युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

दर्शने कीदृशः स्नेहः संवासे च पितामह । (१।२)

महाभाग्यं गवां चैव तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते । (२।२)

नहुषस्य च संवादं महर्षेश्च्यवनस्य च ॥ (२।३)

पुरा महर्षिश्च्यवनो भार्गवो भरतर्षभ । (३।१)

उदवासकृतारम्भो बभूव सुमहाव्रतः ॥ (३।२)

निहत्य मानं क्रोधं च प्रहर्षं शोकम् एव च । (४।१)

वर्षाणि द्वादश मुनिर् जलवासे धृतव्रतः ॥ (४।२)

आदधत् सर्वभूतेषु विस्रम्भं परमं शुभम् । (५।१)

जलेचरेषु सत्त्वेषु शीतरश्मिर् इव प्रभुः ॥ (५।२)

स्थाणुभूतः शुचिर् भूत्वा दैवतेभ्यः प्रणम्य च । (६।१)

गङ्गायमुनयोर् मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह ॥ (६।२)

गङ्गायमुनयोर् वेगं सुभीमं भीमनिःस्वनम् । (७।१)

प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे ॥ (७।२)

गङ्गा च यमुना चैव सरितश्चानुगास्तयोः । (८।१)

प्रदक्षिणम् ऋषिं चक्रुर् न चैनं पर्यपीडयन् ॥ (८।२)

अन्तर्जले स सुष्वाप काष्ठभूतो महामुनिः । (९।१)

ततश्चोर्ध्वस्थितो धीमान् अभवद् भरतर्षभ ॥ (९।२)

जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शनः । (१०।१)

उपाजिघ्रन्त च तदा मत्स्यास्तं हृष्टमानसाः । (१०।२)

तत्र तस्यासतः कालः समतीतो ऽभवन्महान् ॥ (१०।३)

ततः कदाचित् समये कस्मिंश्चिन्मत्स्यजीविनः । (११।१)

तं देशं समुपाजग्मुर् जालहस्ता महाद्युते ॥ (११।२)

निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चिताः । (१२।१)

व्यायता बलिनः शूराः सलिलेष्वनिवर्तिनः । (१२।२)

अभ्याययुश्च तं देशं निश्चिता जालकर्मणि ॥ (१२।३)

जालं च योजयामासुर् विशेषेण जनाधिप । (१३।१)

मत्स्योदकं समासाद्य तदा भरतसत्तम ॥ (१३।२)

ततस्ते बहुभिर् योगैः कैवर्ता मत्स्यकाङ्क्षिणः । (१४।१)

गङ्गायमुनयोर् वारि जालैर् अभ्यकिरंस्ततः ॥ (१४।२)

जालं सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा । (१५।१)

विस्तारायामसम्पन्नं यत् तत्र सलिले क्षमम् ॥ (१५।२)

ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम् । (१६।१)

प्रकीर्य सर्वतः सर्वे जालं चकृषिरे तदा ॥ (१६।२)

अभीतरूपाः संहृष्टास्ते ऽन्योन्यवशवर्तिनः । (१७।१)

बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्च तथान्याञ् जलचारिणः ॥ (१७।२)

तथा मत्स्यैः परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम् । (१८।१)

आकर्षन्त महाराज जालेनाथ यदृच्छया ॥ (१८।२)

नदीशैवलदिग्धाङ्गं हरिश्मश्रुजटाधरम् । (१९।१)

लग्नैः शङ्खगणैर् गात्रैः कोष्ठैश्चित्रैर् इवावृतम् ॥ (१९।२)

तं जालेनोद्धृतं दृष्ट्वा ते तदा वेदपारगम् । (२०।१)

सर्वे प्राञ्जलयो दाशाः शिरोभिः प्रापतन् भुवि ॥ (२०।२)

परिखेदपरित्रासाज्जालस्याकर्षणेन च । (२१।१)

मत्स्या बभूवुर् व्यापन्नाः स्थलसंकर्षणेन च ॥ (२१।२)

स मुनिस्तत् तदा दृष्ट्वा मत्स्यानां कदनं कृतम् । (२२।१)

बभूव कृपयाविष्टो निःश्वसंश्च पुनः पुनः ॥ (२२।२)

निषादा ऊचुः । (२३।१)

अज्ञानाद् यत् कृतं पापं प्रसादं तत्र नः कुरु । (२३।२)

करवाम प्रियं किं ते तन्नो ब्रूहि महामुने ॥ (२३।३)

भीष्म उवाच । (२४।१)

इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्च्यवनो वाक्यम् अब्रवीत् । (२४।२)

यो मे ऽद्य परमः कामस्तं शृणुध्वं समाहिताः ॥ (२४।३)

प्राणोत्सर्गं विक्रयं वा मत्स्यैर् यास्याम्यहं सह । (२५।१)

संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलाध्युषितान् इमान् ॥ (२५।२)

इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभृशं भयकम्पिताः । (२६।१)

सर्वे विषण्णवदना नहुषाय न्यवेदयन् ॥ (२६।२)