महाभारतMahābhārata

MBh, 11, 20

1321 of 1995 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गान्धार्युवाच । (१।१)

gāndhāryuvāca |

1.2१.२

अध्यर्धगुणम् आहुर् यं बले शौर्ये च माधव । (१।२)

adhyardhaguṇam āhur yaṃ bale śaurye ca mādhava |

1.3१.३

पित्रा त्वया च दाशार्ह दृप्तं सिंहम् इवोत्कटम् ॥ (१।३)

pitrā tvayā ca dāśārha dṛptaṃ siṃham ivotkaṭam ||

2.1२.१

यो बिभेद चमूम् एको मम पुत्रस्य दुर्भिदाम् । (२।१)

yo bibheda camūm eko mama putrasya durbhidām |

2.2२.२

स भूत्वा मृत्युर् अन्येषां स्वयं मृत्युवशं गतः ॥ (२।२)

sa bhūtvā mṛtyur anyeṣāṃ svayaṃ mṛtyuvaśaṃ gataḥ ||

3.1३.१

तस्योपलक्षये कृष्ण कार्ष्णेर् अमिततेजसः । (३।१)

tasyopalakṣaye kṛṣṇa kārṣṇer amitatejasaḥ |

3.2३.२

अभिमन्योर् हतस्यापि प्रभा नैवोपशाम्यति ॥ (३।२)

abhimanyor hatasyāpi prabhā naivopaśāmyati ||

4.1४.१

एषा विराटदुहिता स्नुषा गाण्डीवधन्वनः । (४।१)

eṣā virāṭaduhitā snuṣā gāṇḍīvadhanvanaḥ |

4.2४.२

आर्ता बाला पतिं वीरं शोच्या शोचत्यनिन्दिता ॥ (४।२)

ārtā bālā patiṃ vīraṃ śocyā śocatyaninditā ||

5.1५.१

तम् एषा हि समासाद्य भार्या भर्तारम् अन्तिके । (५।१)

tam eṣā hi samāsādya bhāryā bhartāram antike |

5.2५.२

विराटदुहिता कृष्ण पाणिना परिमार्जति ॥ (५।२)

virāṭaduhitā kṛṣṇa pāṇinā parimārjati ||

6.1६.१

तस्य वक्त्रम् उपाघ्राय सौभद्रस्य यशस्विनी । (६।१)

tasya vaktram upāghrāya saubhadrasya yaśasvinī |

6.2६.२

विबुद्धकमलाकारं कम्बुवृत्तशिरोधरम् ॥ (६।२)

vibuddhakamalākāraṃ kambuvṛttaśirodharam ||

7.1७.१

काम्यरूपवती चैषा परिष्वजति भामिनी । (७।१)

kāmyarūpavatī caiṣā pariṣvajati bhāminī |

7.2७.२

लज्जमाना पुरेवैनं माध्वीकमदमूर्छिता ॥ (७।२)

lajjamānā purevainaṃ mādhvīkamadamūrchitā ||

8.1८.१

तस्य क्षतजसंदिग्धं जातरूपपरिष्कृतम् । (८।१)

tasya kṣatajasaṃdigdhaṃ jātarūpapariṣkṛtam |

8.2८.२

विमुच्य कवचं कृष्ण शरीरम् अभिवीक्षते ॥ (८।२)

vimucya kavacaṃ kṛṣṇa śarīram abhivīkṣate ||

9.1९.१

अवेक्षमाणा तं बाला कृष्ण त्वाम् अभिभाषते । (९।१)

avekṣamāṇā taṃ bālā kṛṣṇa tvām abhibhāṣate |

9.2९.२

अयं ते पुण्डरीकाक्ष सदृशाक्षो निपातितः ॥ (९।२)

ayaṃ te puṇḍarīkākṣa sadṛśākṣo nipātitaḥ ||

10.1१०.१

बले वीर्ये च सदृशस्तेजसा चैव ते ऽनघ । (१०।१)

bale vīrye ca sadṛśastejasā caiva te 'nagha |

10.2१०.२

रूपेण च तवात्यर्थं शेते भुवि निपातितः ॥ (१०।२)

rūpeṇa ca tavātyarthaṃ śete bhuvi nipātitaḥ ||

11.1११.१

अत्यन्तसुकुमारस्य राङ्कवाजिनशायिनः । (११।१)

atyantasukumārasya rāṅkavājinaśāyinaḥ |

11.2११.२

कच्चिद् अद्य शरीरं ते भूमौ न परितप्यते ॥ (११।२)

kaccid adya śarīraṃ te bhūmau na paritapyate ||

12.1१२.१

मातङ्गभुजवर्ष्माणौ ज्याक्षेपकठिनत्वचौ । (१२।१)

mātaṅgabhujavarṣmāṇau jyākṣepakaṭhinatvacau |

12.2१२.२

काञ्चनाङ्गदिनौ शेषे निक्षिप्य विपुलौ भुजौ ॥ (१२।२)

kāñcanāṅgadinau śeṣe nikṣipya vipulau bhujau ||

13.1१३.१

व्यायम्य बहुधा नूनं सुखसुप्तः श्रमाद् इव । (१३।१)

vyāyamya bahudhā nūnaṃ sukhasuptaḥ śramād iva |

13.2१३.२

एवं विलपतीम् आर्तां न हि माम् अभिभाषसे ॥ (१३।२)

evaṃ vilapatīm ārtāṃ na hi mām abhibhāṣase ||

14.1१४.१

आर्याम् आर्य सुभद्रां त्वम् इमांश्च त्रिदशोपमान् । (१४।१)

āryām ārya subhadrāṃ tvam imāṃśca tridaśopamān |

14.2१४.२

पितॄन्मां चैव दुःखार्तां विहाय क्व गमिष्यसि ॥ (१४।२)

pitṝnmāṃ caiva duḥkhārtāṃ vihāya kva gamiṣyasi ||

15.1१५.१

तस्य शोणितसंदिग्धान् केशान् उन्नाम्य पाणिना । (१५।१)

tasya śoṇitasaṃdigdhān keśān unnāmya pāṇinā |

15.2१५.२

उत्सङ्गे वक्त्रम् आधाय जीवन्तम् इव पृच्छति । (१५।२)

utsaṅge vaktram ādhāya jīvantam iva pṛcchati |

15.3१५.३

स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः ॥ (१५।३)

svasrīyaṃ vāsudevasya putraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ ||

16.1१६.१

कथं त्वां रणमध्यस्थं जघ्नुर् एते महारथाः । (१६।१)

kathaṃ tvāṃ raṇamadhyasthaṃ jaghnur ete mahārathāḥ |

16.2१६.२

धिग् अस्तु क्रूरकर्तॄंस्तान् कृपकर्णजयद्रथान् ॥ (१६।२)

dhig astu krūrakartṝṃstān kṛpakarṇajayadrathān ||

17.1१७.१

द्रोणद्रौणायनी चोभौ यैर् असि व्यसनीकृतः । (१७।१)

droṇadrauṇāyanī cobhau yair asi vyasanīkṛtaḥ |

17.2१७.२

रथर्षभाणां सर्वेषां कथम् आसीत् तदा मनः ॥ (१७।२)

ratharṣabhāṇāṃ sarveṣāṃ katham āsīt tadā manaḥ ||

18.1१८.१

बालं त्वां परिवार्यैकं मम दुःखाय जघ्नुषाम् । (१८।१)

bālaṃ tvāṃ parivāryaikaṃ mama duḥkhāya jaghnuṣām |

18.2१८.२

कथं नु पाण्डवानां च पाञ्चालानां च पश्यताम् । (१८।२)

kathaṃ nu pāṇḍavānāṃ ca pāñcālānāṃ ca paśyatām |

18.3१८.३

त्वं वीर निधनं प्राप्तो नाथवान् सन्ननाथवत् ॥ (१८।३)

tvaṃ vīra nidhanaṃ prāpto nāthavān sannanāthavat ||

19.1१९.१

दृष्ट्वा बहुभिर् आक्रन्दे निहतं त्वाम् अनाथवत् । (१९।१)

dṛṣṭvā bahubhir ākrande nihataṃ tvām anāthavat |

19.2१९.२

वीरः पुरुषशार्दूलः कथं जीवति पाण्डवः ॥ (१९।२)

vīraḥ puruṣaśārdūlaḥ kathaṃ jīvati pāṇḍavaḥ ||

20.1२०.१

न राज्यलाभो विपुलः शत्रूणां वा पराभवः । (२०।१)

na rājyalābho vipulaḥ śatrūṇāṃ vā parābhavaḥ |

20.2२०.२

प्रीतिं दास्यति पार्थानां त्वाम् ऋते पुष्करेक्षण ॥ (२०।२)

prītiṃ dāsyati pārthānāṃ tvām ṛte puṣkarekṣaṇa ||

21.1२१.१

तव शस्त्रजितांल् लोकान् धर्मेण च दमेन च । (२१।१)

tava śastrajitāṃl lokān dharmeṇa ca damena ca |

21.2२१.२

क्षिप्रम् अन्वागमिष्यामि तत्र मां प्रतिपालय ॥ (२१।२)

kṣipram anvāgamiṣyāmi tatra māṃ pratipālaya ||

22.1२२.१

दुर्मरं पुनर् अप्राप्ते काले भवति केनचित् । (२२।१)

durmaraṃ punar aprāpte kāle bhavati kenacit |

22.2२२.२

यद् अहं त्वां रणे दृष्ट्वा हतं जीवामि दुर्भगा ॥ (२२।२)

yad ahaṃ tvāṃ raṇe dṛṣṭvā hataṃ jīvāmi durbhagā ||

23.1२३.१

काम् इदानीं नरव्याघ्र श्लक्ष्णया स्मितया गिरा । (२३।१)

kām idānīṃ naravyāghra ślakṣṇayā smitayā girā |

23.2२३.२

पितृलोके समेत्यान्यां माम् इवामन्त्रयिष्यसि ॥ (२३।२)

pitṛloke sametyānyāṃ mām ivāmantrayiṣyasi ||

24.1२४.१

नूनम् अप्सरसां स्वर्गे मनांसि प्रमथिष्यसि । (२४।१)

nūnam apsarasāṃ svarge manāṃsi pramathiṣyasi |

24.2२४.२

परमेण च रूपेण गिरा च स्मितपूर्वया ॥ (२४।२)

parameṇa ca rūpeṇa girā ca smitapūrvayā ||

25.1२५.१

प्राप्य पुण्यकृतांल् लोकान् अप्सरोभिः समेयिवान् । (२५।१)

prāpya puṇyakṛtāṃl lokān apsarobhiḥ sameyivān |

25.2२५.२

सौभद्र विहरन् काले स्मरेथाः सुकृतानि मे ॥ (२५।२)

saubhadra viharan kāle smarethāḥ sukṛtāni me ||

26.1२६.१

एतावान् इह संवासो विहितस्ते मया सह । (२६।१)

etāvān iha saṃvāso vihitaste mayā saha |

26.2२६.२

षण्मासान् सप्तमे मासि त्वं वीर निधनं गतः ॥ (२६।२)

ṣaṇmāsān saptame māsi tvaṃ vīra nidhanaṃ gataḥ ||

27.1२७.१

इत्युक्तवचनाम् एताम् अपकर्षन्ति दुःखिताम् । (२७।१)

ityuktavacanām etām apakarṣanti duḥkhitām |

27.2२७.२

उत्तरां मोघसंकल्पां मत्स्यराजकुलस्त्रियः ॥ (२७।२)

uttarāṃ moghasaṃkalpāṃ matsyarājakulastriyaḥ ||

28.1२८.१

उत्तराम् अपकृष्यैनाम् आर्ताम् आर्ततराः स्वयम् । (२८।१)

uttarām apakṛṣyainām ārtām ārtatarāḥ svayam |

28.2२८.२

विराटं निहतं दृष्ट्वा क्रोशन्ति विलपन्ति च ॥ (२८।२)

virāṭaṃ nihataṃ dṛṣṭvā krośanti vilapanti ca ||

29.1२९.१

द्रोणास्त्रशरसंकृत्तं शयानं रुधिरोक्षितम् । (२९।१)

droṇāstraśarasaṃkṛttaṃ śayānaṃ rudhirokṣitam |

29.2२९.२

विराटं वितुदन्त्येते गृध्रगोमायुवायसाः ॥ (२९।२)

virāṭaṃ vitudantyete gṛdhragomāyuvāyasāḥ ||

30.1३०.१

वितुद्यमानं विहगैर् विराटम् असितेक्षणाः । (३०।१)

vitudyamānaṃ vihagair virāṭam asitekṣaṇāḥ |

30.2३०.२

न शक्नुवन्ति विवशा निवर्तयितुम् आतुराः ॥ (३०।२)

na śaknuvanti vivaśā nivartayitum āturāḥ ||

31.1३१.१

आसाम् आतपतप्तानाम् आयासेन च योषिताम् । (३१।१)

āsām ātapataptānām āyāsena ca yoṣitām |

31.2३१.२

श्रमेण च विवर्णानां रूपाणां विगतं वपुः ॥ (३१।२)

śrameṇa ca vivarṇānāṃ rūpāṇāṃ vigataṃ vapuḥ ||

32.1३२.१

उत्तरं चाभिमन्युं च काम्बोजं च सुदक्षिणम् । (३२।१)

uttaraṃ cābhimanyuṃ ca kāmbojaṃ ca sudakṣiṇam |

32.2३२.२

शिशून् एतान् हतान् पश्य लक्ष्मणं च सुदर्शनम् । (३२।२)

śiśūn etān hatān paśya lakṣmaṇaṃ ca sudarśanam |

32.3३२.३

आयोधनशिरोमध्ये शयानं पश्य माधव ॥ (३२।३)

āyodhanaśiromadhye śayānaṃ paśya mādhava ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 11, 20

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit