MBh, 1, 190
Select a line for its word-by-word analysis.
अश्रुत्वैवं वचनं ते महर्षे मया पूर्वं यतितं कार्यम् एतत् । (१।२)
aśrutvaivaṃ vacanaṃ te maharṣe mayā pūrvaṃ yatitaṃ kāryam etat |
श्रुत्वा वचस्तथ्यम् इदं महार्थं नष्टप्रमोहो ऽस्मि महानुभाव । (१।३)
śrutvā vacastathyam idaṃ mahārthaṃ naṣṭapramoho 'smi mahānubhāva |
न वै शक्यं विहितस्यापयातुं तद् एवेदम् उपपन्नं विधानम् ॥ (१।४)
na vai śakyaṃ vihitasyāpayātuṃ tad evedam upapannaṃ vidhānam ||
दिष्टस्य ग्रन्थिर् अनिवर्तनीयः स्वकर्मणा विहितं नेह किंचित् । (२।१)
diṣṭasya granthir anivartanīyaḥ svakarmaṇā vihitaṃ neha kiṃcit |
कृतं निमित्तं हि वरैकहेतोस् तद् एवेदम् उपपन्नं बहूनाम् ॥ (२।२)
kṛtaṃ nimittaṃ hi varaikahetos tad evedam upapannaṃ bahūnām ||
यथैव कृष्णोक्तवती पुरस्तान् नैकान् पतीन् मे भगवान् ददातु । (३।१)
yathaiva kṛṣṇoktavatī purastān naikān patīn me bhagavān dadātu |
स चाप्येवं वरम् इत्यब्रवीत् तां देवो हि वेद परमं यद् अत्र ॥ (३।२)
sa cāpyevaṃ varam ityabravīt tāṃ devo hi veda paramaṃ yad atra ||
यदि वायं विहितः शंकरेण धर्मो ऽधर्मो वा नात्र ममापराधः । (४।१)
yadi vāyaṃ vihitaḥ śaṃkareṇa dharmo 'dharmo vā nātra mamāparādhaḥ |
गृह्णन्त्विमे विधिवत् पाणिम् अस्या यथोपजोषं विहितैषां हि कृष्णा । (४।२)
gṛhṇantvime vidhivat pāṇim asyā yathopajoṣaṃ vihitaiṣāṃ hi kṛṣṇā |
नायं विधिर् मानुषाणां विवाहे देवा ह्येते द्रौपदी चापि लक्ष्मीः । (४।३)
nāyaṃ vidhir mānuṣāṇāṃ vivāhe devā hyete draupadī cāpi lakṣmīḥ |
प्राक् कर्मणः स्वकृतात् पञ्च भर्तॄन् अवाप्यैषा देवदेवप्रसादात् । (४।४)
prāk karmaṇaḥ svakṛtāt pañca bhartṝn avāpyaiṣā devadevaprasādāt |
नैषाम् एवायं विहितः सद्विवाहो यद् भार्यैषा द्रौपदी पाण्डवानाम् । (४।५)
naiṣām evāyaṃ vihitaḥ sadvivāho yad bhāryaiṣā draupadī pāṇḍavānām |
अन्ये ऽप्येवं स्युर् मनुष्याः स्त्रियश्च न धर्मः स्यान् मानवोक्तो नरेन्द्र ॥ (४।६)
anye 'pyevaṃ syur manuṣyāḥ striyaśca na dharmaḥ syān mānavokto narendra ||
ततो ऽब्रवीद् भगवान् धर्मराजम् अद्य पुण्याहम् उत पाण्डवेय । (५।२)
tato 'bravīd bhagavān dharmarājam adya puṇyāham uta pāṇḍaveya |
अद्य पौष्यं योगम् उपैति चन्द्रमाः पाणिं कृष्णायास्त्वं गृहाणाद्य पूर्वम् । (५।३)
adya pauṣyaṃ yogam upaiti candramāḥ pāṇiṃ kṛṣṇāyāstvaṃ gṛhāṇādya pūrvam |
कुन्ती सपुत्रा यत्रास्ते धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः । (५।७)
kuntī saputrā yatrāste dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
ततो द्वैपायनः कृष्णो युधिष्ठिरम् अथाब्रवीत् । (५।८)
tato dvaipāyanaḥ kṛṣṇo yudhiṣṭhiram athābravīt |
क्रमेण मनुजव्याघ्राः पाणिं गृह्णन्तु पाण्डवाः । (५।१०)
krameṇa manujavyāghrāḥ pāṇiṃ gṛhṇantu pāṇḍavāḥ |
द्रौपद्या धर्मतः सर्वे दृष्टम् एतत् पुरानघ ॥ (५।११)
draupadyā dharmataḥ sarve dṛṣṭam etat purānagha ||
ततो राजा यज्ञसेनः सपुत्रो जन्यार्थयुक्तं बहु तत् तदग्र्यम् । (६।१)
tato rājā yajñasenaḥ saputro janyārthayuktaṃ bahu tat tadagryam |
समानयामास सुतां च कृष्णाम् आप्लाव्य रत्नैर् बहुभिर् विभूष्य ॥ (६।२)
samānayāmāsa sutāṃ ca kṛṣṇām āplāvya ratnair bahubhir vibhūṣya ||
ततः सर्वे सुहृदस्तत्र तस्य समाजग्मुः सचिवा मन्त्रिणश्च । (७।१)
tataḥ sarve suhṛdastatra tasya samājagmuḥ sacivā mantriṇaśca |
द्रष्टुं विवाहं परमप्रतीता द्विजाश्च पौराश्च यथाप्रधानाः ॥ (७।२)
draṣṭuṃ vivāhaṃ paramapratītā dvijāśca paurāśca yathāpradhānāḥ ||
तत् तस्य वेश्मार्थिजनोपशोभितं विकीर्णपद्मोत्पलभूषिताजिरम् । (८।१)
tat tasya veśmārthijanopaśobhitaṃ vikīrṇapadmotpalabhūṣitājiram |
महार्हरत्नौघविचित्रम् आबभौ दिवं यथा निर्मलतारकाचितम् ॥ (८।२)
mahārharatnaughavicitram ābabhau divaṃ yathā nirmalatārakācitam ||
ततस्तु ते कौरवराजपुत्रा विभूषिताः कुण्डलिनो युवानः । (९।१)
tatastu te kauravarājaputrā vibhūṣitāḥ kuṇḍalino yuvānaḥ |
महार्हवस्त्रा वरचन्दनोक्षिताः कृताभिषेकाः कृतमङ्गलक्रियाः ॥ (९।२)
mahārhavastrā varacandanokṣitāḥ kṛtābhiṣekāḥ kṛtamaṅgalakriyāḥ ||
पुरोहितेनाग्निसमानवर्चसा सहैव धौम्येन यथाविधि प्रभो । (१०।१)
purohitenāgnisamānavarcasā sahaiva dhaumyena yathāvidhi prabho |
क्रमेण सर्वे विविशुश्च तत् सदो महर्षभा गोष्ठम् इवाभिनन्दिनः ॥ (१०।२)
krameṇa sarve viviśuśca tat sado maharṣabhā goṣṭham ivābhinandinaḥ ||
ततः समाधाय स वेदपारगो जुहाव मन्त्रैर् ज्वलितं हुताशनम् । (११।१)
tataḥ samādhāya sa vedapārago juhāva mantrair jvalitaṃ hutāśanam |
युधिष्ठिरं चाप्युपनीय मन्त्रविन् नियोजयामास सहैव कृष्णया ॥ (११।२)
yudhiṣṭhiraṃ cāpyupanīya mantravin niyojayāmāsa sahaiva kṛṣṇayā ||
प्रदक्षिणं तौ प्रगृहीतपाणी समानयामास स वेदपारगः । (१२।१)
pradakṣiṇaṃ tau pragṛhītapāṇī samānayāmāsa sa vedapāragaḥ |
विप्रांस्तु संतर्प्य युधिष्ठिरो ऽन्नैर् गोभिश्च रत्नैर् विविधैर् अपूर्वैः । (१२।२)
viprāṃstu saṃtarpya yudhiṣṭhiro 'nnair gobhiśca ratnair vividhair apūrvaiḥ |
जग्राह पाणिं नरदेवपुत्र्या धौम्येन मन्त्रैर् विधिवद्धुते ऽग्नौ । (१२।३)
jagrāha pāṇiṃ naradevaputryā dhaumyena mantrair vidhivaddhute 'gnau |
ततो ऽन्तरिक्षात् कुसुमानि पेतुर् ववौ च वायुः सुमनोज्ञगन्धः । (१२।४)
tato 'ntarikṣāt kusumāni petur vavau ca vāyuḥ sumanojñagandhaḥ |
ततो ऽभ्यनुज्ञाय तम् आजिशोभिनं पुरोहितो राजगृहाद् विनिर्ययौ ॥ (१२।५)
tato 'bhyanujñāya tam ājiśobhinaṃ purohito rājagṛhād viniryayau ||
क्रमेण चानेन नराधिपात्मजा वरस्त्रियास्ते जगृहुस्तदा करम् । (१३।१)
krameṇa cānena narādhipātmajā varastriyāste jagṛhustadā karam |
अहन्यहन्युत्तमरूपधारिणो महारथाः कौरववंशवर्धनाः ॥ (१३।२)
ahanyahanyuttamarūpadhāriṇo mahārathāḥ kauravavaṃśavardhanāḥ ||
इदं च तत्राद्भुतरूपम् उत्तमं जगाद विप्रर्षिर् अतीतमानुषम् । (१४।१)
idaṃ ca tatrādbhutarūpam uttamaṃ jagāda viprarṣir atītamānuṣam |
महानुभावा किल सा सुमध्यमा बभूव कन्यैव गते गते ऽहनि । (१४।२)
mahānubhāvā kila sā sumadhyamā babhūva kanyaiva gate gate 'hani |
मध्यमेषु च पाञ्चाल्याः त्रितयं त्रितयं त्रिषु ॥ (१४।४)
madhyameṣu ca pāñcālyāḥ tritayaṃ tritayaṃ triṣu ||
कृते विवाहे द्रुपदो धनं ददौ महारथेभ्यो बहुरूपम् उत्तमम् । (१५।१)
kṛte vivāhe drupado dhanaṃ dadau mahārathebhyo bahurūpam uttamam |
शतं रथानां वरहेमभूषिणां चतुर्युजां हेमखलीनमालिनाम् ॥ (१५।२)
śataṃ rathānāṃ varahemabhūṣiṇāṃ caturyujāṃ hemakhalīnamālinām ||
शतं गजानाम् अभिपद्मिनां तथा शतं गिरीणाम् इव हेमशृङ्गिणाम् । (१६।१)
śataṃ gajānām abhipadmināṃ tathā śataṃ girīṇām iva hemaśṛṅgiṇām |
तथैव दासीशतम् अग्र्ययौवनं महार्हवेषाभरणाम्बरस्रजम् । (१६।४)
tathaiva dāsīśatam agryayauvanaṃ mahārhaveṣābharaṇāmbarasrajam |
पृथक् पृथक् चैव दशायुतान्वितं धनं ददौ सौमकिर् अग्निसाक्षिकम् । (१७।१)
pṛthak pṛthak caiva daśāyutānvitaṃ dhanaṃ dadau saumakir agnisākṣikam |
तथैव वस्त्राणि च भूषणानि प्रभावयुक्तानि महाधनानि ॥ (१७।२)
tathaiva vastrāṇi ca bhūṣaṇāni prabhāvayuktāni mahādhanāni ||
कृते विवाहे च ततः स्म पाण्डवाः प्रभूतरत्नाम् उपलभ्य तां श्रियम् । (१८।१)
kṛte vivāhe ca tataḥ sma pāṇḍavāḥ prabhūtaratnām upalabhya tāṃ śriyam |
विजह्रुर् इन्द्रप्रतिमा महाबलाः पुरे तु पाञ्चालनृपस्य तस्य ह । (१८।२)
vijahrur indrapratimā mahābalāḥ pure tu pāñcālanṛpasya tasya ha |
सर्वे ऽप्यतुष्यन् नृप पाण्डवेयास् तस्याः शुभैः शीलसमाधिवृत्तैः । (१८।३)
sarve 'pyatuṣyan nṛpa pāṇḍaveyās tasyāḥ śubhaiḥ śīlasamādhivṛttaiḥ |
सा चाप्येषां याज्ञसेनी तदानीं विवर्धयामास मुदं स्ववृत्तैः ॥ (१८।४)
sā cāpyeṣāṃ yājñasenī tadānīṃ vivardhayāmāsa mudaṃ svavṛttaiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.