वैशम्पायन उवाच । (१।१)

युधिष्ठिरो धर्मराजः पप्रच्छ भरतर्षभ । (१।२)

मार्कण्डेयं तपोवृद्धं दीर्घायुषम् अकल्मषम् ॥ (१।३)

विदितास् तव धर्मज्ञ देवदानवराक्षसाः । (२।१)

राजवंशाश् च विविधा ऋषिवंशाश् च शाश्वताः । (२।२)

न ते ऽस्त्यविदितं किंचिद् अस्मिंल्लोके द्विजोत्तम ॥ (२।३)

कथां वेत्सि मुने दिव्यां मनुष्योरगरक्षसाम् । (३।१)

एतद् इच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वेन कथितं द्विज ॥ (३।२)

कुवलाश्व इति ख्यात इक्ष्वाकुर् अपराजितः । (४।१)

कथं नाम विपर्यासाद् धुन्धुमारत्वम् आगतः ॥ (४।२)

एतद् इच्छामि तत्त्वेन ज्ञातुं भार्गवसत्तम । (५।१)

विपर्यस्तं यथा नाम कुवलाश्वस्य धीमतः ॥ (५।२)

मार्कण्डेय उवाच । (६।१)

हन्त ते कथयिष्यामि शृणु राजन् युधिष्ठिर । (६।२)

धर्मिष्ठम् इदम् आख्यानं धुन्धुमारस्य तच्छृणु ॥ (६।३)

यथा स राजा इक्ष्वाकुः कुवलाश्वो महीपतिः । (७।१)

धुन्धुमारत्वम् अगमत् तच्छृणुष्व महीपते ॥ (७।२)

महर्षिर् विश्रुतस् तात उत्तङ्क इति भारत । (८।१)

मरुधन्वसु रम्येषु आश्रमस् तस्य कौरव ॥ (८।२)

उत्तङ्कस् तु महाराज तपो ऽतप्यत् सुदुश्चरम् । (९।१)

आरिराधयिषुर् विष्णुं बहून् वर्षगणान् विभो ॥ (९।२)

तस्य प्रीतः स भगवान् साक्षाद् दर्शनम् एयिवान् । (१०।१)

दृष्ट्वैव चर्षिः प्रह्वस् तं तुष्टाव विविधैः स्तवैः ॥ (१०।२)

त्वया देव प्रजाः सर्वाः सदेवासुरमानवाः । (११।१)

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि तथैव च । (११।२)

ब्रह्म वेदाश् च वेद्यं च त्वया सृष्टं महाद्युते ॥ (११।३)

शिरस् ते गगनं देव नेत्रे शशिदिवाकरौ । (१२।१)

निःश्वासः पवनश् चापि तेजो ऽग्निश् च तवाच्युत । (१२।२)

बाहवस् ते दिशः सर्वाः कुक्षिश् चापि महार्णवः ॥ (१२।३)

ऊरू ते पर्वता देव खं नाभिर् मधुसूदन । (१३।१)

पादौ ते पृथिवी देवी रोमाण्योषधयस् तथा ॥ (१३।२)

इन्द्रसोमाग्निवरुणा देवासुरमहोरगाः । (१४।१)

प्रह्वास् त्वाम् उपतिष्ठन्ति स्तुवन्तो विविधैः स्तवैः ॥ (१४।२)

त्वया व्याप्तानि सर्वाणि भूतानि भुवनेश्वर । (१५।१)

योगिनः सुमहावीर्याः स्तुवन्ति त्वां महर्षयः ॥ (१५।२)

त्वयि तुष्टे जगत् स्वस्थं त्वयि क्रुद्धे महद् भयम् । (१६।१)

भयानाम् अपनेतासि त्वम् एकः पुरुषोत्तम ॥ (१६।२)

देवानां मानुषाणां च सर्वभूतसुखावहः । (१७।१)

त्रिभिर् विक्रमणैर् देव त्रयो लोकास् त्वयाहृताः । (१७।२)

असुराणां समृद्धानां विनाशश् च त्वया कृतः ॥ (१७।३)

तव विक्रमणैर् देवा निर्वाणम् अगमन् परम् । (१८।१)

पराभवं च दैत्येन्द्रास् त्वयि क्रुद्धे महाद्युते ॥ (१८।२)

त्वं हि कर्ता विकर्ता च भूतानाम् इह सर्वशः । (१९।१)

आराधयित्वा त्वां देवाः सुखम् एधन्ति सर्वशः ॥ (१९।२)

एवं स्तुतो हृषीकेश उत्तङ्केन महात्मना । (२०।१)

उत्तङ्कम् अब्रवीद् विष्णुः प्रीतस् ते ऽहं वरं वृणु ॥ (२०।२)

उत्तङ्क उवाच । (२१।१)

पर्याप्तो मे वरो ह्येष यद् अहं दृष्टवान् हरिम् । (२१।२)

पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम् ॥ (२१।३)

विष्णुर् उवाच । (२२।१)

प्रीतस् ते ऽहम् अलौल्येन भक्त्या च द्विजसत्तम । (२२।२)

अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन् मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज ॥ (२२।३)

एवं संछन्द्यमानस् तु वरेण हरिणा तदा । (२३।१)

उत्तङ्कः प्राञ्जलिर् वव्रे वरं भरतसत्तम ॥ (२३।२)

यदि मे भगवान् प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षणः । (२४।१)

धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर् भवतु मे सदा । (२४।२)

अभ्यासश् च भवेद् भक्त्या त्वयि नित्यं महेश्वर ॥ (२४।३)

विष्णुर् उवाच । (२५।१)

सर्वम् एतद्धि भविता मत्प्रसादात् तव द्विज । (२५।२)

प्रतिभास्यति योगश् च येन युक्तो दिवौकसाम् ॥ (२५।३)

त्रयाणाम् अपि लोकानां महत् कार्यं करिष्यसि ॥ (२६।१)

उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर् नाम महासुरः । (२७।१)

तपस्यति तपो घोरं शृणु यस् तं हनिष्यति ॥ (२७।२)

बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः । (२८।१)

तस्य पुत्रः शुचिर् दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः ॥ (२८।२)

स योगबलम् आस्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः । (२९।१)

शासनात् तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति ॥ (२९।२)

मार्कण्डेय उवाच । (३०।१)

उत्तङ्कम् एवम् उक्त्वा तु विष्णुर् अन्तरधीयत ॥ (३०।२)