महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 166

1494 of 1995 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

भीष्म उवाच । (१।१)

bhīṣma uvāca

1.2१.२

अथ तत्र महार्चिष्मान् अनलो वातसारथिः । (१।२)

atha tatra mahārciṣmān analo vātasārathiḥ |

1.3१.३

तस्याविदूरे रक्षार्थं खगेन्द्रेण कृतो ऽभवत् ॥ (१।३)

tasyāvidūre rakṣārthaṃ khagendreṇa kṛto 'bhavat ||

2.1२.१

स चापि पार्श्वे सुष्वाप विश्वस्तो बकराट् तदा । (२।१)

sa cāpi pārśve suṣvāpa viśvasto bakarāṭ tadā |

2.2२.२

कृतघ्नस्तु स दुष्टात्मा तं जिघांसुर् अजागरत् ॥ (२।२)

kṛtaghnastu sa duṣṭātmā taṃ jighāṃsur ajāgarat ||

3.1३.१

ततो ऽलातेन दीप्तेन विश्वस्तं निजघान तम् । (३।१)

tato 'lātena dīptena viśvastaṃ nijaghāna tam |

3.2३.२

निहत्य च मुदा युक्तः सो ऽनुबन्धं न दृष्टवान् ॥ (३।२)

nihatya ca mudā yuktaḥ so 'nubandhaṃ na dṛṣṭavān ||

4.1४.१

स तं विपक्षरोमाणं कृत्वाग्नावपचत् तदा । (४।१)

sa taṃ vipakṣaromāṇaṃ kṛtvāgnāvapacat tadā |

4.2४.२

तं गृहीत्वा सुवर्णं च ययौ द्रुततरं द्विजः ॥ (४।२)

taṃ gṛhītvā suvarṇaṃ ca yayau drutataraṃ dvijaḥ ||

5.1५.१

ततो ऽन्यस्मिन् गते चाह्नि विरूपाक्षो ऽब्रवीत् सुतम् । (५।१)

tato 'nyasmin gate cāhni virūpākṣo 'bravīt sutam |

5.2५.२

न प्रेक्षे राजधर्माणम् अद्य पुत्र खगोत्तमम् ॥ (५।२)

na prekṣe rājadharmāṇam adya putra khagottamam ||

6.1६.१

स पूर्वसंध्यां ब्रह्माणं वन्दितुं याति सर्वदा । (६।१)

sa pūrvasaṃdhyāṃ brahmāṇaṃ vandituṃ yāti sarvadā |

6.2६.२

मां चादृष्ट्वा कदाचित् स न गच्छति गृहान् खगः ॥ (६।२)

māṃ cādṛṣṭvā kadācit sa na gacchati gṛhān khagaḥ ||

7.1७.१

उभे द्विरात्रं संध्ये वै नाभ्यगात् स ममालयम् । (७।१)

ubhe dvirātraṃ saṃdhye vai nābhyagāt sa mamālayam |

7.2७.२

तस्मान्न शुध्यते भावो मम स ज्ञायतां सुहृत् ॥ (७।२)

tasmānna śudhyate bhāvo mama sa jñāyatāṃ suhṛt ||

8.1८.१

स्वाध्यायेन वियुक्तो हि ब्रह्मवर्चसवर्जितः । (८।१)

svādhyāyena viyukto hi brahmavarcasavarjitaḥ |

8.2८.२

तं गतस्तत्र मे शङ्का हन्यात् तं स द्विजाधमः ॥ (८।२)

taṃ gatastatra me śaṅkā hanyāt taṃ sa dvijādhamaḥ ||

9.1९.१

दुराचारस्तु दुर्बुद्धिर् इङ्गितैर् लक्षितो मया । (९।१)

durācārastu durbuddhir iṅgitair lakṣito mayā |

9.2९.२

निष्क्रियो दारुणाकारः कृष्णो दस्युर् इवाधमः ॥ (९।२)

niṣkriyo dāruṇākāraḥ kṛṣṇo dasyur ivādhamaḥ ||

10.1१०.१

गौतमः स गतस्तत्र तेनोद्विग्नं मनो मम । (१०।१)

gautamaḥ sa gatastatra tenodvignaṃ mano mama |

10.2१०.२

पुत्र शीघ्रम् इतो गत्वा राजधर्मनिवेशनम् । (१०।२)

putra śīghram ito gatvā rājadharmaniveśanam |

10.3१०.३

ज्ञायतां स विशुद्धात्मा यदि जीवति माचिरम् ॥ (१०।३)

jñāyatāṃ sa viśuddhātmā yadi jīvati māciram ||

11.1११.१

स एवम् उक्तस्त्वरितो रक्षोभिः सहितो ययौ । (११।१)

sa evam uktastvarito rakṣobhiḥ sahito yayau |

11.2११.२

न्यग्रोधं तत्र चापश्यत् कङ्कालं राजधर्मणः ॥ (११।२)

nyagrodhaṃ tatra cāpaśyat kaṅkālaṃ rājadharmaṇaḥ ||

12.1१२.१

स रुदन्न् अगमत् पुत्रो राक्षसेन्द्रस्य धीमतः । (१२।१)

sa rudann agamat putro rākṣasendrasya dhīmataḥ |

12.2१२.२

त्वरमाणः परं शक्त्या गौतमग्रहणाय वै ॥ (१२।२)

tvaramāṇaḥ paraṃ śaktyā gautamagrahaṇāya vai ||

13.1१३.१

ततो ऽविदूरे जगृहुर् गौतमं राक्षसास्तदा । (१३।१)

tato 'vidūre jagṛhur gautamaṃ rākṣasāstadā |

13.2१३.२

राजधर्मशरीरं च पक्षास्थिचरणोज्झितम् ॥ (१३।२)

rājadharmaśarīraṃ ca pakṣāsthicaraṇojjhitam ||

14.1१४.१

तम् आदायाथ रक्षांसि द्रुतं मेरुव्रजं ययुः । (१४।१)

tam ādāyātha rakṣāṃsi drutaṃ meruvrajaṃ yayuḥ |

14.2१४.२

राज्ञश्च दर्शयामासुः शरीरं राजधर्मणः । (१४।२)

rājñaśca darśayāmāsuḥ śarīraṃ rājadharmaṇaḥ |

14.3१४.३

कृतघ्नं पुरुषं तं च गौतमं पापचेतसम् ॥ (१४।३)

kṛtaghnaṃ puruṣaṃ taṃ ca gautamaṃ pāpacetasam ||

15.1१५.१

रुरोद राजा तं दृष्ट्वा सामात्यः सपुरोहितः । (१५।१)

ruroda rājā taṃ dṛṣṭvā sāmātyaḥ sapurohitaḥ |

15.2१५.२

आर्तनादश्च सुमहान् अभूत् तस्य निवेशने ॥ (१५।२)

ārtanādaśca sumahān abhūt tasya niveśane ||

16.1१६.१

सस्त्रीकुमारं च पुरं बभूवास्वस्थमानसम् । (१६।१)

sastrīkumāraṃ ca puraṃ babhūvāsvasthamānasam |

16.2१६.२

अथाब्रवीन्नृपः पुत्रं पापो ऽयं वध्यताम् इति ॥ (१६।२)

athābravīnnṛpaḥ putraṃ pāpo 'yaṃ vadhyatām iti ||

17.1१७.१

अस्य मांसैर् इमे सर्वे विहरन्तु यथेष्टतः । (१७।१)

asya māṃsair ime sarve viharantu yatheṣṭataḥ |

17.2१७.२

पापाचारः पापकर्मा पापात्मा पापनिश्चयः । (१७।२)

pāpācāraḥ pāpakarmā pāpātmā pāpaniścayaḥ |

17.3१७.३

हन्तव्यो ऽयं मम मतिर् भवद्भिर् इति राक्षसाः ॥ (१७।३)

hantavyo 'yaṃ mama matir bhavadbhir iti rākṣasāḥ ||

18.1१८.१

इत्युक्ता राक्षसेन्द्रेण राक्षसा घोरविक्रमाः । (१८।१)

ityuktā rākṣasendreṇa rākṣasā ghoravikramāḥ |

18.2१८.२

नैच्छन्त तं भक्षयितुं पापकर्मायम् इत्युत ॥ (१८।२)

naicchanta taṃ bhakṣayituṃ pāpakarmāyam ityuta ||

19.1१९.१

दस्यूनां दीयताम् एष साध्वद्य पुरुषाधमः । (१९।१)

dasyūnāṃ dīyatām eṣa sādhvadya puruṣādhamaḥ |

19.2१९.२

इत्यूचुस्तं महाराज राक्षसेन्द्रं निशाचराः ॥ (१९।२)

ityūcustaṃ mahārāja rākṣasendraṃ niśācarāḥ ||

20.1२०.१

शिरोभिश्च गता भूमिम् ऊचू रक्षोगणाधिपम् । (२०।१)

śirobhiśca gatā bhūmim ūcū rakṣogaṇādhipam |

20.2२०.२

न दातुम् अर्हसि त्वं नो भक्षणायास्य किल्बिषम् ॥ (२०।२)

na dātum arhasi tvaṃ no bhakṣaṇāyāsya kilbiṣam ||

21.1२१.१

एवम् अस्त्विति तान् आह राक्षसेन्द्रो निशाचरान् । (२१।१)

evam astviti tān āha rākṣasendro niśācarān |

21.2२१.२

दस्यूनां दीयताम् एष कृतघ्नो ऽद्यैव राक्षसाः ॥ (२१।२)

dasyūnāṃ dīyatām eṣa kṛtaghno 'dyaiva rākṣasāḥ ||

22.1२२.१

इत्युक्ते तस्य ते दासाः शूलमुद्गरपाणयः । (२२।१)

ityukte tasya te dāsāḥ śūlamudgarapāṇayaḥ |

22.2२२.२

छित्त्वा तं खण्डशः पापं दस्युभ्यः प्रददुस्तदा ॥ (२२।२)

chittvā taṃ khaṇḍaśaḥ pāpaṃ dasyubhyaḥ pradadustadā ||

23.1२३.१

दस्यवश्चापि नैच्छन्त तम् अत्तुं पापकारिणम् । (२३।१)

dasyavaścāpi naicchanta tam attuṃ pāpakāriṇam |

23.2२३.२

क्रव्यादा अपि राजेन्द्र कृतघ्नं नोपभुञ्जते ॥ (२३।२)

kravyādā api rājendra kṛtaghnaṃ nopabhuñjate ||

24.1२४.१

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा । (२४।१)

brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā |

24.2२४.२

निष्कृतिर् विहिता राजन् कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥ (२४।२)

niṣkṛtir vihitā rājan kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ ||

25.1२५.१

मित्रद्रोही नृशंसश्च कृतघ्नश्च नराधमः । (२५।१)

mitradrohī nṛśaṃsaśca kṛtaghnaśca narādhamaḥ |

25.2२५.२

क्रव्यादैः कृमिभिश्चान्यैर् न भुज्यन्ते हि तादृशाः ॥ (२५।२)

kravyādaiḥ kṛmibhiścānyair na bhujyante hi tādṛśāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 166

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit