MBh, 13, 92
Select a line for its word-by-word analysis.
तर्पणं चाप्यकुर्वन्त तीर्थाम्भोभिर् यतव्रताः ॥ (२।२)
tarpaṇaṃ cāpyakurvanta tīrthāmbhobhir yatavratāḥ ||
तर्पिताः पितरो देवास्ते नान्नं जरयन्ति वै ॥ (३।२)
tarpitāḥ pitaro devāste nānnaṃ jarayanti vai ||
ते ऽब्रुवन् सोमम् आसाद्य पितरो ऽजीर्णपीडिताः । (५।१)
te 'bruvan somam āsādya pitaro 'jīrṇapīḍitāḥ |
निवापान्नेन पीड्यामः श्रेयो नो ऽत्र विधीयताम् ॥ (५।२)
nivāpānnena pīḍyāmaḥ śreyo no 'tra vidhīyatām ||
तान् सोमः प्रत्युवाचाथ श्रेयश्चेद् ईप्सितं सुराः । (६।१)
tān somaḥ pratyuvācātha śreyaśced īpsitaṃ surāḥ |
प्रसादं कुरु नो देव श्रेयो नः संविधीयताम् ॥ (८।३)
prasādaṃ kuru no deva śreyo naḥ saṃvidhīyatām ||
इति तेषां वचः श्रुत्वा स्वयंभूर् इदम् अब्रवीत् । (९।१)
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā svayaṃbhūr idam abravīt |
एष मे पार्श्वतो वह्निर् युष्मच्छ्रेयो विधास्यति ॥ (९।२)
eṣa me pārśvato vahnir yuṣmacchreyo vidhāsyati ||
जरयिष्यथ चाप्यन्नं मया सार्धं न संशयः ॥ (१०।३)
jarayiṣyatha cāpyannaṃ mayā sārdhaṃ na saṃśayaḥ ||
एतच्छ्रुत्वा तु पितरस्ततस्ते विज्वराभवन् । (११।१)
etacchrutvā tu pitarastataste vijvarābhavan |
एतस्मात् कारणाच्चाग्नेः प्राक्तनं दीयते नृप ॥ (११।२)
etasmāt kāraṇāccāgneḥ prāktanaṃ dīyate nṛpa ||
निवप्ते चाग्निपूर्वे वै निवापे पुरुषर्षभ । (१२।१)
nivapte cāgnipūrve vai nivāpe puruṣarṣabha |
न ब्रह्मराक्षसास्तं वै निवापं धर्षयन्त्युत । (१२।२)
na brahmarākṣasāstaṃ vai nivāpaṃ dharṣayantyuta |
रक्षांसि चापवर्तन्ते स्थिते देवे विभावसौ ॥ (१२।३)
rakṣāṃsi cāpavartante sthite deve vibhāvasau ||
पूर्वं पिण्डं पितुर् दद्यात् ततो दद्यात् पितामहे । (१३।१)
pūrvaṃ piṇḍaṃ pitur dadyāt tato dadyāt pitāmahe |
प्रपितामहाय च तत एष श्राद्धविधिः स्मृतः ॥ (१३।२)
prapitāmahāya ca tata eṣa śrāddhavidhiḥ smṛtaḥ ||
ब्रूयाच्छ्राद्धे च सावित्रीं पिण्डे पिण्डे समाहितः । (१४।१)
brūyācchrāddhe ca sāvitrīṃ piṇḍe piṇḍe samāhitaḥ |
रजस्वला च या नारी व्यङ्गिता कर्णयोश्च या । (१५।१)
rajasvalā ca yā nārī vyaṅgitā karṇayośca yā |
निवापे नोपतिष्ठेत संग्राह्या नान्यवंशजाः ॥ (१५।२)
nivāpe nopatiṣṭheta saṃgrāhyā nānyavaṃśajāḥ ||
नदीम् आसाद्य कुर्वीत पितॄणां पिण्डतर्पणम् ॥ (१६।२)
nadīm āsādya kurvīta pitṝṇāṃ piṇḍatarpaṇam ||
पूर्वं स्ववंशजानां तु कृत्वाद्भिस्तर्पणं पुनः । (१७।१)
pūrvaṃ svavaṃśajānāṃ tu kṛtvādbhistarpaṇaṃ punaḥ |
सुहृत्संबन्धिवर्गाणां ततो दद्याज्जलाञ्जलिम् ॥ (१७।२)
suhṛtsaṃbandhivargāṇāṃ tato dadyājjalāñjalim ||
सदा नावि जलं तज्ज्ञाः प्रयच्छन्ति समाहिताः ॥ (१८।३)
sadā nāvi jalaṃ tajjñāḥ prayacchanti samāhitāḥ ||
मासार्धे कृष्णपक्षस्य कुर्यान्निवपनानि वै । (१९।१)
māsārdhe kṛṣṇapakṣasya kuryānnivapanāni vai |
पुष्टिर् आयुस्तथा वीर्यं श्रीश्चैव पितृवर्तिनः ॥ (१९।२)
puṣṭir āyustathā vīryaṃ śrīścaiva pitṛvartinaḥ ||
पितामहः पुलस्त्यश्च वसिष्ठः पुलहस्तथा । (२०।१)
pitāmahaḥ pulastyaśca vasiṣṭhaḥ pulahastathā |
अङ्गिराश्च क्रतुश्चैव कश्यपश्च महान् ऋषिः । (२०।२)
aṅgirāśca kratuścaiva kaśyapaśca mahān ṛṣiḥ |
एते कुरुकुलश्रेष्ठ महायोगेश्वराः स्मृताः ॥ (२०।३)
ete kurukulaśreṣṭha mahāyogeśvarāḥ smṛtāḥ ||
एते च पितरो राजन्न् एष श्राद्धविधिः परः । (२१।१)
ete ca pitaro rājann eṣa śrāddhavidhiḥ paraḥ |
प्रेतास्तु पिण्डसंबन्धान्मुच्यन्ते तेन कर्मणा ॥ (२१।२)
pretāstu piṇḍasaṃbandhānmucyante tena karmaṇā ||
इत्येषा पुरुषश्रेष्ठ श्राद्धोत्पत्तिर् यथागमम् । (२२।१)
ityeṣā puruṣaśreṣṭha śrāddhotpattir yathāgamam |
ख्यापिता पूर्वनिर्दिष्टा दानं वक्ष्याम्यतः परम् ॥ (२२।२)
khyāpitā pūrvanirdiṣṭā dānaṃ vakṣyāmyataḥ param ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.