MBh, 15, 34
Select a line for its word-by-word analysis.
तत्र तत्र कथाश्चासंस्तेषां धर्मार्थलक्षणाः । (२।१)
tatra tatra kathāścāsaṃsteṣāṃ dharmārthalakṣaṇāḥ |
पाण्डवास्त्वभितो मातुर् धरण्यां सुषुपुस्तदा । (३।१)
pāṇḍavāstvabhito mātur dharaṇyāṃ suṣupustadā |
व्यतीतायां तु शर्वर्यां कृतपूर्वाह्णिकक्रियः । (५।१)
vyatītāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapūrvāhṇikakriyaḥ |
भ्रातृभिः सह कौन्तेयो ददर्शाश्रममण्डलम् ॥ (५।२)
bhrātṛbhiḥ saha kaunteyo dadarśāśramamaṇḍalam ||
यथासुखं यथोद्देशं धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञया ॥ (६।२)
yathāsukhaṃ yathoddeśaṃ dhṛtarāṣṭrābhyanujñayā ||
कृताभिषेकैर् मुनिभिर् हुताग्निभिर् उपस्थिताः ॥ (७।२)
kṛtābhiṣekair munibhir hutāgnibhir upasthitāḥ ||
ब्राह्मेण वपुषा युक्ता युक्ता मुनिगणैश्च ताः ॥ (८।२)
brāhmeṇa vapuṣā yuktā yuktā munigaṇaiśca tāḥ ||
मृगयूथैर् अनुद्विग्नैस्तत्र तत्र समाश्रितैः । (९।१)
mṛgayūthair anudvignaistatra tatra samāśritaiḥ |
अशङ्कितैः पक्षिगणैः प्रगीतैर् इव च प्रभो ॥ (९।२)
aśaṅkitaiḥ pakṣigaṇaiḥ pragītair iva ca prabho ||
केकाभिर् नीलकण्ठानां दात्यूहानां च कूजितैः । (१०।१)
kekābhir nīlakaṇṭhānāṃ dātyūhānāṃ ca kūjitaiḥ |
कोकिलानां च कुहरैः शुभैः श्रुतिमनोहरैः ॥ (१०।२)
kokilānāṃ ca kuharaiḥ śubhaiḥ śrutimanoharaiḥ ||
प्राधीतद्विजघोषैश्च क्वचित् क्वचिद् अलंकृतम् । (११।१)
prādhītadvijaghoṣaiśca kvacit kvacid alaṃkṛtam |
ततः स राजा प्रददौ तापसार्थम् उपाहृतान् । (१२।१)
tataḥ sa rājā pradadau tāpasārtham upāhṛtān |
कलशान् काञ्चनान् राजंस्तथैवौदुम्बरान् अपि ॥ (१२।२)
kalaśān kāñcanān rājaṃstathaivaudumbarān api ||
अजिनानि प्रवेणीश्च स्रुक्स्रुवं च महीपतिः । (१३।१)
ajināni praveṇīśca sruksruvaṃ ca mahīpatiḥ |
कमण्डलूंस्तथा स्थालीः पिठराणि च भारत ॥ (१३।२)
kamaṇḍalūṃstathā sthālīḥ piṭharāṇi ca bhārata ||
यद् यद् इच्छति यावच्च यद् अन्यद् अपि काङ्क्षितम् ॥ (१४।२)
yad yad icchati yāvacca yad anyad api kāṅkṣitam ||
एवं स राजा धर्मात्मा परीत्याश्रममण्डलम् । (१५।१)
evaṃ sa rājā dharmātmā parītyāśramamaṇḍalam |
वसु विश्राण्य तत् सर्वं पुनर् आयान्महीपतिः ॥ (१५।२)
vasu viśrāṇya tat sarvaṃ punar āyānmahīpatiḥ ||
कृताह्निकं च राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । (१६।१)
kṛtāhnikaṃ ca rājānaṃ dhṛtarāṣṭraṃ manīṣiṇam |
ददर्शासीनम् अव्यग्रं गान्धारीसहितं तदा ॥ (१६।२)
dadarśāsīnam avyagraṃ gāndhārīsahitaṃ tadā ||
मातरं चाविदूरस्थां शिष्यवत् प्रणतां स्थिताम् । (१७।१)
mātaraṃ cāvidūrasthāṃ śiṣyavat praṇatāṃ sthitām |
कुन्तीं ददर्श धर्मात्मा सततं धर्मचारिणीम् ॥ (१७।२)
kuntīṃ dadarśa dharmātmā satataṃ dharmacāriṇīm ||
स तम् अभ्यर्च्य राजानं नाम संश्राव्य चात्मनः । (१८।१)
sa tam abhyarcya rājānaṃ nāma saṃśrāvya cātmanaḥ |
अभिवाद्योपसंगृह्य निषेदुः पार्थिवाज्ञया ॥ (१९।२)
abhivādyopasaṃgṛhya niṣeduḥ pārthivājñayā ||
बिभ्रद् ब्राह्मीं श्रियं दीप्तां देवैर् इव बृहस्पतिः ॥ (२०।२)
bibhrad brāhmīṃ śriyaṃ dīptāṃ devair iva bṛhaspatiḥ ||
वृतः शिष्यैर् महातेजा दर्शयामास तं नृपम् ॥ (२२।२)
vṛtaḥ śiṣyair mahātejā darśayāmāsa taṃ nṛpam ||
ततः स राजा कौरव्यः कुन्तीपुत्रश्च वीर्यवान् । (२३।१)
tataḥ sa rājā kauravyaḥ kuntīputraśca vīryavān |
धृतराष्ट्रं महीपालम् आस्यताम् इत्यभाषत ॥ (२४।२)
dhṛtarāṣṭraṃ mahīpālam āsyatām ityabhāṣata ||
नवं तु विष्टरं कौश्यं कृष्णाजिनकुशोत्तरम् । (२५।१)
navaṃ tu viṣṭaraṃ kauśyaṃ kṛṣṇājinakuśottaram |
प्रतिपेदे तदा व्यासस्तदर्थम् उपकल्पितम् ॥ (२५।२)
pratipede tadā vyāsastadartham upakalpitam ||
ते च सर्वे द्विजश्रेष्ठा विष्टरेषु समन्ततः । (२६।१)
te ca sarve dvijaśreṣṭhā viṣṭareṣu samantataḥ |
द्वैपायनाभ्यनुज्ञाता निषेदुर् विपुलौजसः ॥ (२६।२)
dvaipāyanābhyanujñātā niṣedur vipulaujasaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.