महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 96

760 of 1995 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कण्व उवाच । (१।१)

kaṇva uvāca

1.2१.२

मातलिस्तु व्रजन्मार्गे नारदेन महर्षिणा । (१।२)

mātalistu vrajanmārge nāradena maharṣiṇā |

1.3१.३

वरुणं गच्छता द्रष्टुं समागच्छद् यदृच्छया ॥ (१।३)

varuṇaṃ gacchatā draṣṭuṃ samāgacchad yadṛcchayā ||

2.1२.१

नारदो ऽथाब्रवीद् एनं क्व भवान् गन्तुम् उद्यतः । (२।१)

nārado 'thābravīd enaṃ kva bhavān gantum udyataḥ |

2.2२.२

स्वेन वा सूत कार्येण शासनाद् वा शतक्रतोः ॥ (२।२)

svena vā sūta kāryeṇa śāsanād vā śatakratoḥ ||

3.1३.१

मातलिर् नारदेनैवं संपृष्टः पथि गच्छता । (३।१)

mātalir nāradenaivaṃ saṃpṛṣṭaḥ pathi gacchatā |

3.2३.२

यथावत् सर्वम् आचष्ट स्वकार्यं वरुणं प्रति ॥ (३।२)

yathāvat sarvam ācaṣṭa svakāryaṃ varuṇaṃ prati ||

4.1४.१

तम् उवाचाथ स मुनिर् गच्छावः सहिताविति । (४।१)

tam uvācātha sa munir gacchāvaḥ sahitāviti |

4.2४.२

सलिलेशदिदृक्षार्थम् अहम् अप्युद्यतो दिवः ॥ (४।२)

salileśadidṛkṣārtham aham apyudyato divaḥ ||

5.1५.१

अहं ते सर्वम् आख्यास्ये दर्शयन् वसुधातलम् । (५।१)

ahaṃ te sarvam ākhyāsye darśayan vasudhātalam |

5.2५.२

दृष्ट्वा तत्र वरं कंचिद् रोचयिष्याव मातले ॥ (५।२)

dṛṣṭvā tatra varaṃ kaṃcid rocayiṣyāva mātale ||

6.1६.१

अवगाह्य ततो भूमिम् उभौ मातलिनारदौ । (६।१)

avagāhya tato bhūmim ubhau mātalināradau |

6.2६.२

ददृशाते महात्मानौ लोकपालम् अपां पतिम् ॥ (६।२)

dadṛśāte mahātmānau lokapālam apāṃ patim ||

7.1७.१

तत्र देवर्षिसदृशीं पूजां प्राप स नारदः । (७।१)

tatra devarṣisadṛśīṃ pūjāṃ prāpa sa nāradaḥ |

7.2७.२

महेन्द्रसदृशीं चैव मातलिः प्रत्यपद्यत ॥ (७।२)

mahendrasadṛśīṃ caiva mātaliḥ pratyapadyata ||

8.1८.१

तावुभौ प्रीतमनसौ कार्यवत्तां निवेद्य ह । (८।१)

tāvubhau prītamanasau kāryavattāṃ nivedya ha |

8.2८.२

वरुणेनाभ्यनुज्ञातौ नागलोकं विचेरतुः ॥ (८।२)

varuṇenābhyanujñātau nāgalokaṃ viceratuḥ ||

9.1९.१

नारदः सर्वभूतानाम् अन्तर्भूमिनिवासिनाम् । (९।१)

nāradaḥ sarvabhūtānām antarbhūminivāsinām |

9.2९.२

जानंश्चकार व्याख्यानं यन्तुः सर्वम् अशेषतः ॥ (९।२)

jānaṃścakāra vyākhyānaṃ yantuḥ sarvam aśeṣataḥ ||

10.1१०.१

नारद उवाच । (१०।१)

nārada uvāca

10.2१०.२

दृष्टस्ते वरुणस्तात पुत्रपौत्रसमावृतः । (१०।२)

dṛṣṭaste varuṇastāta putrapautrasamāvṛtaḥ |

10.3१०.३

पश्योदकपतेः स्थानं सर्वतोभद्रम् ऋद्धिमत् ॥ (१०।३)

paśyodakapateḥ sthānaṃ sarvatobhadram ṛddhimat ||

11.1११.१

एष पुत्रो महाप्राज्ञो वरुणस्येह गोपतेः । (११।१)

eṣa putro mahāprājño varuṇasyeha gopateḥ |

11.2११.२

एष तं शीलवृत्तेन शौचेन च विशिष्यते ॥ (११।२)

eṣa taṃ śīlavṛttena śaucena ca viśiṣyate ||

12.1१२.१

एषो ऽस्य पुत्रो ऽभिमतः पुष्करः पुष्करेक्षणः । (१२।१)

eṣo 'sya putro 'bhimataḥ puṣkaraḥ puṣkarekṣaṇaḥ |

12.2१२.२

रूपवान् दर्शनीयश्च सोमपुत्र्या वृतः पतिः ॥ (१२।२)

rūpavān darśanīyaśca somaputryā vṛtaḥ patiḥ ||

13.1१३.१

ज्योत्स्नाकालीति याम् आहुर् द्वितीयां रूपतः श्रियम् । (१३।१)

jyotsnākālīti yām āhur dvitīyāṃ rūpataḥ śriyam |

13.2१३.२

आदित्यस्यैव गोः पुत्रो ज्येष्ठः पुत्रः कृतः स्मृतः ॥ (१३।२)

ādityasyaiva goḥ putro jyeṣṭhaḥ putraḥ kṛtaḥ smṛtaḥ ||

14.1१४.१

भवनं पश्य वारुण्या यद् एतत् सर्वकाञ्चनम् । (१४।१)

bhavanaṃ paśya vāruṇyā yad etat sarvakāñcanam |

14.2१४.२

यां प्राप्य सुरतां प्राप्ताः सुराः सुरपतेः सखे ॥ (१४।२)

yāṃ prāpya suratāṃ prāptāḥ surāḥ surapateḥ sakhe ||

15.1१५.१

एतानि हृतराज्यानां दैतेयानां स्म मातले । (१५।१)

etāni hṛtarājyānāṃ daiteyānāṃ sma mātale |

15.2१५.२

दीप्यमानानि दृश्यन्ते सर्वप्रहरणान्युत ॥ (१५।२)

dīpyamānāni dṛśyante sarvapraharaṇānyuta ||

16.1१६.१

अक्षयाणि किलैतानि विवर्तन्ते स्म मातले । (१६।१)

akṣayāṇi kilaitāni vivartante sma mātale |

16.2१६.२

अनुभावप्रयुक्तानि सुरैर् अवजितानि ह ॥ (१६।२)

anubhāvaprayuktāni surair avajitāni ha ||

17.1१७.१

अत्र राक्षसजात्यश्च भूतजात्यश्च मातले । (१७।१)

atra rākṣasajātyaśca bhūtajātyaśca mātale |

17.2१७.२

दिव्यप्रहरणाश्चासन् पूर्वदैवतनिर्मिताः ॥ (१७।२)

divyapraharaṇāścāsan pūrvadaivatanirmitāḥ ||

18.1१८.१

अग्निर् एष महार्चिष्माञ् जागर्ति वरुणह्रदे । (१८।१)

agnir eṣa mahārciṣmāñ jāgarti varuṇahrade |

18.2१८.२

वैष्णवं चक्रम् आविद्धं विधूमेन हविष्मता ॥ (१८।२)

vaiṣṇavaṃ cakram āviddhaṃ vidhūmena haviṣmatā ||

19.1१९.१

एष गाण्डीमयश्चापो लोकसंहारसंभृतः । (१९।१)

eṣa gāṇḍīmayaścāpo lokasaṃhārasaṃbhṛtaḥ |

19.2१९.२

रक्ष्यते दैवतैर् नित्यं यतस्तद् गाण्डिवं धनुः ॥ (१९।२)

rakṣyate daivatair nityaṃ yatastad gāṇḍivaṃ dhanuḥ ||

20.1२०.१

एष कृत्ये समुत्पन्ने तत् तद् धारयते बलम् । (२०।१)

eṣa kṛtye samutpanne tat tad dhārayate balam |

20.2२०.२

सहस्रशतसंख्येन प्राणेन सततं ध्रुवम् ॥ (२०।२)

sahasraśatasaṃkhyena prāṇena satataṃ dhruvam ||

21.1२१.१

अशास्यान् अपि शास्त्येष रक्षोबन्धुषु राजसु । (२१।१)

aśāsyān api śāstyeṣa rakṣobandhuṣu rājasu |

21.2२१.२

सृष्टः प्रथमजो दण्डो ब्रह्मणा ब्रह्मवादिना ॥ (२१।२)

sṛṣṭaḥ prathamajo daṇḍo brahmaṇā brahmavādinā ||

22.1२२.१

एतच्छत्रं नरेन्द्राणां महच्छक्रेण भाषितम् । (२२।१)

etacchatraṃ narendrāṇāṃ mahacchakreṇa bhāṣitam |

22.2२२.२

पुत्राः सलिलराजस्य धारयन्ति महोदयम् ॥ (२२।२)

putrāḥ salilarājasya dhārayanti mahodayam ||

23.1२३.१

एतत् सलिलराजस्य छत्रं छत्रगृहे स्थितम् । (२३।१)

etat salilarājasya chatraṃ chatragṛhe sthitam |

23.2२३.२

सर्वतः सलिलं शीतं जीमूत इव वर्षति ॥ (२३।२)

sarvataḥ salilaṃ śītaṃ jīmūta iva varṣati ||

24.1२४.१

एतच्छत्रात् परिभ्रष्टं सलिलं सोमनिर्मलम् । (२४।१)

etacchatrāt paribhraṣṭaṃ salilaṃ somanirmalam |

24.2२४.२

तमसा मूर्छितं याति येन नार्छति दर्शनम् ॥ (२४।२)

tamasā mūrchitaṃ yāti yena nārchati darśanam ||

25.1२५.१

बहून्यद्भुतरूपाणि द्रष्टव्यानीह मातले । (२५।१)

bahūnyadbhutarūpāṇi draṣṭavyānīha mātale |

25.2२५.२

तव कार्योपरोधस्तु तस्माद् गच्छाव माचिरम् ॥ (२५।२)

tava kāryoparodhastu tasmād gacchāva māciram ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 96

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit