महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 112

776 of 1995 · 43 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नारद उवाच । (१।१)

nārada uvāca

1.2१.२

अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः । (१।२)

athāha gālavaṃ dīnaṃ suparṇaḥ patatāṃ varaḥ |

1.3१.३

निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना वैधितं तथा । (१।३)

nirmitaṃ vahninā bhūmau vāyunā vaidhitaṃ tathā |

1.4१.४

यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते ॥ (१।४)

yasmāddhiraṇmayaṃ sarvaṃ hiraṇyaṃ tena cocyate ||

2.1२.१

धत्ते धारयते चेदम् एतस्मात् कारणाद् धनम् । (२।१)

dhatte dhārayate cedam etasmāt kāraṇād dhanam |

2.2२.२

तद् एतत् त्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥ (२।२)

tad etat triṣu lokeṣu dhanaṃ tiṣṭhati śāśvatam ||

3.1३.१

नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा । (३।१)

nityaṃ proṣṭhapadābhyāṃ ca śukre dhanapatau tathā |

3.2३.२

मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम् ॥ (३।२)

manuṣyebhyaḥ samādatte śukraścittārjitaṃ dhanam ||

4.1४.१

अजैकपादहिर्बुध्न्यै रक्ष्यते धनदेन च । (४।१)

ajaikapādahirbudhnyai rakṣyate dhanadena ca |

4.2४.२

एवं न शक्यते लब्धुम् अलब्धव्यं द्विजर्षभ ॥ (४।२)

evaṃ na śakyate labdhum alabdhavyaṃ dvijarṣabha ||

5.1५.१

ऋते च धनम् अश्वानां नावाप्तिर् विद्यते तव । (५।१)

ṛte ca dhanam aśvānāṃ nāvāptir vidyate tava |

5.2५.२

अर्थं याचात्र राजानं कंचिद् राजर्षिवंशजम् । (५।२)

arthaṃ yācātra rājānaṃ kaṃcid rājarṣivaṃśajam |

5.3५.३

अपीड्य राजा पौरान् हि यो नौ कुर्यात् कृतार्थिनौ ॥ (५।३)

apīḍya rājā paurān hi yo nau kuryāt kṛtārthinau ||

6.1६.१

अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा । (६।१)

asti somānvavāye me jātaḥ kaścinnṛpaḥ sakhā |

6.2६.२

अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि ॥ (६।२)

abhigacchāvahe taṃ vai tasyāsti vibhavo bhuvi ||

7.1७.१

ययातिर् नाम राजर्षिर् नाहुषः सत्यविक्रमः । (७।१)

yayātir nāma rājarṣir nāhuṣaḥ satyavikramaḥ |

7.2७.२

स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम् ॥ (७।२)

sa dāsyati mayā cokto bhavatā cārthitaḥ svayam ||

8.1८.१

विभवश्चास्य सुमहान् आसीद् धनपतेर् इव । (८।१)

vibhavaścāsya sumahān āsīd dhanapater iva |

8.2८.२

एवं स तु धनं विद्वान् दानेनैव व्यशोधयत् ॥ (८।२)

evaṃ sa tu dhanaṃ vidvān dānenaiva vyaśodhayat ||

9.1९.१

तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत् क्षमम् । (९।१)

tathā tau kathayantau ca cintayantau ca yat kṣamam |

9.2९.२

प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ ॥ (९।२)

pratiṣṭhāne narapatiṃ yayātiṃ pratyupasthitau ||

10.1१०.१

प्रतिगृह्य च सत्कारम् अर्घादिं भोजनं वरम् । (१०।१)

pratigṛhya ca satkāram arghādiṃ bhojanaṃ varam |

10.2१०.२

पृष्टश्चागमने हेतुम् उवाच विनतासुतः ॥ (१०।२)

pṛṣṭaścāgamane hetum uvāca vinatāsutaḥ ||

11.1११.१

अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः । (११।१)

ayaṃ me nāhuṣa sakhā gālavastapaso nidhiḥ |

11.2११.२

विश्वामित्रस्य शिष्यो ऽभूद् वर्षाण्ययुतशो नृप ॥ (११।२)

viśvāmitrasya śiṣyo 'bhūd varṣāṇyayutaśo nṛpa ||

12.1१२.१

सो ऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः । (१२।१)

so 'yaṃ tenābhyanujñāta upakārepsayā dvijaḥ |

12.2१२.२

तम् आह भगवान् कां ते ददानि गुरुदक्षिणाम् ॥ (१२।२)

tam āha bhagavān kāṃ te dadāni gurudakṣiṇām ||

13.1१३.१

असकृत् तेन चोक्तेन किंचिद् आगतमन्युना । (१३।१)

asakṛt tena coktena kiṃcid āgatamanyunā |

13.2१३.२

अयम् उक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु ॥ (१३।२)

ayam uktaḥ prayaccheti jānatā vibhavaṃ laghu ||

14.1१४.१

एकतः श्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् । (१४।१)

ekataḥ śyāmakarṇānāṃ śubhrāṇāṃ śuddhajanmanām |

14.2१४.२

अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम् ॥ (१४।२)

aṣṭau śatāni me dehi hayānāṃ candravarcasām ||

15.1१५.१

गुर्वर्थो दीयताम् एष यदि गालव मन्यसे । (१५।१)

gurvartho dīyatām eṣa yadi gālava manyase |

15.2१५.२

इत्येवम् आह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥ (१५।२)

ityevam āha sakrodho viśvāmitrastapodhanaḥ ||

16.1१६.१

सो ऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः । (१६।१)

so 'yaṃ śokena mahatā tapyamāno dvijarṣabhaḥ |

16.2१६.२

अशक्तः प्रतिकर्तुं तद् भवन्तं शरणं गतः ॥ (१६।२)

aśaktaḥ pratikartuṃ tad bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ ||

17.1१७.१

प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः । (१७।१)

pratigṛhya naravyāghra tvatto bhikṣāṃ gatavyathaḥ |

17.2१७.२

कृत्वापवर्गं गुरवे चरिष्यति महत् तपः ॥ (१७।२)

kṛtvāpavargaṃ gurave cariṣyati mahat tapaḥ ||

18.1१८.१

तपसः संविभागेन भवन्तम् अपि योक्ष्यते । (१८।१)

tapasaḥ saṃvibhāgena bhavantam api yokṣyate |

18.2१८.२

स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति ॥ (१८।२)

svena rājarṣitapasā pūrṇaṃ tvāṃ pūrayiṣyati ||

19.1१९.१

यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि नरेश्वर । (१९।१)

yāvanti romāṇi haye bhavanti hi nareśvara |

19.2१९.२

तावतो वाजिदा लोकान् प्राप्नुवन्ति महीपते ॥ (१९।२)

tāvato vājidā lokān prāpnuvanti mahīpate ||

20.1२०.१

पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् । (२०।१)

pātraṃ pratigrahasyāyaṃ dātuṃ pātraṃ tathā bhavān |

20.2२०.२

शङ्खे क्षीरम् इवासक्तं भवत्वेतत् तथोपमम् ॥ (२०।२)

śaṅkhe kṣīram ivāsaktaṃ bhavatvetat tathopamam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 112

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit