महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 25

1860 of 1995 · 37 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण उवाच । (१।१)

brāhmaṇa uvāca

1.2१.२

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

1.3१.३

चातुर्होत्रविधानस्य विधानम् इह यादृशम् ॥ (१।३)

cāturhotravidhānasya vidhānam iha yādṛśam ||

2.1२.१

तस्य सर्वस्य विधिवद् विधानम् उपदेक्ष्यते । (२।१)

tasya sarvasya vidhivad vidhānam upadekṣyate |

2.2२.२

शृणु मे गदतो भद्रे रहस्यम् इदम् उत्तमम् ॥ (२।२)

śṛṇu me gadato bhadre rahasyam idam uttamam ||

3.1३.१

करणं कर्म कर्ता च मोक्ष इत्येव भामिनि । (३।१)

karaṇaṃ karma kartā ca mokṣa ityeva bhāmini |

3.2३.२

चत्वार एते होतारो यैर् इदं जगद् आवृतम् ॥ (३।२)

catvāra ete hotāro yair idaṃ jagad āvṛtam ||

4.1४.१

होतॄणां साधनं चैव शृणु सर्वम् अशेषतः । (४।१)

hotṝṇāṃ sādhanaṃ caiva śṛṇu sarvam aśeṣataḥ |

4.2४.२

घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक् च श्रोत्रं च पञ्चमम् । (४।२)

ghrāṇaṃ jihvā ca cakṣuśca tvak ca śrotraṃ ca pañcamam |

4.3४.३

मनो बुद्धिश्च सप्तैते विज्ञेया गुणहेतवः ॥ (४।३)

mano buddhiśca saptaite vijñeyā guṇahetavaḥ ||

5.1५.१

गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पञ्चमः । (५।१)

gandho rasaśca rūpaṃ ca śabdaḥ sparśaśca pañcamaḥ |

5.2५.२

मन्तव्यम् अथ बोद्धव्यं सप्तैते कर्महेतवः ॥ (५।२)

mantavyam atha boddhavyaṃ saptaite karmahetavaḥ ||

6.1६.१

घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः । (६।१)

ghrātā bhakṣayitā draṣṭā spraṣṭā śrotā ca pañcamaḥ |

6.2६.२

मन्ता बोद्धा च सप्तैते विज्ञेयाः कर्तृहेतवः ॥ (६।२)

mantā boddhā ca saptaite vijñeyāḥ kartṛhetavaḥ ||

7.1७.१

स्वगुणं भक्षयन्त्येते गुणवन्तः शुभाशुभम् । (७।१)

svaguṇaṃ bhakṣayantyete guṇavantaḥ śubhāśubham |

7.2७.२

अहं च निर्गुणो ऽत्रेति सप्तैते मोक्षहेतवः ॥ (७।२)

ahaṃ ca nirguṇo 'treti saptaite mokṣahetavaḥ ||

8.1८.१

विदुषां बुध्यमानानां स्वं स्वं स्थानं यथाविधि । (८।१)

viduṣāṃ budhyamānānāṃ svaṃ svaṃ sthānaṃ yathāvidhi |

8.2८.२

गुणास्ते देवताभूताः सततं भुञ्जते हविः ॥ (८।२)

guṇāste devatābhūtāḥ satataṃ bhuñjate haviḥ ||

9.1९.१

अदन् ह्यविद्वान् अन्नानि ममत्वेनोपपद्यते । (९।१)

adan hyavidvān annāni mamatvenopapadyate |

9.2९.२

आत्मार्थं पाचयन्नित्यं ममत्वेनोपहन्यते ॥ (९।२)

ātmārthaṃ pācayannityaṃ mamatvenopahanyate ||

10.1१०.१

अभक्ष्यभक्षणं चैव मद्यपानं च हन्ति तम् । (१०।१)

abhakṣyabhakṣaṇaṃ caiva madyapānaṃ ca hanti tam |

10.2१०.२

स चान्नं हन्ति तच्चान्नं स हत्वा हन्यते बुधः ॥ (१०।२)

sa cānnaṃ hanti taccānnaṃ sa hatvā hanyate budhaḥ ||

11.1११.१

अत्ता ह्यन्नम् इदं विद्वान् पुनर् जनयतीश्वरः । (११।१)

attā hyannam idaṃ vidvān punar janayatīśvaraḥ |

11.2११.२

स चान्नाज्जायते तस्मिन् सूक्ष्मो नाम व्यतिक्रमः ॥ (११।२)

sa cānnājjāyate tasmin sūkṣmo nāma vyatikramaḥ ||

12.1१२.१

मनसा गम्यते यच्च यच्च वाचा निरुद्यते । (१२।१)

manasā gamyate yacca yacca vācā nirudyate |

12.2१२.२

श्रोत्रेण श्रूयते यच्च चक्षुषा यच्च दृश्यते ॥ (१२।२)

śrotreṇa śrūyate yacca cakṣuṣā yacca dṛśyate ||

13.1१३.१

स्पर्शेन स्पृश्यते यच्च घ्राणेन घ्रायते च यत् । (१३।१)

sparśena spṛśyate yacca ghrāṇena ghrāyate ca yat |

13.2१३.२

मनःषष्ठानि संयम्य हवींष्येतानि सर्वशः ॥ (१३।२)

manaḥṣaṣṭhāni saṃyamya havīṃṣyetāni sarvaśaḥ ||

14.1१४.१

गुणवत्पावको मह्यं दीप्यते हव्यवाहनः । (१४।१)

guṇavatpāvako mahyaṃ dīpyate havyavāhanaḥ |

14.2१४.२

योगयज्ञः प्रवृत्तो मे ज्ञानब्रह्ममनोद्भवः । (१४।२)

yogayajñaḥ pravṛtto me jñānabrahmamanodbhavaḥ |

14.3१४.३

प्राणस्तोत्रो ऽपानशस्त्रः सर्वत्यागसुदक्षिणः ॥ (१४।३)

prāṇastotro 'pānaśastraḥ sarvatyāgasudakṣiṇaḥ ||

15.1१५.१

कर्मानुमन्ता ब्रह्मा मे कर्ताध्वर्युः कृतस्तुतिः । (१५।१)

karmānumantā brahmā me kartādhvaryuḥ kṛtastutiḥ |

15.2१५.२

कृतप्रशास्ता तच्छास्त्रम् अपवर्गो ऽस्य दक्षिणा ॥ (१५।२)

kṛtapraśāstā tacchāstram apavargo 'sya dakṣiṇā ||

16.1१६.१

ऋचश्चाप्यत्र शंसन्ति नारायणविदो जनाः । (१६।१)

ṛcaścāpyatra śaṃsanti nārāyaṇavido janāḥ |

16.2१६.२

नारायणाय देवाय यद् अबध्नन् पशून् पुरा ॥ (१६।२)

nārāyaṇāya devāya yad abadhnan paśūn purā ||

17.1१७.१

तत्र सामानि गायन्ति तानि चाहुर् निदर्शनम् । (१७।१)

tatra sāmāni gāyanti tāni cāhur nidarśanam |

17.2१७.२

देवं नारायणं भीरु सर्वात्मानं निबोध मे ॥ (१७।२)

devaṃ nārāyaṇaṃ bhīru sarvātmānaṃ nibodha me ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 25

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit