MBh, 13, 19
Select a line for its word-by-word analysis.
पाणिग्रहणकाले तु स्त्रीणाम् एतत् कथं स्मृतम् ॥ (१।३)
pāṇigrahaṇakāle tu strīṇām etat kathaṃ smṛtam ||
आर्ष एष भवेद् धर्मः प्राजापत्यो ऽथ वासुरः । (२।१)
ārṣa eṣa bhaved dharmaḥ prājāpatyo 'tha vāsuraḥ |
यद् एतत् सहधर्मेति पूर्वम् उक्तं महर्षिभिः ॥ (२।२)
yad etat sahadharmeti pūrvam uktaṃ maharṣibhiḥ ||
इह यः सहधर्मो वै प्रेत्यायं विहितः क्व नु ॥ (३।२)
iha yaḥ sahadharmo vai pretyāyaṃ vihitaḥ kva nu ||
पूर्वम् एकस्तु म्रियते क्व चैकस्तिष्ठते वद ॥ (४।२)
pūrvam ekastu mriyate kva caikastiṣṭhate vada ||
अनृताः स्त्रिय इत्येवं सूत्रकारो व्यवस्यति । (६।१)
anṛtāḥ striya ityevaṃ sūtrakāro vyavasyati |
यदानृताः स्त्रियस्तात सहधर्मः कुतः स्मृतः ॥ (६।२)
yadānṛtāḥ striyastāta sahadharmaḥ kutaḥ smṛtaḥ ||
अनृताः स्त्रिय इत्येवं वेदेष्वपि हि पठ्यते । (७।१)
anṛtāḥ striya ityevaṃ vedeṣvapi hi paṭhyate |
धर्मो ऽयं पौर्विकी संज्ञा उपचारः क्रियाविधिः ॥ (७।२)
dharmo 'yaṃ paurvikī saṃjñā upacāraḥ kriyāvidhiḥ ||
निःसंदेहम् इदं सर्वं पितामह यथा श्रुतिः ॥ (८।२)
niḥsaṃdeham idaṃ sarvaṃ pitāmaha yathā śrutiḥ ||
यद् एतद् यादृशं चैतद् यथा चैतत् प्रवर्तितम् । (९।१)
yad etad yādṛśaṃ caitad yathā caitat pravartitam |
निखिलेन महाप्राज्ञ भवान् एतद् ब्रवीतु मे ॥ (९।२)
nikhilena mahāprājña bhavān etad bravītu me ||
ऋषेर् अथ वदान्यस्य कन्यां वव्रे महात्मनः ॥ (११।२)
ṛṣer atha vadānyasya kanyāṃ vavre mahātmanaḥ ||
सुप्रभां नाम वै नाम्ना रूपेणाप्रतिमां भुवि । (१२।१)
suprabhāṃ nāma vai nāmnā rūpeṇāpratimāṃ bhuvi |
गुणप्रबर्हां शीलेन साध्वीं चारित्रशोभनाम् ॥ (१२।२)
guṇaprabarhāṃ śīlena sādhvīṃ cāritraśobhanām ||
ऋषिस्तम् आह देया मे सुता तुभ्यं शृणुष्व मे । (१४।१)
ṛṣistam āha deyā me sutā tubhyaṃ śṛṇuṣva me |
गच्छ तावद् दिशं पुण्याम् उत्तरां द्रक्ष्यसे ततः ॥ (१४।२)
gaccha tāvad diśaṃ puṇyām uttarāṃ drakṣyase tataḥ ||
किं द्रष्टव्यं मया तत्र वक्तुम् अर्हति मे भवान् । (१५।२)
kiṃ draṣṭavyaṃ mayā tatra vaktum arhati me bhavān |
तथेदानीं मया कार्यं यथा वक्ष्यति मां भवान् ॥ (१५।३)
tathedānīṃ mayā kāryaṃ yathā vakṣyati māṃ bhavān ||
रुद्रस्यायतनं दृष्ट्वा सिद्धचारणसेवितम् ॥ (१६।३)
rudrasyāyatanaṃ dṛṣṭvā siddhacāraṇasevitam ||
प्रहृष्टैः पार्षदैर् जुष्टं नृत्यद्भिर् विविधाननैः । (१७।१)
prahṛṣṭaiḥ pārṣadair juṣṭaṃ nṛtyadbhir vividhānanaiḥ |
दिव्याङ्गरागैः पैशाचैर् वन्यैर् नानाविधैस्तथा ॥ (१७।२)
divyāṅgarāgaiḥ paiśācair vanyair nānāvidhaistathā ||
सम्प्रहृष्टैः प्रनृत्यद्भिः शर्वस्तत्र निषेव्यते ॥ (१८।२)
samprahṛṣṭaiḥ pranṛtyadbhiḥ śarvastatra niṣevyate ||
इष्टं किल गिरौ स्थानं तद् दिव्यम् अनुशुश्रुम । (१९।१)
iṣṭaṃ kila girau sthānaṃ tad divyam anuśuśruma |
नित्यं संनिहितो देवस्तथा पारिषदाः शुभाः ॥ (१९।२)
nityaṃ saṃnihito devastathā pāriṣadāḥ śubhāḥ ||
तत्र देव्या तपस्तप्तं शंकरार्थं सुदुश्चरम् । (२०।१)
tatra devyā tapastaptaṃ śaṃkarārthaṃ suduścaram |
अतस्तद् इष्टं देवस्य तथोमाया इति श्रुतिः ॥ (२०।२)
atastad iṣṭaṃ devasya tathomāyā iti śrutiḥ ||
तत्र कूपो महान् पार्श्वे देवस्योत्तरतस्तथा । (२१।१)
tatra kūpo mahān pārśve devasyottaratastathā |
ऋतवः कालरात्रिश्च ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ (२१।२)
ṛtavaḥ kālarātriśca ye divyā ye ca mānuṣāḥ ||
तद् अतिक्रम्य भवनं त्वया यातव्यम् एव हि ॥ (२२।२)
tad atikramya bhavanaṃ tvayā yātavyam eva hi ||
ततो नीलं वनोद्देशं द्रक्ष्यसे मेघसंनिभम् । (२३।१)
tato nīlaṃ vanoddeśaṃ drakṣyase meghasaṃnibham |
रमणीयं मनोग्राहि तत्र द्रक्ष्यसि वै स्त्रियम् ॥ (२३।२)
ramaṇīyaṃ manogrāhi tatra drakṣyasi vai striyam ||
तपस्विनीं महाभागां वृद्धां दीक्षाम् अनुष्ठिताम् । (२४।१)
tapasvinīṃ mahābhāgāṃ vṛddhāṃ dīkṣām anuṣṭhitām |
द्रष्टव्या सा त्वया तत्र संपूज्या चैव यत्नतः ॥ (२४।२)
draṣṭavyā sā tvayā tatra saṃpūjyā caiva yatnataḥ ||
तां दृष्ट्वा विनिवृत्तस्त्वं ततः पाणिं ग्रहीष्यसि । (२५।१)
tāṃ dṛṣṭvā vinivṛttastvaṃ tataḥ pāṇiṃ grahīṣyasi |
यद्येष समयः सत्यः साध्यतां तत्र गम्यताम् ॥ (२५।२)
yadyeṣa samayaḥ satyaḥ sādhyatāṃ tatra gamyatām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.