वैशंपायन उवाच । (१।१)

रूपसत्त्वगुणोपेता धर्मारामा महाव्रता । (१।२)

दुहिता कुन्तिभोजस्य कृते पित्रा स्वयंवरे । (१।३)

तां तु तेजस्विनीं कन्यां रूपयौवनशालिनीम् । (१।४)

नावृण्वन् पार्थिवाः केचिद् अतीव स्त्रीगुणैर् युताम् । (१।५)

ततः सा कुन्तिभोजेन राज्ञाहूय नराधिपान् । (१।६)

पित्रा स्वयंवरे दत्ता दुहिता राजसत्तम । (१।७)

ततः सा रङ्गमध्यस्थं तेषां राज्ञां मनस्विनी । (१।८)

ददर्श राजशार्दूलं पाण्डुं भरतसत्तमम् ॥ (१।९)

सिंहदंष्ट्रं गजस्कन्धम् ऋषभाक्षं महाबलम् । (२।१)

पतिं वव्रे महेष्वासं पाण्डुं कुन्ती यशस्विनी । (२।२)

आदित्यम् इव सर्वेषां राज्ञां प्रच्छाद्य वै प्रभाः । (२।३)

तिष्ठन्तं राजसमितौ पुरंदरम् इवापरम् । (२।४)

तं दृष्ट्वा सानवद्याङ्गी कुन्तिभोजसुता शुभा । (२।५)

पाण्डुं नरवरं रङ्गे हृदयेनाकुलाभवत् । (२।६)

ततः कामपरीताङ्गी सकृत् प्रचलमानसा । (२।७)

व्रीडमाना स्रजं कुन्ती राज्ञः स्कन्धे समासृजत् । (२।८)

तं निशम्य वृतं पाण्डुं कुन्त्या सर्वे नराधिपाः । (२।९)

यथागतं समाजग्मुर् गजैर् अश्वै रथैस्तथा । (२।१०)

ततस्तस्याः पिता राजन्न् उद्वाहम् अकरोत् प्रभुः । (२।११)

भूमिपालसहस्राणां मध्ये पाण्डुम् अविन्दत ॥ (२।१२)

स तया कुन्तिभोजस्य दुहित्रा कुरुनन्दनः । (३।१)

युयुजे ऽमितसौभाग्यः पौलोम्या मघवान् इव ॥ (३।२)

यात्वा देवव्रतेनापि मद्राणां पुटभेदनम् । (४।१)

विश्रुता त्रिषु लोकेषु माद्री मद्रपतेः सुता ॥ (४।२)

सर्वराजसु विख्याता रूपेणासदृशी भुवि । (५।१)

पाण्डोर् अर्थे परिक्रीता धनेन महता तदा । (५।२)

विवाहं कारयामास भीष्मः पाण्डोर् महात्मनः ॥ (५।३)

सिंहोरस्कं गजस्कन्धम् ऋषभाक्षं मनस्विनम् । (६।१)

पाण्डुं दृष्ट्वा नरव्याघ्रं व्यस्मयन्त नरा भुवि ॥ (६।२)

कृतोद्वाहस्ततः पाण्डुर् बलोत्साहसमन्वितः । (७।१)

गोप्ता भरतवंशस्य श्रीमान् सर्वास्त्रकोविदः । (७।२)

जिगीषमाणो वसुधां ययौ शत्रून् अनेकशः । (७।३)

वैशंपायन उवाच । (७।४)

कुन्त्याः पाण्डोश्च राजेन्द्र कुन्तिभोजो महीपतिः । (७।५)

कृत्वोद्वाहं तदा तं तु नानावसुभिर् अर्चितम् । (७।६)

स्वपुरं प्रेषयामास स राजा कुरुसत्तमम् । (७।७)

ततो बलेन महता नानाध्वजपताकिना । (७।८)

स्तूयमानः स चाशीभिर् ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः । (७।९)

सम्प्राप्य नगरं राजा पाण्डुः कौरवनन्दनः । (७।१०)

न्यवेशयत तां भार्यां कुन्तीं स्वभवने प्रभुः । (७।११)

ततः शांतनवो भीष्मो राज्ञः पाण्डोर् यशस्विनः । (७।१२)

विवाहस्यापरस्यार्थे चकार मतिमान् मतिम् । (७।१३)

सो ऽमात्यैः स्थविरैः सार्धं ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः । (७।१४)

बलेन चतुरङ्गेन ययौ मद्रपतेः पुरम् । (७।१५)

तम् आगतम् अभिश्रुत्य भीष्मं बाह्लीकपुङ्गवः । (७।१६)

प्रत्युद्गम्यार्चयित्वा च पुरं प्रावेशयन् नृपः । (७।१७)

दत्त्वा तस्यासनं शुभ्रं पाद्यम् अर्घ्यं तथैव च । (७।१८)

मधुपर्कं च मद्रेशः पप्रच्छागमने ऽर्थिताम् । (७।१९)

तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं कुरूद्वहः । (७।२०)

आगतं मां विजानीहि वरार्थिनम् अरिंदम । (७।२१)

श्रूयते भवतः साध्वी स्वसा माद्री यशस्विनी । (७।२२)

ताम् अहं वरयिष्यामि पाण्डोर् अर्थे यशस्विनीम् । (७।२३)

युक्तरूपो हि संबन्धे त्वं नो राजन् वयं तव । (७।२४)

एतत् संचिन्त्य मद्रेश गृहाणास्मान् यथाविधि । (७।२५)

तम् एवंवादिनं भीष्मं प्रत्यभाषत मद्रपः । (७।२६)

न हि मे ऽन्यो वरस्त्वत्तः श्रेयान् इति मतिर् मम । (७।२७)

पूर्वैः प्रवर्तितं किंचित् कुले ऽस्मिन् नृपसत्तमैः । (७।२८)

साधु वा यदि वासाधु तन् नातिक्रान्तुम् उत्सहे । (७।२९)

व्यक्तं तद् भवतश्चापि विदितं नात्र संशयः । (७।३०)

न च युक्तं तथा वक्तुं भवान् देहीति सत्तम । (७।३१)

कुलधर्मः स नो वीर प्रमाणं परमं च तत् । (७।३२)

तेन त्वां न ब्रवीम्येतद् असंदिग्धं वचो ऽरिहन् । (७।३३)

तं भीष्मः प्रत्युवाचेदं मद्रराजं महामतिः । (७।३४)

धर्म एष परो राजन् स्वयम् उक्तः स्वयंभुवा । (७।३५)

नात्र कश्चन दोषो ऽस्ति पूर्वैर् विधिर् अयं कृतः । (७।३६)

विदितेयं च ते शल्य मर्यादा साधुसंमता । (७।३७)

इत्युक्त्वा स महातेजाः शातकुम्भं कृताकृतम् । (७।३८)

रत्नानि च विचित्राणि शल्यायादात् सहस्रशः । (७।३९)

गजान् अश्वान् रथांश्चैव वासांस्याभरणानि च । (७।४०)

मणिमुक्ताप्रवालं च गाङ्गेयो व्यसृजच्छुभम् । (७।४१)

तत् प्रगृह्य धनं सर्वं शल्यः संप्रीतमानसः । (७।४२)

ददौ तां समलंकृत्य स्वसारं कौरवर्षभे । (७।४३)

स तां माद्रीम् उपादाय भीष्मः सागरगासुतः । (७।४४)

आजगाम पुरं धीमान् प्रविष्टो गजसाह्वयम् । (७।४५)

तत इष्टे ऽहनि प्राप्ते मुहूर्ते साधुसंमते । (७।४६)

जग्राह विधिवत् पाणिं माद्र्याः पाण्डुर् नराधिपः । (७।४७)

ततो विवाहे निर्वृत्ते स राजा कुरुनन्दनः । (७।४८)

स्थापयामास तां भार्यां शुभे वेश्मनि भाविनीम् । (७।४९)

स ताभ्यां व्यचरत् सार्धं भार्याभ्यां राजसत्तमः । (७।५०)

कुन्त्या माद्र्या च राजेन्द्रो यथाकामं यथासुखम् । (७।५१)

ततः स कौरवो राजा विहृत्य त्रिदशा निशाः । (७।५२)

जिगीषया महीं पाण्डुर् निश्चक्राम पुरात् प्रभो । (७।५३)

स भीष्मप्रमुखान् वृद्धान् अभिवाद्य प्रणम्य च । (७।५४)

धृतराष्ट्रं च कौरव्यं तथान्यान् कुरुसत्तमान् । (७।५५)

आमन्त्र्य प्रययौ राजा तैश्चैवाभ्यनुमोदितः । (७।५६)

मङ्गलाचारयुक्ताभिर् आशीर्भिश्चाभिनन्दितः । (७।५७)

गजवाजिरथौघेन बलेन महतागमत् । (७।५८)

स राजा देवराजाभो विजिगीषुर् वसुंधराम् । (७।५९)

हृष्टपुष्टबलः प्रायात् पाण्डुः शत्रून् अनेकशः ॥ (७।६०)

पूर्वम् आगस्कृतो गत्वा दशार्णाः समरे जिताः । (८।१)

पाण्डुना नरसिंहेन कौरवाणां यशोभृता ॥ (८।२)

ततः सेनाम् उपादाय पाण्डुर् नानाविधध्वजाम् । (९।१)

प्रभूतहस्त्यश्वरथां पदातिगणसंकुलाम् ॥ (९।२)

आगस्कृत् सर्ववीराणां वैरी सर्वमहीभृताम् । (१०।१)

गोप्ता मगधराष्ट्रस्य दार्वो राजगृहे हतः ॥ (१०।२)

ततः कोशं समादाय वाहनानि बलानि च । (११।१)

पाण्डुना मिथिलां गत्वा विदेहाः समरे जिताः ॥ (११।२)

तथा काशिषु सुह्मेषु पुण्ड्रेषु भरतर्षभ । (१२।१)

स्वबाहुबलवीर्येण कुरूणाम् अकरोद् यशः ॥ (१२।२)

तं शरौघमहाज्वालम् अस्त्रार्चिषम् अरिंदमम् । (१३।१)

पाण्डुपावकम् आसाद्य व्यदह्यन्त नराधिपाः ॥ (१३।२)

ते ससेनाः ससेनेन विध्वंसितबला नृपाः । (१४।१)

पाण्डुना वशगाः कृत्वा करकर्मसु योजिताः ॥ (१४।२)

तेन ते निर्जिताः सर्वे पृथिव्यां सर्वपार्थिवाः । (१५।१)

तम् एकं मेनिरे शूरं देवेष्विव पुरंदरम् ॥ (१५।२)

तं कृताञ्जलयः सर्वे प्रणता वसुधाधिपाः । (१६।१)

उपाजग्मुर् धनं गृह्य रत्नानि विविधानि च ॥ (१६।२)

मणिमुक्ताप्रवालं च सुवर्णं रजतं तथा । (१७।१)

गोरत्नान्यश्वरत्नानि रथरत्नानि कुञ्जरान् ॥ (१७।२)

खरोष्ट्रमहिषांश्चैव यच्च किंचिद् अजाविकम् । (१८।१)

तत् सर्वं प्रतिजग्राह राजा नागपुराधिपः ॥ (१८।२)

तद् आदाय ययौ पाण्डुः पुनर् मुदितवाहनः । (१९।१)

हर्षयिष्यन् स्वराष्ट्राणि पुरं च गजसाह्वयम् ॥ (१९।२)

शंतनो राजसिंहस्य भरतस्य च धीमतः । (२०।१)

प्रनष्टः कीर्तिजः शब्दः पाण्डुना पुनर् उद्धृतः ॥ (२०।२)

ये पुरा कुरुराष्ट्राणि जह्रुः कुरुधनानि च । (२१।१)

ते नागपुरसिंहेन पाण्डुना करदाः कृताः ॥ (२१।२)

इत्यभाषन्त राजानो राजामात्याश्च संगताः । (२२।१)

अभ्यनन्दन्त वै पाण्डुम् आशीर्वादैः पृथग्विधैः । (२२।२)

प्रतीतमनसो हृष्टाः पौरजानपदैः सह ॥ (२२।३)

प्रत्युद्ययुस्तं सम्प्राप्तं सर्वे भीष्मपुरोगमाः । (२३।१)

ते नदूरम् इवाध्वानं गत्वा नागपुरालयाः । (२३।२)

आवृतं ददृशुर् लोकं हृष्टा बहुविधैर् जनैः ॥ (२३।३)

नानायानसमानीतै रत्नैर् उच्चावचैस्तथा । (२४।१)

हस्त्यश्वरथरत्नैश्च गोभिर् उष्ट्रैर् अथाविकैः । (२४।२)

नान्तं ददृशुर् आसाद्य भीष्मेण सह कौरवाः ॥ (२४।३)

सो ऽभिवाद्य पितुः पादौ कौसल्यानन्दवर्धनः । (२५।१)

यथार्हं मानयामास पौरजानपदान् अपि ॥ (२५।२)

प्रमृद्य परराष्ट्राणि कृतार्थं पुनरागतम् । (२६।१)

पुत्रम् आसाद्य भीष्मस्तु हर्षाद् अश्रूण्यवर्तयत् ॥ (२६।२)

स तूर्यशतसंघानां भेरीणां च महास्वनैः । (२७।१)

हर्षयन् सर्वशः पौरान् विवेश गजसाह्वयम् ॥ (२७।२)