महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 92

1773 of 1995 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

तथा विधौ प्रवृत्ते तु सर्व एव महर्षयः । (१।२)

tathā vidhau pravṛtte tu sarva eva maharṣayaḥ |

1.3१.३

पितृयज्ञान् अकुर्वन्त विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ (१।३)

pitṛyajñān akurvanta vidhidṛṣṭena karmaṇā ||

2.1२.१

ऋषयो धर्मनित्यास्तु कृत्वा निवपनान्युत । (२।१)

ṛṣayo dharmanityāstu kṛtvā nivapanānyuta |

2.2२.२

तर्पणं चाप्यकुर्वन्त तीर्थाम्भोभिर् यतव्रताः ॥ (२।२)

tarpaṇaṃ cāpyakurvanta tīrthāmbhobhir yatavratāḥ ||

3.1३.१

निवापैर् दीयमानैश्च चातुर्वर्ण्येन भारत । (३।१)

nivāpair dīyamānaiśca cāturvarṇyena bhārata |

3.2३.२

तर्पिताः पितरो देवास्ते नान्नं जरयन्ति वै ॥ (३।२)

tarpitāḥ pitaro devāste nānnaṃ jarayanti vai ||

4.1४.१

अजीर्णेनाभिहन्यन्ते ते देवाः पितृभिः सह । (४।१)

ajīrṇenābhihanyante te devāḥ pitṛbhiḥ saha |

4.2४.२

सोमम् एवाभ्यपद्यन्त निवापान्नाभिपीडिताः ॥ (४।२)

somam evābhyapadyanta nivāpānnābhipīḍitāḥ ||

5.1५.१

ते ऽब्रुवन् सोमम् आसाद्य पितरो ऽजीर्णपीडिताः । (५।१)

te 'bruvan somam āsādya pitaro 'jīrṇapīḍitāḥ |

5.2५.२

निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नो ऽत्र विधीयताम् ॥ (५।२)

nivāpānnena pīḍyāmaḥ śreyo no 'tra vidhīyatām ||

6.1६.१

तान् सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेद् ईप्सितं सुराः । (६।१)

tān somaḥ pratyuvācātha śreyaśced īpsitaṃ surāḥ |

6.2६.२

स्वयंभूसदनं यात स वः श्रेयो विधास्यति ॥ (६।२)

svayaṃbhūsadanaṃ yāta sa vaḥ śreyo vidhāsyati ||

7.1७.१

ते सोमवचनाद् देवाः पितृभिः सह भारत । (७।१)

te somavacanād devāḥ pitṛbhiḥ saha bhārata |

7.2७.२

मेरुशृङ्गे समासीनं पितामहम् उपागमन् ॥ (७।२)

meruśṛṅge samāsīnaṃ pitāmaham upāgaman ||

8.1८.१

पितर ऊचुः । (८।१)

pitara ūcuḥ |

8.2८.२

निवापान्नेन भगवन् भृशं पीड्यामहे वयम् । (८।२)

nivāpānnena bhagavan bhṛśaṃ pīḍyāmahe vayam |

8.3८.३

प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ (८।३)

prasādaṃ kuru no deva śreyo naḥ saṃvidhīyatām ||

9.1९.१

इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयंभूर् इदम् अब्रवीत् । (९।१)

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā svayaṃbhūr idam abravīt |

9.2९.२

एष मे पार्श्वतो वह्निर् युष्मच्छ्रेयो विधास्यति ॥ (९।२)

eṣa me pārśvato vahnir yuṣmacchreyo vidhāsyati ||

10.1१०.१

अग्निर् उवाच । (१०।१)

agnir uvāca

10.2१०.२

सहितास्तात भोक्ष्यामो निवापे समुपस्थिते । (१०।२)

sahitāstāta bhokṣyāmo nivāpe samupasthite |

10.3१०.३

जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ (१०।३)

jarayiṣyatha cāpyannaṃ mayā sārdhaṃ na saṃśayaḥ ||

11.1११.१

एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराभवन् । (११।१)

etacchrutvā tu pitarastataste vijvarābhavan |

11.2११.२

एतस्मात् कारणाच्चाग्नेः प्राक्तनं दीयते नृप ॥ (११।२)

etasmāt kāraṇāccāgneḥ prāktanaṃ dīyate nṛpa ||

12.1१२.१

निवप्ते चाग्निपूर्वे वै निवापे पुरुषर्षभ । (१२।१)

nivapte cāgnipūrve vai nivāpe puruṣarṣabha |

12.2१२.२

न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत । (१२।२)

na brahmarākṣasāstaṃ vai nivāpaṃ dharṣayantyuta |

12.3१२.३

रक्षांसि चापवर्तन्ते स्थिते देवे विभावसौ ॥ (१२।३)

rakṣāṃsi cāpavartante sthite deve vibhāvasau ||

13.1१३.१

पूर्वं पिण्डं पितुर् दद्यात् ततो दद्यात् पितामहे । (१३।१)

pūrvaṃ piṇḍaṃ pitur dadyāt tato dadyāt pitāmahe |

13.2१३.२

प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ॥ (१३।२)

prapitāmahāya ca tata eṣa śrāddhavidhiḥ smṛtaḥ ||

14.1१४.१

ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः । (१४।१)

brūyācchrāddhe ca sāvitrīṃ piṇḍe piṇḍe samāhitaḥ |

14.2१४.२

सोमायेति च वक्तव्यं तथा पितृमतेति च ॥ (१४।२)

somāyeti ca vaktavyaṃ tathā pitṛmateti ca ||

15.1१५.१

रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या । (१५।१)

rajasvalā ca yā nārī vyaṅgitā karṇayośca yā |

15.2१५.२

निवापे नोपतिष्ठेत संग्राह्या नान्यवंशजाः ॥ (१५।२)

nivāpe nopatiṣṭheta saṃgrāhyā nānyavaṃśajāḥ ||

16.1१६.१

जलं प्रतरमाणश्च कीर्तयेत पितामहान् । (१६।१)

jalaṃ prataramāṇaśca kīrtayeta pitāmahān |

16.2१६.२

नदीम् आसाद्य कुर्वीत पितॄणां पिण्डतर्पणम् ॥ (१६।२)

nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam ||

17.1१७.१

पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वाद्भिस्तर्पणं पुनः । (१७।१)

pūrvaṃ svavaṃśajānāṃ tu kṛtvādbhistarpaṇaṃ punaḥ |

17.2१७.२

सुहृत्संबन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ (१७।२)

suhṛtsaṃbandhivargāṇāṃ tato dadyājjalāñjalim ||

18.1१८.१

कल्माषगोयुगेनाथ युक्तेन तरतो जलम् । (१८।१)

kalmāṣagoyugenātha yuktena tarato jalam |

18.2१८.२

पितरो ऽभिलषन्ते वै नावं चाप्यधिरोहतः । (१८।२)

pitaro 'bhilaṣante vai nāvaṃ cāpyadhirohataḥ |

18.3१८.३

सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ॥ (१८।३)

sadā nāvi jalaṃ tajjñāḥ prayacchanti samāhitāḥ ||

19.1१९.१

मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निवपनानि वै । (१९।१)

māsārdhe kṛṣṇapakṣasya kuryānnivapanāni vai |

19.2१९.२

पुष्टिर् आयुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृवर्तिनः ॥ (१९।२)

puṣṭir āyustathā vīryaṃ śrīścaiva pitṛvartinaḥ ||

20.1२०.१

पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा । (२०।१)

pitāmahaḥ pulastyaśca vasiṣṭhaḥ pulahastathā |

20.2२०.२

अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महान् ऋषिः । (२०।२)

aṅgirāśca kratuścaiva kaśyapaśca mahān ṛṣiḥ |

20.3२०.३

एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ॥ (२०।३)

ete kurukulaśreṣṭha mahāyogeśvarāḥ smṛtāḥ ||

21.1२१.१

एते च पितरो राजन्न् एष श्राद्धविधिः परः । (२१।१)

ete ca pitaro rājann eṣa śrāddhavidhiḥ paraḥ |

21.2२१.२

प्रेतास्तु पिण्डसंबन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ॥ (२१।२)

pretāstu piṇḍasaṃbandhānmucyante tena karmaṇā ||

22.1२२.१

इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर् यथागमम् । (२२।१)

ityeṣā puruṣaśreṣṭha śrāddhotpattir yathāgamam |

22.2२२.२

ख्यापिता पूर्वनिर्दिष्टा दानं वक्ष्याम्यतः परम् ॥ (२२।२)

khyāpitā pūrvanirdiṣṭā dānaṃ vakṣyāmyataḥ param ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 92

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit