानि च । (१३।१)

vāhanāni prabhūtāni mitrāṇi bahulāni ca |

13.2१३.२

यावन् न तेषां गान्धारे तावद् एवाशु विक्रम ॥ (१३।२)

yāvan na teṣāṃ gāndhāre tāvad evāśu vikrama ||

14.1१४.१

यावच्च राजा पाञ्चाल्यो नोद्यमे कुरुते मनः । (१४।१)

yāvacca rājā pāñcālyo nodyame kurute manaḥ |

14.2१४.२

सह पुत्रैर् महावीर्यैस्तावद् एवाशु विक्रम । (१४।२)

saha putrair mahāvīryaistāvad evāśu vikrama |

14.3१४.३

सदा च वैरी द्रुपदः सततं निकृतस्त्वया । (१४।३)

sadā ca vairī drupadaḥ satataṃ nikṛtastvayā |

14.4१४.४

यावन् न वर्धते मित्रै रोचतां तत्र विक्रमः ॥ (१४।४)

yāvan na vardhate mitrai rocatāṃ tatra vikramaḥ ||

15.1१५.१

यावन्नायाति वार्ष्णेयः कर्षन् यादववाहिनीम् । (१५।१)

yāvannāyāti vārṣṇeyaḥ karṣan yādavavāhinīm |

15.2१५.२

राज्यार्थे पाण्डवेयानां तावद् एवाशु विक्रम ॥ (१५।२)

rājyārthe pāṇḍaveyānāṃ tāvad evāśu vikrama ||

16.1१६.१

वसूनि विविधान् भोगान् राज्यम् एव च केवलम् । (१६।१)

vasūni vividhān bhogān rājyam eva ca kevalam |

16.2१६.२

नात्याज्यम् अस्ति कृष्णस्य पाण्डवार्थे महीपते ॥ (१६।२)

nātyājyam asti kṛṣṇasya pāṇḍavārthe mahīpate ||

17.1१७.१

विक्रमेण मही प्राप्ता भरतेन महात्मना । (१७।१)

vikrameṇa mahī prāptā bharatena mahātmanā |

17.2१७.२

विक्रमेण च लोकांस्त्रीञ् जितवान् पाकशासनः ॥ (१७।२)

vikrameṇa ca lokāṃstrīñ jitavān pākaśāsanaḥ ||

18.1१८.१

विक्रमं च प्रशंसन्ति क्षत्रियस्य विशां पते । (१८।१)

vikramaṃ ca praśaṃsanti kṣatriyasya viśāṃ pate |

18.2१८.२

स्वको हि धर्मः शूराणां विक्रमः पार्थिवर्षभ ॥ (१८।२)

svako hi dharmaḥ śūrāṇāṃ vikramaḥ pārthivarṣabha ||

19.1१९.१

ते बलेन वयं राजन् महता चतुरङ्गिणा । (१९।१)

te balena vayaṃ rājan mahatā caturaṅgiṇā |

19.2१९.२

प्रमथ्य द्रुपदं शीघ्रम् आनयामेह पाण्डवान् ॥ (१९।२)

pramathya drupadaṃ śīghram ānayāmeha pāṇḍavān ||

20.1२०.१

न हि साम्ना न दानेन न भेदेन च पाण्डवाः । (२०।१)

na hi sāmnā na dānena na bhedena ca pāṇḍavāḥ |

20.2२०.२

शक्याः साधयितुं तस्माद् विक्रमेणैव ताञ् जहि ॥ (२०।२)

śakyāḥ sādhayituṃ tasmād vikrameṇaiva tāñ jahi ||

21.1२१.१

तान् विक्रमेण जित्वेमाम् अखिलां भुङ्क्ष्व मेदिनीम् । (२१।१)

tān vikrameṇa jitvemām akhilāṃ bhuṅkṣva medinīm |

21.2२१.२

नान्यम् अत्र प्रपश्यामि कार्योपायं जनाधिप ॥ (२१।२)

nānyam atra prapaśyāmi kāryopāyaṃ janādhipa ||

22.1२२.१

वैशंपायन उवाच । (२२।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

22.2२२.२

श्रुत्वा तु राधेयवचो धृतराष्ट्रः प्रतापवान् । (२२।२)

śrutvā tu rādheyavaco dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān |

22.3२२.३

अभिपूज्य ततः पश्चाद् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२२।३)

abhipūjya tataḥ paścād idaṃ vacanam abravīt ||

23.1२३.१

उपपन्नं महाप्राज्ञे कृतास्त्रे सूतनन्दने । (२३।१)

upapannaṃ mahāprājñe kṛtāstre sūtanandane |

23.2२३.२

त्वयि विक्रमसम्पन्नम् इदं वचनम् ईदृशम् ॥ (२३।२)

tvayi vikramasampannam idaṃ vacanam īdṛśam ||

24.1२४.१

भूय एव तु भीष्मश्च द्रोणो विदुर एव च । (२४।१)

bhūya eva tu bhīṣmaśca droṇo vidura eva ca |

24.2२४.२

युवां च कुरुतां बुद्धिं भवेद् या नः सुखोदया ॥ (२४।२)

yuvāṃ ca kurutāṃ buddhiṃ bhaved yā naḥ sukhodayā ||

25.1२५.१

तत आनाय्य तान् सर्वान् मन्त्रिणः सुमहायशाः । (२५।१)

tata ānāyya tān sarvān mantriṇaḥ sumahāyaśāḥ |

25.2२५.२

धृतराष्ट्रो महाराज मन्त्रयामास वै तदा ॥ (२५।२)

dhṛtarāṣṭro mahārāja mantrayāmāsa vai tadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 194

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit