महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 139

1820 of 1995 · 65 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वायुर् उवाच । (१।१)

vāyur uvāca

1.2१.२

इमां भूमिं ब्राह्मणेभ्यो दित्सुर् वै दक्षिणां पुरा । (१।२)

imāṃ bhūmiṃ brāhmaṇebhyo ditsur vai dakṣiṇāṃ purā |

1.3१.३

अङ्गो नाम नृपो राजंस्ततश्चिन्तां मही ययौ ॥ (१।३)

aṅgo nāma nṛpo rājaṃstataścintāṃ mahī yayau ||

2.1२.१

धारणीं सर्वभूतानाम् अयं प्राप्य वरो नृपः । (२।१)

dhāraṇīṃ sarvabhūtānām ayaṃ prāpya varo nṛpaḥ |

2.2२.२

कथम् इच्छति मां दातुं द्विजेभ्यो ब्रह्मणः सुताम् ॥ (२।२)

katham icchati māṃ dātuṃ dvijebhyo brahmaṇaḥ sutām ||

3.1३.१

साहं त्यक्त्वा गमिष्यामि भूमित्वं ब्रह्मणः पदम् । (३।१)

sāhaṃ tyaktvā gamiṣyāmi bhūmitvaṃ brahmaṇaḥ padam |

3.2३.२

अयं सराष्ट्रो नृपतिर् मा भूद् इति ततो ऽगमत् ॥ (३।२)

ayaṃ sarāṣṭro nṛpatir mā bhūd iti tato 'gamat ||

4.1४.१

ततस्तां कश्यपो दृष्ट्वा व्रजन्तीं पृथिवीं तदा । (४।१)

tatastāṃ kaśyapo dṛṣṭvā vrajantīṃ pṛthivīṃ tadā |

4.2४.२

प्रविवेश महीं सद्यो मुक्त्वात्मानं समाहितः ॥ (४।२)

praviveśa mahīṃ sadyo muktvātmānaṃ samāhitaḥ ||

5.1५.१

रुद्धा सा सर्वतो जज्ञे तृणौषधिसमन्विता । (५।१)

ruddhā sā sarvato jajñe tṛṇauṣadhisamanvitā |

5.2५.२

धर्मोत्तरा नष्टभया भूमिर् आसीत् ततो नृप ॥ (५।२)

dharmottarā naṣṭabhayā bhūmir āsīt tato nṛpa ||

6.1६.१

एवं वर्षसहस्राणि दिव्यानि विपुलव्रतः । (६।१)

evaṃ varṣasahasrāṇi divyāni vipulavrataḥ |

6.2६.२

त्रिंशतं कश्यपो राजन् भूमिर् आसीद् अतन्द्रितः ॥ (६।२)

triṃśataṃ kaśyapo rājan bhūmir āsīd atandritaḥ ||

7.1७.१

अथागम्य महाराज नमस्कृत्य च कश्यपम् । (७।१)

athāgamya mahārāja namaskṛtya ca kaśyapam |

7.2७.२

पृथिवी काश्यपी जज्ञे सुता तस्य महात्मनः ॥ (७।२)

pṛthivī kāśyapī jajñe sutā tasya mahātmanaḥ ||

8.1८.१

एष राजन्न् ईदृशो वै ब्राह्मणः कश्यपो ऽभवत् । (८।१)

eṣa rājann īdṛśo vai brāhmaṇaḥ kaśyapo 'bhavat |

8.2८.२

अन्यं प्रब्रूहि वापि त्वं कश्यपात् क्षत्रियं वरम् ॥ (८।२)

anyaṃ prabrūhi vāpi tvaṃ kaśyapāt kṣatriyaṃ varam ||

9.1९.१

तूष्णीं बभूव नृपतिः पवनस्त्वब्रवीत् पुनः । (९।१)

tūṣṇīṃ babhūva nṛpatiḥ pavanastvabravīt punaḥ |

9.2९.२

शृणु राजन्न् उतथ्यस्य जातस्याङ्गिरसे कुले ॥ (९।२)

śṛṇu rājann utathyasya jātasyāṅgirase kule ||

10.1१०.१

भद्रा सोमस्य दुहिता रूपेण परमा मता । (१०।१)

bhadrā somasya duhitā rūpeṇa paramā matā |

10.2१०.२

तस्यास्तुल्यं पतिं सोम उतथ्यं समपश्यत ॥ (१०।२)

tasyāstulyaṃ patiṃ soma utathyaṃ samapaśyata ||

11.1११.१

सा च तीव्रं तपस्तेपे महाभागा यशस्विनी । (११।१)

sā ca tīvraṃ tapastepe mahābhāgā yaśasvinī |

11.2११.२

उतथ्यं तु महाभागं तत्कृते ऽवरयत् तदा ॥ (११।२)

utathyaṃ tu mahābhāgaṃ tatkṛte 'varayat tadā ||

12.1१२.१

तत आहूय सोतथ्यं ददावत्र यशस्विनीम् । (१२।१)

tata āhūya sotathyaṃ dadāvatra yaśasvinīm |

12.2१२.२

भार्यार्थे स च जग्राह विधिवद् भूरिदक्षिण ॥ (१२।२)

bhāryārthe sa ca jagrāha vidhivad bhūridakṣiṇa ||

13.1१३.१

तां त्वकामयत श्रीमान् वरुणः पूर्वम् एव ह । (१३।१)

tāṃ tvakāmayata śrīmān varuṇaḥ pūrvam eva ha |

13.2१३.२

स चागम्य वनप्रस्थं यमुनायां जहार ताम् ॥ (१३।२)

sa cāgamya vanaprasthaṃ yamunāyāṃ jahāra tām ||

14.1१४.१

जलेश्वरस्तु हृत्वा ताम् अनयत् स्वपुरं प्रति । (१४।१)

jaleśvarastu hṛtvā tām anayat svapuraṃ prati |

14.2१४.२

परमाद्भुतसंकाशं षट्सहस्रशतह्रदम् ॥ (१४।२)

paramādbhutasaṃkāśaṃ ṣaṭsahasraśatahradam ||

15.1१५.१

न हि रम्यतरं किंचित् तस्माद् अन्यत् पुरोत्तमम् । (१५।१)

na hi ramyataraṃ kiṃcit tasmād anyat purottamam |

15.2१५.२

प्रासादैर् अप्सरोभिश्च दिव्यैः कामैश्च शोभितम् । (१५।२)

prāsādair apsarobhiśca divyaiḥ kāmaiśca śobhitam |

15.3१५.३

तत्र देवस्तया सार्धं रेमे राजञ्जलेश्वरः ॥ (१५।३)

tatra devastayā sārdhaṃ reme rājañjaleśvaraḥ ||

16.1१६.१

अथाख्यातम् उतथ्याय ततः पत्न्यवमर्दनम् ॥ (१६।१)

athākhyātam utathyāya tataḥ patnyavamardanam ||

17.1१७.१

तच्छ्रुत्वा नारदात् सर्वम् उतथ्यो नारदं तदा । (१७।१)

tacchrutvā nāradāt sarvam utathyo nāradaṃ tadā |

17.2१७.२

प्रोवाच गच्छ ब्रूहि त्वं वरुणं परुषं वचः । (१७।२)

provāca gaccha brūhi tvaṃ varuṇaṃ paruṣaṃ vacaḥ |

17.3१७.३

मद्वाक्यान्मुञ्च मे भार्यां कस्माद् वा हृतवान् असि ॥ (१७।३)

madvākyānmuñca me bhāryāṃ kasmād vā hṛtavān asi ||

18.1१८.१

लोकपालो ऽसि लोकानां न लोकस्य विलोपकः । (१८।१)

lokapālo 'si lokānāṃ na lokasya vilopakaḥ |

18.2१८.२

सोमेन दत्ता भार्या मे त्वया चापहृताद्य वै ॥ (१८।२)

somena dattā bhāryā me tvayā cāpahṛtādya vai ||

19.1१९.१

इत्युक्तो वचनात् तस्य नारदेन जलेश्वरः । (१९।१)

ityukto vacanāt tasya nāradena jaleśvaraḥ |

19.2१९.२

मुञ्च भार्याम् उतथ्यस्येत्यथ तं वरुणो ऽब्रवीत् । (१९।२)

muñca bhāryām utathyasyetyatha taṃ varuṇo 'bravīt |

19.3१९.३

ममैषा सुप्रिया भार्या नैनाम् उत्स्रष्टुम् उत्सहे ॥ (१९।३)

mamaiṣā supriyā bhāryā nainām utsraṣṭum utsahe ||

20.1२०.१

इत्युक्तो वरुणेनाथ नारदः प्राप्य तं मुनिम् । (२०।१)

ityukto varuṇenātha nāradaḥ prāpya taṃ munim |

20.2२०.२

उतथ्यम् अब्रवीद् वाक्यं नातिहृष्टमना इव ॥ (२०।२)

utathyam abravīd vākyaṃ nātihṛṣṭamanā iva ||

21.1२१.१

गले गृहीत्वा क्षिप्तो ऽस्मि वरुणेन महामुने । (२१।१)

gale gṛhītvā kṣipto 'smi varuṇena mahāmune |

21.2२१.२

न प्रयच्छति ते भार्यां यत् ते कार्यं कुरुष्व तत् ॥ (२१।२)

na prayacchati te bhāryāṃ yat te kāryaṃ kuruṣva tat ||

22.1२२.१

नारदस्य वचः श्रुत्वा क्रुद्धः प्राज्वलद् अङ्गिराः । (२२।१)

nāradasya vacaḥ śrutvā kruddhaḥ prājvalad aṅgirāḥ |

22.2२२.२

अपिबत् तेजसा वारि विष्टभ्य सुमहातपाः ॥ (२२।२)

apibat tejasā vāri viṣṭabhya sumahātapāḥ ||

23.1२३.१

पीयमाने च सर्वस्मिंस्तोये वै सलिलेश्वरः । (२३।१)

pīyamāne ca sarvasmiṃstoye vai salileśvaraḥ |

23.2२३.२

सुहृद्भिः क्षिप्यमाणो ऽपि नैवामुञ्चत तां तदा ॥ (२३।२)

suhṛdbhiḥ kṣipyamāṇo 'pi naivāmuñcata tāṃ tadā ||

24.1२४.१

ततः क्रुद्धो ऽब्रवीद् भूमिम् उतथ्यो ब्राह्मणोत्तमः । (२४।१)

tataḥ kruddho 'bravīd bhūmim utathyo brāhmaṇottamaḥ |

24.2२४.२

दर्शयस्व स्थलं भद्रे षट्सहस्रशतह्रदम् ॥ (२४।२)

darśayasva sthalaṃ bhadre ṣaṭsahasraśatahradam ||

25.1२५.१

ततस्तद् इरिणं जातं समुद्रश्चापसर्पितः । (२५।१)

tatastad iriṇaṃ jātaṃ samudraścāpasarpitaḥ |

25.2२५.२

तस्माद् देशान्नदीं चैव प्रोवाचासौ द्विजोत्तमः ॥ (२५।२)

tasmād deśānnadīṃ caiva provācāsau dvijottamaḥ ||

26.1२६.१

अदृश्या गच्छ भीरु त्वं सरस्वति मरुं प्रति । (२६।१)

adṛśyā gaccha bhīru tvaṃ sarasvati maruṃ prati |

26.2२६.२

अपुण्य एष भवतु देशस्त्यक्तस्त्वया शुभे ॥ (२६।२)

apuṇya eṣa bhavatu deśastyaktastvayā śubhe ||

27.1२७.१

तस्मिन् संचूर्णिते देशे भद्राम् आदाय वारिपः । (२७।१)

tasmin saṃcūrṇite deśe bhadrām ādāya vāripaḥ |

27.2२७.२

अददाच्छरणं गत्वा भार्याम् आङ्गिरसाय वै ॥ (२७।२)

adadāccharaṇaṃ gatvā bhāryām āṅgirasāya vai ||

28.1२८.१

प्रतिगृह्य तु तां भार्याम् उतथ्यः सुमनाभवत् । (२८।१)

pratigṛhya tu tāṃ bhāryām utathyaḥ sumanābhavat |

28.2२८.२

मुमोच च जगद् दुःखाद् वरुणं चैव हैहय ॥ (२८।२)

mumoca ca jagad duḥkhād varuṇaṃ caiva haihaya ||

29.1२९.१

ततः स लब्ध्वा तां भार्यां वरुणं प्राह धर्मवित् । (२९।१)

tataḥ sa labdhvā tāṃ bhāryāṃ varuṇaṃ prāha dharmavit |

29.2२९.२

उतथ्यः सुमहातेजा यत् तच्छृणु नराधिप ॥ (२९।२)

utathyaḥ sumahātejā yat tacchṛṇu narādhipa ||

30.1३०.१

मयैषा तपसा प्राप्ता क्रोशतस्ते जलाधिप । (३०।१)

mayaiṣā tapasā prāptā krośataste jalādhipa |

30.2३०.२

इत्युक्त्वा ताम् उपादाय स्वम् एव भवनं ययौ ॥ (३०।२)

ityuktvā tām upādāya svam eva bhavanaṃ yayau ||

31.1३१.१

एष राजन्न् ईदृशो वै उतथ्यो ब्राह्मणर्षभः । (३१।१)

eṣa rājann īdṛśo vai utathyo brāhmaṇarṣabhaḥ |

31.2३१.२

ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वम् उतथ्यात् क्षत्रियं वरम् ॥ (३१।२)

bravīmyahaṃ brūhi vā tvam utathyāt kṣatriyaṃ varam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 139

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit