महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 19

1700 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

यद् इदं सहधर्मेति प्रोच्यते भरतर्षभ । (१।२)

yad idaṃ sahadharmeti procyate bharatarṣabha |

1.3१.३

पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणाम् एतत् कथं स्मृतम् ॥ (१।३)

pāṇigrahaṇakāle tu strīṇām etat kathaṃ smṛtam ||

2.1२.१

आर्ष एष भवेद् धर्मः प्राजापत्यो ऽथ वासुरः । (२।१)

ārṣa eṣa bhaved dharmaḥ prājāpatyo 'tha vāsuraḥ |

2.2२.२

यद् एतत् सहधर्मेति पूर्वम् उक्तं महर्षिभिः ॥ (२।२)

yad etat sahadharmeti pūrvam uktaṃ maharṣibhiḥ ||

3.1३.१

संदेहः सुमहान् एष विरुद्ध इति मे मतिः । (३।१)

saṃdehaḥ sumahān eṣa viruddha iti me matiḥ |

3.2३.२

इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्व नु ॥ (३।२)

iha yaḥ sahadharmo vai pretyāyaṃ vihitaḥ kva nu ||

4.1४.१

स्वर्गे मृतानां भवति सहधर्मः पितामह । (४।१)

svarge mṛtānāṃ bhavati sahadharmaḥ pitāmaha |

4.2४.२

पूर्वम् एकस्तु म्रियते क्व चैकस्तिष्ठते वद ॥ (४।२)

pūrvam ekastu mriyate kva caikastiṣṭhate vada ||

5.1५.१

नानाकर्मफलोपेता नानाकर्मनिवासिनः । (५।१)

nānākarmaphalopetā nānākarmanivāsinaḥ |

5.2५.२

नानानिरयनिष्ठान्ता मानुषा बहवो यदा ॥ (५।२)

nānānirayaniṣṭhāntā mānuṣā bahavo yadā ||

6.1६.१

अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति । (६।१)

anṛtāḥ striya ityevaṃ sūtrakāro vyavasyati |

6.2६.२

यदानृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः ॥ (६।२)

yadānṛtāḥ striyastāta sahadharmaḥ kutaḥ smṛtaḥ ||

7.1७.१

अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते । (७।१)

anṛtāḥ striya ityevaṃ vedeṣvapi hi paṭhyate |

7.2७.२

धर्मो ऽयं पौर्विकी संज्ञा उपचारः क्रियाविधिः ॥ (७।२)

dharmo 'yaṃ paurvikī saṃjñā upacāraḥ kriyāvidhiḥ ||

8.1८.१

गह्वरं प्रतिभात्येतन्मम चिन्तयतो ऽनिशम् । (८।१)

gahvaraṃ pratibhātyetanmama cintayato 'niśam |

8.2८.२

निःसंदेहम् इदं सर्वं पितामह यथा श्रुतिः ॥ (८।२)

niḥsaṃdeham idaṃ sarvaṃ pitāmaha yathā śrutiḥ ||

9.1९.१

यद् एतद् यादृशं चैतद् यथा चैतत् प्रवर्तितम् । (९।१)

yad etad yādṛśaṃ caitad yathā caitat pravartitam |

9.2९.२

निखिलेन महाप्राज्ञ भवान् एतद् ब्रवीतु मे ॥ (९।२)

nikhilena mahāprājña bhavān etad bravītu me ||

10.1१०.१

भीष्म उवाच । (१०।१)

bhīṣma uvāca

10.2१०.२

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१०।२)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

10.3१०.३

अष्टावक्रस्य संवादं दिशया सह भारत ॥ (१०।३)

aṣṭāvakrasya saṃvādaṃ diśayā saha bhārata ||

11.1११.१

निवेष्टुकामस्तु पुरा अष्टावक्रो महातपाः । (११।१)

niveṣṭukāmastu purā aṣṭāvakro mahātapāḥ |

11.2११.२

ऋषेर् अथ वदान्यस्य कन्यां वव्रे महात्मनः ॥ (११।२)

ṛṣer atha vadānyasya kanyāṃ vavre mahātmanaḥ ||

12.1१२.१

सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि । (१२।१)

suprabhāṃ nāma vai nāmnā rūpeṇāpratimāṃ bhuvi |

12.2१२.२

गुणप्रबर्हां शीलेन साध्वीं चारित्रशोभनाम् ॥ (१२।२)

guṇaprabarhāṃ śīlena sādhvīṃ cāritraśobhanām ||

13.1१३.१

सा तस्य दृष्ट्वैव मनो जहार शुभलोचना । (१३।१)

sā tasya dṛṣṭvaiva mano jahāra śubhalocanā |

13.2१३.२

वनराजी यथा चित्रा वसन्ते कुसुमाचिता ॥ (१३।२)

vanarājī yathā citrā vasante kusumācitā ||

14.1१४.१

ऋषिस्तम् आह देया मे सुता तुभ्यं शृणुष्व मे । (१४।१)

ṛṣistam āha deyā me sutā tubhyaṃ śṛṇuṣva me |

14.2१४.२

गच्छ तावद् दिशं पुण्याम् उत्तरां द्रक्ष्यसे ततः ॥ (१४।२)

gaccha tāvad diśaṃ puṇyām uttarāṃ drakṣyase tataḥ ||

15.1१५.१

अष्टावक्र उवाच । (१५।१)

aṣṭāvakra uvāca

15.2१५.२

किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुम् अर्हति मे भवान् । (१५।२)

kiṃ draṣṭavyaṃ mayā tatra vaktum arhati me bhavān |

15.3१५.३

तथेदानीं मया कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान् ॥ (१५।३)

tathedānīṃ mayā kāryaṃ yathā vakṣyati māṃ bhavān ||

16.1१६.१

वदान्य उवाच । (१६।१)

vadānya uvāca

16.2१६.२

धनदं समतिक्रम्य हिमवन्तं तथैव च । (१६।२)

dhanadaṃ samatikramya himavantaṃ tathaiva ca |

16.3१६.३

रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम् ॥ (१६।३)

rudrasyāyatanaṃ dṛṣṭvā siddhacāraṇasevitam ||

17.1१७.१

प्रहृष्टैः पार्षदैर् जुष्टं नृत्यद्भिर् विविधाननैः । (१७।१)

prahṛṣṭaiḥ pārṣadair juṣṭaṃ nṛtyadbhir vividhānanaiḥ |

17.2१७.२

दिव्याङ्गरागैः पैशाचैर् वन्यैर् नानाविधैस्तथा ॥ (१७।२)

divyāṅgarāgaiḥ paiśācair vanyair nānāvidhaistathā ||

18.1१८.१

पाणितालसतालैश्च शम्यातालैः समैस्तथा । (१८।१)

pāṇitālasatālaiśca śamyātālaiḥ samaistathā |

18.2१८.२

सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते ॥ (१८।२)

samprahṛṣṭaiḥ pranṛtyadbhiḥ śarvastatra niṣevyate ||

19.1१९.१

इष्टं किल गिरौ स्थानं तद् दिव्यम् अनुशुश्रुम । (१९।१)

iṣṭaṃ kila girau sthānaṃ tad divyam anuśuśruma |

19.2१९.२

नित्यं संनिहितो देवस्तथा पारिषदाः शुभाः ॥ (१९।२)

nityaṃ saṃnihito devastathā pāriṣadāḥ śubhāḥ ||

20.1२०.१

तत्र देव्या तपस्तप्तं शंकरार्थं सुदुश्चरम् । (२०।१)

tatra devyā tapastaptaṃ śaṃkarārthaṃ suduścaram |

20.2२०.२

अतस्तद् इष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः ॥ (२०।२)

atastad iṣṭaṃ devasya tathomāyā iti śrutiḥ ||

21.1२१.१

तत्र कूपो महान् पार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा । (२१।१)

tatra kūpo mahān pārśve devasyottaratastathā |

21.2२१.२

ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ (२१।२)

ṛtavaḥ kālarātriśca ye divyā ye ca mānuṣāḥ ||

22.1२२.१

सर्वे देवम् उपासन्ते रूपिणः किल तत्र ह । (२२।१)

sarve devam upāsante rūpiṇaḥ kila tatra ha |

22.2२२.२

तद् अतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यम् एव हि ॥ (२२।२)

tad atikramya bhavanaṃ tvayā yātavyam eva hi ||

23.1२३.१

ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसंनिभम् । (२३।१)

tato nīlaṃ vanoddeśaṃ drakṣyase meghasaṃnibham |

23.2२३.२

रमणीयं मनोग्राहि तत्र द्रक्ष्यसि वै स्त्रियम् ॥ (२३।२)

ramaṇīyaṃ manogrāhi tatra drakṣyasi vai striyam ||

24.1२४.१

तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षाम् अनुष्ठिताम् । (२४।१)

tapasvinīṃ mahābhāgāṃ vṛddhāṃ dīkṣām anuṣṭhitām |

24.2२४.२

द्रष्टव्या सा त्वया तत्र संपूज्या चैव यत्नतः ॥ (२४।२)

draṣṭavyā sā tvayā tatra saṃpūjyā caiva yatnataḥ ||

25.1२५.१

तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि । (२५।१)

tāṃ dṛṣṭvā vinivṛttastvaṃ tataḥ pāṇiṃ grahīṣyasi |

25.2२५.२

यद्येष समयः सत्यः साध्यतां तत्र गम्यताम् ॥ (२५।२)

yadyeṣa samayaḥ satyaḥ sādhyatāṃ tatra gamyatām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 19

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit