दुर्योधन उवाच । (१।१)

न भेतव्यं महाराज न शोच्या भवता वयम् । (१।२)

समर्थाः स्म परान् राजन् विजेतुं समरे विभो ॥ (१।३)

वनं प्रव्राजितान् पार्थान् यद् आयान्मधुसूदनः । (२।१)

महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना ॥ (२।२)

केकया धृष्टकेतुश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (३।१)

राजानश्चान्वयुः पार्थान् बहवो ऽन्ये ऽनुयायिनः ॥ (३।२)

इन्द्रप्रस्थस्य चादूरात् समाजग्मुर् महारथाः । (४।१)

व्यगर्हयंश्च संगम्य भवन्तं कुरुभिः सह ॥ (४।२)

ते युधिष्ठिरम् आसीनम् अजिनैः प्रतिवासितम् । (५।१)

कृष्णप्रधानाः संहत्य पर्युपासन्त भारत ॥ (५।२)

प्रत्यादानं च राज्यस्य कार्यम् ऊचुर् नराधिपाः । (६।१)

भवतः सानुबन्धस्य समुच्छेदं चिकीर्षवः ॥ (६।२)

श्रुत्वा चैतन्मयोक्तास्तु भीष्मद्रोणकृपास्तदा । (७।१)

ज्ञातिक्षयभयाद् राजन् भीतेन भरतर्षभ ॥ (७।२)

न ते स्थास्यन्ति समये पाण्डवा इति मे मतिः । (८।१)

समुच्छेदं हि नः कृत्स्नं वासुदेवश्चिकीर्षति ॥ (८।२)

ऋते च विदुरं सर्वे यूयं वध्या महात्मनः । (९।१)

धृतराष्ट्रश्च धर्मज्ञो न वध्यः कुरुसत्तमः ॥ (९।२)

समुच्छेदं च कृत्स्नं नः कृत्वा तात जनार्दनः । (१०।१)

एकराज्यं कुरूणां स्म चिकीर्षति युधिष्ठिरे ॥ (१०।२)

तत्र किं प्राप्तकालं नः प्रणिपातः पलायनम् । (११।१)

प्राणान् वा सम्परित्यज्य प्रतियुध्यामहे परान् ॥ (११।२)

प्रतियुद्धे तु नियतः स्याद् अस्माकं पराजयः । (१२।१)

युधिष्ठिरस्य सर्वे हि पार्थिवा वशवर्तिनः ॥ (१२।२)

विरक्तराष्ट्राश्च वयं मित्राणि कुपितानि नः । (१३।१)

धिक्कृताः पार्थिवैः सर्वैः स्वजनेन च सर्वशः ॥ (१३।२)

प्रणिपाते तु दोषो ऽस्ति बन्धूनां शाश्वतीः समाः । (१४।१)

पितरं त्वेव शोचामि प्रज्ञानेत्रं जनेश्वरम् । (१४।२)

मत्कृते दुःखम् आपन्नं क्लेशं प्राप्तम् अनन्तकम् ॥ (१४।३)

कृतं हि तव पुत्रैश्च परेषाम् अवरोधनम् । (१५।१)

मत्प्रियार्थं पुरैवैतद् विदितं ते नरोत्तम ॥ (१५।२)

ते राज्ञो धृतराष्ट्रस्य सामात्यस्य महारथाः । (१६।१)

वैरं प्रतिकरिष्यन्ति कुलोच्छेदेन पाण्डवाः ॥ (१६।२)

ततो द्रोणो ऽब्रवीद् भीष्मः कृपो द्रौणिश्च भारत । (१७।१)

मत्वा मां महतीं चिन्ताम् आस्थितं व्यथितेन्द्रियम् ॥ (१७।२)

अभिद्रुग्धाः परे चेन्नो न भेतव्यं परंतप । (१८।१)

असमर्थाः परे जेतुम् अस्मान् युधि जनेश्वर ॥ (१८।२)

एकैकशः समर्थाः स्मो विजेतुं सर्वपार्थिवान् । (१९।१)

आगच्छन्तु विनेष्यामो दर्पम् एषां शितैः शरैः ॥ (१९।२)

पुरैकेन हि भीष्मेण विजिताः सर्वपार्थिवाः । (२०।१)

मृते पितर्यभिक्रुद्धो रथेनैकेन भारत ॥ (२०।२)

जघान सुबहूंस्तेषां संरब्धः कुरुसत्तमः । (२१।१)

ततस्ते शरणं जग्मुर् देवव्रतम् इमं भयात् ॥ (२१।२)

स भीष्मः सुसमर्थो ऽयम् अस्माभिः सहितो रणे । (२२।१)

परान् विजेतुं तस्मात् ते व्येतु भीर् भरतर्षभ । (२२।२)

इत्येषां निश्चयो ह्यासीत् तत्कालम् अमितौजसाम् ॥ (२२।३)

पुरा परेषां पृथिवी कृत्स्नासीद् वशवर्तिनी । (२३।१)

अस्मान् पुनर् अमी नाद्य समर्था जेतुम् आहवे । (२३।२)

छिन्नपक्षाः परे ह्यद्य वीर्यहीनाश्च पाण्डवाः ॥ (२३।३)

अस्मत्संस्था च पृथिवी वर्तते भरतर्षभ । (२४।१)

एकार्थाः सुखदुःखेषु मयानीताश्च पार्थिवाः ॥ (२४।२)

अप्यग्निं प्रविशेयुस्ते समुद्रं वा परंतप । (२५।१)

मदर्थे पार्थिवाः सर्वे तद् विद्धि कुरुसत्तम ॥ (२५।२)

उन्मत्तम् इव चापि त्वां प्रहसन्तीह दुःखितम् । (२६।१)

विलपन्तं बहुविधं भीतं परविकत्थने ॥ (२६।२)

एषां ह्य् एकैकशो राज्ञां समर्थः पाण्डवान् प्रति । (२७।१)

आत्मानं मन्यते सर्वो व्येतु ते भयम् आगतम् ॥ (२७।२)

सर्वां समग्रां सेनां मे वासवो ऽपि न शक्नुयात् । (२८।१)

हन्तुम् अक्षय्यरूपेयं ब्रह्मणापि स्वयम्भुवा ॥ (२८।२)

युधिष्ठिरः पुरं हित्वा पञ्च ग्रामान् स याचति । (२९।१)

भीतो हि मामकात् सैन्यात् प्रभावाच्चैव मे प्रभो ॥ (२९।२)

समर्थं मन्यसे यच्च कुन्तीपुत्रं वृकोदरम् । (३०।१)

तन्मिथ्या न हि मे कृत्स्नं प्रभावं वेत्थ भारत ॥ (३०।२)

मत्समो हि गदायुद्धे पृथिव्यां नास्ति कश्चन । (३१।१)

नासीत् कश्चिद् अतिक्रान्तो भविता न च कश्चन ॥ (३१।२)

युक्तो दुःखोचितश्चाहं विद्यापारगतस्तथा । (३२।१)

तस्मान्न भीमान्नान्येभ्यो भयं मे विद्यते क्वचित् ॥ (३२।२)

दुर्योधनसमो नास्ति गदायाम् इति निश्चयः । (३३।१)

संकर्षणस्य भद्रं ते यत् तदैनम् उपावसम् ॥ (३३।२)

युद्धे संकर्षणसमो बलेनाभ्यधिको भुवि । (३४।१)

गदाप्रहारं भीमो मे न जातु विषहेद् युधि ॥ (३४।२)

एकं प्रहारं यं दद्यां भीमाय रुषितो नृप । (३५।१)

स एवैनं नयेद् घोरं क्षिप्रं वैवस्वतक्षयम् ॥ (३५।२)

इच्छेयं च गदाहस्तं राजन् द्रष्टुं वृकोदरम् । (३६।१)

सुचिरं प्रार्थितो ह्येष मम नित्यं मनोरथः ॥ (३६।२)

गदया निहतो ह्याजौ मम पार्थो वृकोदरः । (३७।१)

विशीर्णगात्रः पृथिवीं परासुः प्रपतिष्यति ॥ (३७।२)

गदाप्रहाराभिहतो हिमवान् अपि पर्वतः । (३८।१)

सकृन्मया विशीर्येत गिरिः शतसहस्रधा ॥ (३८।२)

स चाप्येतद् विजानाति वासुदेवार्जुनौ तथा । (३९।१)

दुर्योधनसमो नास्ति गदायाम् इति निश्चयः ॥ (३९।२)

तत् ते वृकोदरमयं भयं व्येतु महाहवे । (४०।१)

व्यपनेष्याम्यहं ह्येनं मा राजन् विमना भव ॥ (४०।२)

तस्मिन्मया हते क्षिप्रम् अर्जुनं बहवो रथाः । (४१।१)

तुल्यरूपा विशिष्टाश्च क्षेप्स्यन्ति भरतर्षभ ॥ (४१।२)

भीष्मो द्रोणः कृपो द्रौणिः कर्णो भूरिश्रवास्तथा । (४२।१)

प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्यः सिन्धुराजो जयद्रथः ॥ (४२।२)

एकैक एषां शक्तस्तु हन्तुं भारत पाण्डवान् । (४३।१)

समस्तास्तु क्षणेनैतान्नेष्यन्ति यमसादनम् ॥ (४३।२)

समग्रा पार्थिवी सेना पार्थम् एकं धनंजयम् । (४४।१)

कस्माद् अशक्ता निर्जेतुम् इति हेतुर् न विद्यते ॥ (४४।२)

शरव्रातैस्तु भीष्मेण शतशो ऽथ सहस्रशः । (४५।१)

द्रोणद्रौणिकृपैश्चैव गन्ता पार्थो यमक्षयम् ॥ (४५।२)

पितामहो हि गाङ्गेयः शंतनोर् अधि भारत । (४६।१)

ब्रह्मर्षिसदृशो जज्ञे देवैर् अपि दुरुत्सहः । (४६।२)

पित्रा ह्युक्तः प्रसन्नेन नाकामस्त्वं मरिष्यसि ॥ (४६।३)

ब्रह्मर्षेश्च भरद्वाजाद् द्रोण्यां द्रोणो व्यजायत । (४७।१)

द्रोणाज्जज्ञे महाराज द्रौणिश्च परमास्त्रवित् ॥ (४७।२)

कृपश्चाचार्यमुख्यो ऽयं महर्षेर् गौतमाद् अपि । (४८।१)

शरस्तम्बोद्भवः श्रीमान् अवध्य इति मे मतिः ॥ (४८।२)

अयोनिजं त्रयं ह्येतत् पिता माता च मातुलः । (४९।१)

अश्वत्थाम्नो महाराज स च शूरः स्थितो मम ॥ (४९।२)

सर्व एते महाराज देवकल्पा महारथाः । (५०।१)

शक्रस्यापि व्यथां कुर्युः संयुगे भरतर्षभ ॥ (५०।२)

भीष्मद्रोणकृपाणां च तुल्यः कर्णो मतो मम । (५१।१)

अनुज्ञातश्च रामेण मत्समो ऽसीति भारत ॥ (५१।२)

कुण्डले रुचिरे चास्तां कर्णस्य सहजे शुभे । (५२।१)

ते शच्यर्थे महेन्द्रेण याचितः स परंतपः । (५२।२)

अमोघया महाराज शक्त्या परमभीमया ॥ (५२।३)

तस्य शक्त्योपगूढस्य कस्माज्जीवेद् धनंजयः । (५३।१)

विजयो मे ध्रुवं राजन् फलं पाणाविवाहितम् । (५३।२)

अभिव्यक्तः परेषां च कृत्स्नो भुवि पराजयः ॥ (५३।३)

अह्ना ह्येकेन भीष्मो ऽयम् अयुतं हन्ति भारत । (५४।१)

तत्समाश्च महेष्वासा द्रोणद्रौणिकृपा अपि ॥ (५४।२)

संशप्तानि च वृन्दानि क्षत्रियाणां परंतप । (५५।१)

अर्जुनं वयम् अस्मान् वा धनंजय इति स्म ह ॥ (५५।२)

तांश्चालम् इति मन्यन्ते सव्यसाचिवधे विभो । (५६।१)

पार्थिवाः स भवान् राजन्न् अकस्माद् व्यथते कथम् ॥ (५६।२)

भीमसेने च निहते को ऽन्यो युध्येत भारत । (५७।१)

परेषां तन्ममाचक्ष्व यदि वेत्थ परंतप ॥ (५७।२)

पञ्च ते भ्रातरः सर्वे धृष्टद्युम्नो ऽथ सात्यकिः । (५८।१)

परेषां सप्त ये राजन् योधाः परमकं बलम् ॥ (५८।२)

अस्माकं तु विशिष्टा ये भीष्मद्रोणकृपादयः । (५९।१)

द्रौणिर् वैकर्तनः कर्णः सोमदत्तो ऽथ बाह्लिकः ॥ (५९।२)

प्राग्ज्योतिषाधिपः शल्य आवन्त्यो ऽथ जयद्रथः । (६०।१)

दुःशासनो दुर्मुखश्च दुःसहश्च विशां पते ॥ (६०।२)

श्रुतायुश्चित्रसेनश्च पुरुमित्रो विविंशतिः । (६१।१)

शलो भूरिश्रवाश्चोभौ विकर्णश्च तवात्मजः ॥ (६१।२)

अक्षौहिण्यो हि मे राजन् दशैका च समाहृताः । (६२।१)

न्यूनाः परेषां सप्तैव कस्मान्मे स्यात् पराजयः ॥ (६२।२)

बलं त्रिगुणतो हीनं योध्यं प्राह बृहस्पतिः । (६३।१)

परेभ्यस्त्रिगुणा चेयं मम राजन्न् अनीकिनी ॥ (६३।२)

गुणहीनं परेषां च बहु पश्यामि भारत । (६४।१)

गुणोदयं बहुगुणम् आत्मनश्च विशां पते ॥ (६४।२)

एतत् सर्वं समाज्ञाय बलाग्र्यं मम भारत । (६५।१)

न्यूनतां पाण्डवानां च न मोहं गन्तुम् अर्हसि ॥ (६५।२)

वैशंपायन उवाच । (६६।१)

इत्युक्त्वा संजयं भूयः पर्यपृच्छत भारत । (६६।२)

विधित्सुः प्राप्तकालानि ज्ञात्वा परपुरंजयः ॥ (६६।३)