महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 190

190 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्रुपद उवाच । (१।१)

drupada uvāca

1.2१.२

अश्रुत्वैवं वचनं ते महर्षे मया पूर्वं यतितं कार्यम् एतत् । (१।२)

aśrutvaivaṃ vacanaṃ te maharṣe mayā pūrvaṃ yatitaṃ kāryam etat |

1.3१.३

श्रुत्वा वचस्तथ्यम् इदं महार्थं नष्टप्रमोहो ऽस्मि महानुभाव । (१।३)

śrutvā vacastathyam idaṃ mahārthaṃ naṣṭapramoho 'smi mahānubhāva |

1.4१.४

न वै शक्यं विहितस्यापयातुं तद् एवेदम् उपपन्नं विधानम् ॥ (१।४)

na vai śakyaṃ vihitasyāpayātuṃ tad evedam upapannaṃ vidhānam ||

2.1२.१

दिष्टस्य ग्रन्थिर् अनिवर्तनीयः स्वकर्मणा विहितं नेह किंचित् । (२।१)

diṣṭasya granthir anivartanīyaḥ svakarmaṇā vihitaṃ neha kiṃcit |

2.2२.२

कृतं निमित्तं हि वरैकहेतोस् तद् एवेदम् उपपन्नं बहूनाम् ॥ (२।२)

kṛtaṃ nimittaṃ hi varaikahetos tad evedam upapannaṃ bahūnām ||

3.1३.१

यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्तान् नैकान् पतीन् मे भगवान् ददातु । (३।१)

yathaiva kṛṣṇoktavatī purastān naikān patīn me bhagavān dadātu |

3.2३.२

स चाप्येवं वरम् इत्यब्रवीत् तां देवो हि वेद परमं यद् अत्र ॥ (३।२)

sa cāpyevaṃ varam ityabravīt tāṃ devo hi veda paramaṃ yad atra ||

4.1४.१

यदि वायं विहितः शंकरेण धर्मो ऽधर्मो वा नात्र ममापराधः । (४।१)

yadi vāyaṃ vihitaḥ śaṃkareṇa dharmo 'dharmo vā nātra mamāparādhaḥ |

4.2४.२

गृह्णन्त्विमे विधिवत् पाणिम् अस्या यथोपजोषं विहितैषां हि कृष्णा । (४।२)

gṛhṇantvime vidhivat pāṇim asyā yathopajoṣaṃ vihitaiṣāṃ hi kṛṣṇā |

4.3४.३

नायं विधिर् मानुषाणां विवाहे देवा ह्येते द्रौपदी चापि लक्ष्मीः । (४।३)

nāyaṃ vidhir mānuṣāṇāṃ vivāhe devā hyete draupadī cāpi lakṣmīḥ |

4.4४.४

प्राक् कर्मणः स्वकृतात् पञ्च भर्तॄन् अवाप्यैषा देवदेवप्रसादात् । (४।४)

prāk karmaṇaḥ svakṛtāt pañca bhartṝn avāpyaiṣā devadevaprasādāt |

4.5४.५

नैषाम् एवायं विहितः सद्विवाहो यद् भार्यैषा द्रौपदी पाण्डवानाम् । (४।५)

naiṣām evāyaṃ vihitaḥ sadvivāho yad bhāryaiṣā draupadī pāṇḍavānām |

4.6४.६

अन्ये ऽप्येवं स्युर् मनुष्याः स्त्रियश्च न धर्मः स्यान् मानवोक्तो नरेन्द्र ॥ (४।६)

anye 'pyevaṃ syur manuṣyāḥ striyaśca na dharmaḥ syān mānavokto narendra ||

5.1५.१

वैशंपायन उवाच । (५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

5.2५.२

ततो ऽब्रवीद् भगवान् धर्मराजम् अद्य पुण्याहम् उत पाण्डवेय । (५।२)

tato 'bravīd bhagavān dharmarājam adya puṇyāham uta pāṇḍaveya |

5.3५.३

अद्य पौष्यं योगम् उपैति चन्द्रमाः पाणिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वम् । (५।३)

adya pauṣyaṃ yogam upaiti candramāḥ pāṇiṃ kṛṣṇāyāstvaṃ gṛhāṇādya pūrvam |

5.4५.४

पाणिं गृहाण प्रथमं त्वम् अस्याः । (५।४)

pāṇiṃ gṛhāṇa prathamaṃ tvam asyāḥ |

5.5५.५

पाञ्चालराजस्य नरेन्द्र पुत्र्याः । (५।५)

pāñcālarājasya narendra putryāḥ |

5.6५.६

तत आजग्मतुस्तत्र तौ कृष्णद्रुपदावुभौ । (५।६)

tata ājagmatustatra tau kṛṣṇadrupadāvubhau |

5.7५.७

कुन्ती सपुत्रा यत्रास्ते धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (५।७)

kuntī saputrā yatrāste dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |

5.8५.८

ततो द्वैपायनः कृष्णो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत् । (५।८)

tato dvaipāyanaḥ kṛṣṇo yudhiṣṭhiram athābravīt |

5.9५.९

अद्य पुण्यमहश्चन्द्रो रोहिण्या च समेष्यति । (५।९)

adya puṇyamahaścandro rohiṇyā ca sameṣyati |

5.10५.१०

क्रमेण मनुजव्याघ्राः पाणिं गृह्णन्तु पाण्डवाः । (५।१०)

krameṇa manujavyāghrāḥ pāṇiṃ gṛhṇantu pāṇḍavāḥ |

5.11५.११

द्रौपद्या धर्मतः सर्वे दृष्टम् एतत् पुरानघ ॥ (५।११)

draupadyā dharmataḥ sarve dṛṣṭam etat purānagha ||

6.1६.१

ततो राजा यज्ञसेनः सपुत्रो जन्यार्थयुक्तं बहु तत् तदग्र्यम् । (६।१)

tato rājā yajñasenaḥ saputro janyārthayuktaṃ bahu tat tadagryam |

6.2६.२

समानयामास सुतां च कृष्णाम् आप्लाव्य रत्नैर् बहुभिर् विभूष्य ॥ (६।२)

samānayāmāsa sutāṃ ca kṛṣṇām āplāvya ratnair bahubhir vibhūṣya ||

7.1७.१

ततः सर्वे सुहृदस्तत्र तस्य समाजग्मुः सचिवा मन्त्रिणश्च । (७।१)

tataḥ sarve suhṛdastatra tasya samājagmuḥ sacivā mantriṇaśca |

7.2७.२

द्रष्टुं विवाहं परमप्रतीता द्विजाश्च पौराश्च यथाप्रधानाः ॥ (७।२)

draṣṭuṃ vivāhaṃ paramapratītā dvijāśca paurāśca yathāpradhānāḥ ||

8.1८.१

तत् तस्य वेश्मार्थिजनोपशोभितं विकीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम् । (८।१)

tat tasya veśmārthijanopaśobhitaṃ vikīrṇapadmotpalabhūṣitājiram |

8.2८.२

महार्हरत्नौघविचित्रम् आबभौ दिवं यथा निर्मलतारकाचितम् ॥ (८।२)

mahārharatnaughavicitram ābabhau divaṃ yathā nirmalatārakācitam ||

9.1९.१

ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा विभूषिताः कुण्डलिनो युवानः । (९।१)

tatastu te kauravarājaputrā vibhūṣitāḥ kuṇḍalino yuvānaḥ |

9.2९.२

महार्हवस्त्रा वरचन्दनोक्षिताः कृताभिषेकाः कृतमङ्गलक्रियाः ॥ (९।२)

mahārhavastrā varacandanokṣitāḥ kṛtābhiṣekāḥ kṛtamaṅgalakriyāḥ ||

10.1१०.१

पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा सहैव धौम्येन यथाविधि प्रभो । (१०।१)

purohitenāgnisamānavarcasā sahaiva dhaumyena yathāvidhi prabho |

10.2१०.२

क्रमेण सर्वे विविशुश्च तत् सदो महर्षभा गोष्ठम् इवाभिनन्दिनः ॥ (१०।२)

krameṇa sarve viviśuśca tat sado maharṣabhā goṣṭham ivābhinandinaḥ ||

11.1११.१

ततः समाधाय स वेदपारगो जुहाव मन्त्रैर् ज्वलितं हुताशनम् । (११।१)

tataḥ samādhāya sa vedapārago juhāva mantrair jvalitaṃ hutāśanam |

11.2११.२

युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रविन् नियोजयामास सहैव कृष्णया ॥ (११।२)

yudhiṣṭhiraṃ cāpyupanīya mantravin niyojayāmāsa sahaiva kṛṣṇayā ||

12.1१२.१

प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी समानयामास स वेदपारगः । (१२।१)

pradakṣiṇaṃ tau pragṛhītapāṇī samānayāmāsa sa vedapāragaḥ |

12.2१२.२

विप्रांस्तु संतर्प्य युधिष्ठिरो ऽन्नैर् गोभिश्च रत्नैर् विविधैर् अपूर्वैः । (१२।२)

viprāṃstu saṃtarpya yudhiṣṭhiro 'nnair gobhiśca ratnair vividhair apūrvaiḥ |

12.3१२.३

जग्राह पाणिं नरदेवपुत्र्या धौम्येन मन्त्रैर् विधिवद्धुते ऽग्नौ । (१२।३)

jagrāha pāṇiṃ naradevaputryā dhaumyena mantrair vidhivaddhute 'gnau |

12.4१२.४

ततो ऽन्तरिक्षात् कुसुमानि पेतुर् ववौ च वायुः सुमनोज्ञगन्धः । (१२।४)

tato 'ntarikṣāt kusumāni petur vavau ca vāyuḥ sumanojñagandhaḥ |

12.5१२.५

ततो ऽभ्यनुज्ञाय तम् आजिशोभिनं पुरोहितो राजगृहाद् विनिर्ययौ ॥ (१२।५)

tato 'bhyanujñāya tam ājiśobhinaṃ purohito rājagṛhād viniryayau ||

13.1१३.१

क्रमेण चानेन नराधिपात्मजा वरस्त्रियास्ते जगृहुस्तदा करम् । (१३।१)

krameṇa cānena narādhipātmajā varastriyāste jagṛhustadā karam |

13.2१३.२

अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो महारथाः कौरववंशवर्धनाः ॥ (१३।२)

ahanyahanyuttamarūpadhāriṇo mahārathāḥ kauravavaṃśavardhanāḥ ||

14.1१४.१

इदं च तत्राद्भुतरूपम् उत्तमं जगाद विप्रर्षिर् अतीतमानुषम् । (१४।१)

idaṃ ca tatrādbhutarūpam uttamaṃ jagāda viprarṣir atītamānuṣam |

14.2१४.२

महानुभावा किल सा सुमध्यमा बभूव कन्यैव गते गते ऽहनि । (१४।२)

mahānubhāvā kila sā sumadhyamā babhūva kanyaiva gate gate 'hani |

14.3१४.३

पतिश्वशुरता ज्येष्ठे पतिदेवरतानुजे । (१४।३)

patiśvaśuratā jyeṣṭhe patidevaratānuje |

14.4१४.४

मध्यमेषु च पाञ्चाल्याः त्रितयं त्रितयं त्रिषु ॥ (१४।४)

madhyameṣu ca pāñcālyāḥ tritayaṃ tritayaṃ triṣu ||

15.1१५.१

कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ महारथेभ्यो बहुरूपम् उत्तमम् । (१५।१)

kṛte vivāhe drupado dhanaṃ dadau mahārathebhyo bahurūpam uttamam |

15.2१५.२

शतं रथानां वरहेमभूषिणां चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम् ॥ (१५।२)

śataṃ rathānāṃ varahemabhūṣiṇāṃ caturyujāṃ hemakhalīnamālinām ||

16.1१६.१

शतं गजानाम् अभिपद्मिनां तथा शतं गिरीणाम् इव हेमशृङ्गिणाम् । (१६।१)

śataṃ gajānām abhipadmināṃ tathā śataṃ girīṇām iva hemaśṛṅgiṇām |

16.2१६.२

शतं दशाश्वान् मणिहेमभूषणान् । (१६।२)

śataṃ daśāśvān maṇihemabhūṣaṇān |

16.3१६.३

मनोजवान् द्वादशवार्षिकान् यथा । (१६।३)

manojavān dvādaśavārṣikān yathā |

16.4१६.४

तथैव दासीशतम् अग्र्ययौवनं महार्हवेषाभरणाम्बरस्रजम् । (१६।४)

tathaiva dāsīśatam agryayauvanaṃ mahārhaveṣābharaṇāmbarasrajam |

16.5१६.५

हैमानि शय्यासनभाजनानि । (१६।५)

haimāni śayyāsanabhājanāni |

16.6१६.६

द्रव्याणि चान्यानि महासनानि ॥ (१६।६)

dravyāṇi cānyāni mahāsanāni ||

17.1१७.१

पृथक् पृथक् चैव दशायुतान्वितं धनं ददौ सौमकिर् अग्निसाक्षिकम् । (१७।१)

pṛthak pṛthak caiva daśāyutānvitaṃ dhanaṃ dadau saumakir agnisākṣikam |

17.2१७.२

तथैव वस्त्राणि च भूषणानि प्रभावयुक्तानि महाधनानि ॥ (१७।२)

tathaiva vastrāṇi ca bhūṣaṇāni prabhāvayuktāni mahādhanāni ||

18.1१८.१

कृते विवाहे च ततः स्म पाण्डवाः प्रभूतरत्नाम् उपलभ्य तां श्रियम् । (१८।१)

kṛte vivāhe ca tataḥ sma pāṇḍavāḥ prabhūtaratnām upalabhya tāṃ śriyam |

18.2१८.२

विजह्रुर् इन्द्रप्रतिमा महाबलाः पुरे तु पाञ्चालनृपस्य तस्य ह । (१८।२)

vijahrur indrapratimā mahābalāḥ pure tu pāñcālanṛpasya tasya ha |

18.3१८.३

सर्वे ऽप्यतुष्यन् नृप पाण्डवेयास् तस्याः शुभैः शीलसमाधिवृत्तैः । (१८।३)

sarve 'pyatuṣyan nṛpa pāṇḍaveyās tasyāḥ śubhaiḥ śīlasamādhivṛttaiḥ |

18.4१८.४

सा चाप्येषां याज्ञसेनी तदानीं विवर्धयामास मुदं स्ववृत्तैः ॥ (१८।४)

sā cāpyeṣāṃ yājñasenī tadānīṃ vivardhayāmāsa mudaṃ svavṛttaiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 190

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit