महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 200

200 of 1995 · 109 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

एवं सम्प्राप्य राज्यं तद् इन्द्रप्रस्थे तपोधन । (१।२)

evaṃ samprāpya rājyaṃ tad indraprasthe tapodhana |

1.3१.३

अत ऊर्ध्वं महात्मानः किम् अकुर्वन्त पाण्डवाः ॥ (१।३)

ata ūrdhvaṃ mahātmānaḥ kim akurvanta pāṇḍavāḥ ||

2.1२.१

सर्व एव महात्मानः पूर्वे मम पितामहाः । (२।१)

sarva eva mahātmānaḥ pūrve mama pitāmahāḥ |

2.2२.२

द्रौपदी धर्मपत्नी च कथं तान् अन्ववर्तत ॥ (२।२)

draupadī dharmapatnī ca kathaṃ tān anvavartata ||

3.1३.१

कथं वा पञ्च कृष्णायाम् एकस्यां ते नराधिपाः । (३।१)

kathaṃ vā pañca kṛṣṇāyām ekasyāṃ te narādhipāḥ |

3.2३.२

वर्तमाना महाभागा नाभिद्यन्त परस्परम् ॥ (३।२)

vartamānā mahābhāgā nābhidyanta parasparam ||

4.1४.१

श्रोतुम् इच्छाम्यहं सर्वं विस्तरेण तपोधन । (४।१)

śrotum icchāmyahaṃ sarvaṃ vistareṇa tapodhana |

4.2४.२

तेषां चेष्टितम् अन्योन्यं युक्तानां कृष्णया तया ॥ (४।२)

teṣāṃ ceṣṭitam anyonyaṃ yuktānāṃ kṛṣṇayā tayā ||

5.1५.१

वैशंपायन उवाच । (५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

5.2५.२

धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञाताः कृष्णया सह पाण्डवाः । (५।२)

dhṛtarāṣṭrābhyanujñātāḥ kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |

5.3५.३

रेमिरे पुरुषव्याघ्राः प्राप्तराज्याः परंतपाः ॥ (५।३)

remire puruṣavyāghrāḥ prāptarājyāḥ paraṃtapāḥ ||

6.1६.१

प्राप्य राज्यं महातेजाः सत्यसंधो युधिष्ठिरः । (६।१)

prāpya rājyaṃ mahātejāḥ satyasaṃdho yudhiṣṭhiraḥ |

6.2६.२

पालयामास धर्मेण पृथिवीं भ्रातृभिः सह ॥ (६।२)

pālayāmāsa dharmeṇa pṛthivīṃ bhrātṛbhiḥ saha ||

7.1७.१

जितारयो महाप्राज्ञाः सत्यधर्मपरायणाः । (७।१)

jitārayo mahāprājñāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ |

7.2७.२

मुदं परमिकां प्राप्तास्तत्रोषुः पाण्डुनन्दनाः ॥ (७।२)

mudaṃ paramikāṃ prāptāstatroṣuḥ pāṇḍunandanāḥ ||

8.1८.१

कुर्वाणाः पौरकार्याणि सर्वाणि पुरुषर्षभाः । (८।१)

kurvāṇāḥ paurakāryāṇi sarvāṇi puruṣarṣabhāḥ |

8.2८.२

आसांचक्रुर् महार्हेषु पार्थिवेष्वासनेषु च ॥ (८।२)

āsāṃcakrur mahārheṣu pārthiveṣvāsaneṣu ca ||

9.1९.१

अथ तेषूपविष्टेषु सर्वेष्वेव महात्मसु । (९।१)

atha teṣūpaviṣṭeṣu sarveṣveva mahātmasu |

9.2९.२

आययौ धर्मराजं तु द्रष्टुकामो ऽथ नारदः । (९।२)

āyayau dharmarājaṃ tu draṣṭukāmo 'tha nāradaḥ |

9.3९.३

तथा नक्षत्रजुष्टेन सुपर्णचरितेन च । (९।३)

tathā nakṣatrajuṣṭena suparṇacaritena ca |

9.4९.४

चन्द्रसूर्यप्रकाशेन सेवितेन महर्षिभिः । (९।४)

candrasūryaprakāśena sevitena maharṣibhiḥ |

9.5९.५

नभःस्थलेन दिव्येन दुर्लभेनातपस्विनाम् । (९।५)

nabhaḥsthalena divyena durlabhenātapasvinām |

9.6९.६

भूतार्चितो भूतधरां राष्ट्रं नगरमालिनीम् । (९।६)

bhūtārcito bhūtadharāṃ rāṣṭraṃ nagaramālinīm |

9.7९.७

अवेक्षमाणो द्युतिमान् आजगाम महातपाः । (९।७)

avekṣamāṇo dyutimān ājagāma mahātapāḥ |

9.8९.८

सर्ववेदान्तगो विप्रः सर्वविद्यासु पारगः । (९।८)

sarvavedāntago vipraḥ sarvavidyāsu pāragaḥ |

9.9९.९

परेण तपसा युक्तो ब्राह्मेण तपसा वृतः । (९।९)

pareṇa tapasā yukto brāhmeṇa tapasā vṛtaḥ |

9.10९.१०

नये नीतौ च नियतो विश्रुतश्च महामुनिः । (९।१०)

naye nītau ca niyato viśrutaśca mahāmuniḥ |

9.11९.११

परात् परतरं प्राप्तो धर्मात् समभिजग्मिवान् । (९।११)

parāt parataraṃ prāpto dharmāt samabhijagmivān |

9.12९.१२

भावितात्मा गतरजाः शान्तो मृदुऋजुर् द्विजः । (९।१२)

bhāvitātmā gatarajāḥ śānto mṛduṛjur dvijaḥ |

9.13९.१३

धर्मेणाभिगतः सर्वैर् देवदानवमानवैः । (९।१३)

dharmeṇābhigataḥ sarvair devadānavamānavaiḥ |

9.14९.१४

क्षीणकर्मसु पापेषु भूतेषु विविधेषु च । (९।१४)

kṣīṇakarmasu pāpeṣu bhūteṣu vividheṣu ca |

9.15९.१५

सर्वथा कृतमर्यादो देवेषु विविधेषु च । (९।१५)

sarvathā kṛtamaryādo deveṣu vividheṣu ca |

9.16९.१६

शतशः सोमपा यज्ञे पुण्यकर्मकृद् अग्निचित् । (९।१६)

śataśaḥ somapā yajñe puṇyakarmakṛd agnicit |

9.17९.१७

ऋक्सामयजुषां वेत्ता न्यायवृत्तान्तकोविदः । (९।१७)

ṛksāmayajuṣāṃ vettā nyāyavṛttāntakovidaḥ |

9.18९.१८

ऋजुर् आरोहवाञ् शुक्लो भूयिष्ठपथिको ऽनघः । (९।१८)

ṛjur ārohavāñ śuklo bhūyiṣṭhapathiko 'naghaḥ |

9.19९.१९

श्लक्ष्णया शिखयोपेतः सम्पन्नः परमत्विषा । (९।१९)

ślakṣṇayā śikhayopetaḥ sampannaḥ paramatviṣā |

9.20९.२०

अवदाते च सूक्ष्मे च दिव्ये च रुचिरे शुभे । (९।२०)

avadāte ca sūkṣme ca divye ca rucire śubhe |

9.21९.२१

महेन्द्रदत्ते महती बिभ्रत् परमवाससी । (९।२१)

mahendradatte mahatī bibhrat paramavāsasī |

9.22९.२२

जाम्बूनदमये दिव्ये गण्डूपदमुखेन वै । (९।२२)

jāmbūnadamaye divye gaṇḍūpadamukhena vai |

9.23९.२३

अग्न्यर्कसदृशे दिव्ये धारयन् कुण्डले शुभे । (९।२३)

agnyarkasadṛśe divye dhārayan kuṇḍale śubhe |

9.24९.२४

राजतच्छत्रम् उच्छ्रित्य चित्रं परमवर्चसम् । (९।२४)

rājatacchatram ucchritya citraṃ paramavarcasam |

9.25९.२५

प्राप्य दुष्प्रापम् अन्येन ब्रह्मवर्चसम् उत्तमम् । (९।२५)

prāpya duṣprāpam anyena brahmavarcasam uttamam |

9.26९.२६

भवने भूमिपालस्य बृहस्पतिर् इवाप्लुतः । (९।२६)

bhavane bhūmipālasya bṛhaspatir ivāplutaḥ |

9.27९.२७

संहितायां च सर्वेषां स्थितस्योपस्थितस्य च । (९।२७)

saṃhitāyāṃ ca sarveṣāṃ sthitasyopasthitasya ca |

9.28९.२८

द्विपदस्य च धर्मस्य क्रमधर्मस्य पारगः । (९।२८)

dvipadasya ca dharmasya kramadharmasya pāragaḥ |

9.29९.२९

गाथासामानुसामज्ञः साम्नां परमवल्गुनाम् । (९।२९)

gāthāsāmānusāmajñaḥ sāmnāṃ paramavalgunām |

9.30९.३०

आत्मना सर्वमोक्षिभ्यः कृतिमान् कृत्यवित् तथा । (९।३०)

ātmanā sarvamokṣibhyaḥ kṛtimān kṛtyavit tathā |

9.31९.३१

योक्ता धर्मे बहुविधे मनो मतिमतां वरः । (९।३१)

yoktā dharme bahuvidhe mano matimatāṃ varaḥ |

9.32९.३२

विदितार्थः स्वसमयच्छेत्ता निगमसंशयान् । (९।३२)

viditārthaḥ svasamayacchettā nigamasaṃśayān |

9.33९.३३

अर्थनिर्वचने नित्यं संशयच्छिद् असंशयः । (९।३३)

arthanirvacane nityaṃ saṃśayacchid asaṃśayaḥ |

9.34९.३४

प्रकृत्या धर्मकुशलो नानाधर्मविशारदः । (९।३४)

prakṛtyā dharmakuśalo nānādharmaviśāradaḥ |

9.35९.३५

लोपेनागमधर्मेण संक्रमेण च वृत्तिषु । (९।३५)

lopenāgamadharmeṇa saṃkrameṇa ca vṛttiṣu |

9.36९.३६

एकशब्दांश्च नानार्थान् एकार्थांश्च पृथक् श्रुतीन् । (९।३६)

ekaśabdāṃśca nānārthān ekārthāṃśca pṛthak śrutīn |

9.37९.३७

पृथग् अर्थाभिधानं च प्रयोगाणाम् अवेक्षिता । (९।३७)

pṛthag arthābhidhānaṃ ca prayogāṇām avekṣitā |

9.38९.३८

प्रमाणभूतो लोकस्य सर्वाधिकरणेषु च । (९।३८)

pramāṇabhūto lokasya sarvādhikaraṇeṣu ca |

9.39९.३९

सर्ववर्णविकारेषु नित्यं सकलपूजितः । (९।३९)

sarvavarṇavikāreṣu nityaṃ sakalapūjitaḥ |

9.40९.४०

स्वरे स्वरे च विविधे वृत्तेषु विविधेषु च । (९।४०)

svare svare ca vividhe vṛtteṣu vividheṣu ca |

9.41९.४१

समस्थानेषु सर्वेषु समाम्नायेषु धातुषु । (९।४१)

samasthāneṣu sarveṣu samāmnāyeṣu dhātuṣu |

9.42९.४२

उद्देश्यानां समाख्याता सर्वम् आख्यातम् उद्दिशन् । (९।४२)

uddeśyānāṃ samākhyātā sarvam ākhyātam uddiśan |

9.43९.४३

अभिसंधिषु तत्त्वज्ञः पदान्यङ्गान्यनुस्मरन् । (९।४३)

abhisaṃdhiṣu tattvajñaḥ padānyaṅgānyanusmaran |

9.44९.४४

कालधर्मेण निर्दिष्टं यथार्थं च विचारयन् । (९।४४)

kāladharmeṇa nirdiṣṭaṃ yathārthaṃ ca vicārayan |

9.45९.४५

चिकीर्षितं च यो वेत्ता यथा लोकेन संवृतम् । (९।४५)

cikīrṣitaṃ ca yo vettā yathā lokena saṃvṛtam |

9.46९.४६

विभाषितं च समयं भाषितं हृदयंगमम् । (९।४६)

vibhāṣitaṃ ca samayaṃ bhāṣitaṃ hṛdayaṃgamam |

9.47९.४७

आत्मने च परस्मै च स्वरसंस्कारयोगवान् । (९।४७)

ātmane ca parasmai ca svarasaṃskārayogavān |

9.48९.४८

एषां स्वराणां ज्ञाता च बोद्धा प्रवचनस्वरान् । (९।४८)

eṣāṃ svarāṇāṃ jñātā ca boddhā pravacanasvarān |

9.49९.४९

विज्ञाता उक्तवाक्यानाम् एकतां बहुतां तथा । (९।४९)

vijñātā uktavākyānām ekatāṃ bahutāṃ tathā |

9.50९.५०

बोद्धा च परमार्थांश्च विविधांश्च व्यतिक्रमान् । (९।५०)

boddhā ca paramārthāṃśca vividhāṃśca vyatikramān |

9.51९.५१

अभेदतश्च बहुशो बहुशश्चापि भेदतः । (९।५१)

abhedataśca bahuśo bahuśaścāpi bhedataḥ |

9.52९.५२

वचनानां च विविधान् आदेशांश्च समीक्षिता । (९।५२)

vacanānāṃ ca vividhān ādeśāṃśca samīkṣitā |

9.53९.५३

नानार्थकुशलस्तत्र तद्धितेषु च कृत्स्नशः । (९।५३)

nānārthakuśalastatra taddhiteṣu ca kṛtsnaśaḥ |

9.54९.५४

परिभूषयिता वाचां वर्णतः स्वरतो ऽर्थतः । (९।५४)

paribhūṣayitā vācāṃ varṇataḥ svarato 'rthataḥ |

9.55९.५५

प्रत्ययांश्च समाख्याता नियतं प्रतिधातुकम् । (९।५५)

pratyayāṃśca samākhyātā niyataṃ pratidhātukam |

9.56९.५६

पञ्च चाक्षरजातानि स्वरसंज्ञानि यानि च । (९।५६)

pañca cākṣarajātāni svarasaṃjñāni yāni ca |

9.57९.५७

नारदस्त्वथ देवर्षिर् आजगाम यदृच्छया । (९।५७)

nāradastvatha devarṣir ājagāma yadṛcchayā |

9.58९.५८

तम् आगतम् ऋषिं दृष्ट्वा प्रत्युद्गम्याभिवाद्य च । (९।५८)

tam āgatam ṛṣiṃ dṛṣṭvā pratyudgamyābhivādya ca |

9.59९.५९

आसनं रुचिरं तस्मै प्रददौ स्वं युधिष्ठिरः । (९।५९)

āsanaṃ ruciraṃ tasmai pradadau svaṃ yudhiṣṭhiraḥ |

9.60९.६०

कृष्णाजिनोत्तरे तस्मिन्न् उपविष्टो महान् ऋषिः ॥ (९।६०)

kṛṣṇājinottare tasminn upaviṣṭo mahān ṛṣiḥ ||

10.1१०.१

देवर्षेर् उपविष्टस्य स्वयम् अर्घ्यं यथाविधि । (१०।१)

devarṣer upaviṣṭasya svayam arghyaṃ yathāvidhi |

10.2१०.२

प्रादाद् युधिष्ठिरो धीमान् राज्यं चास्मै न्यवेदयत् ॥ (१०।२)

prādād yudhiṣṭhiro dhīmān rājyaṃ cāsmai nyavedayat ||

11.1११.१

प्रतिगृह्य तु तां पूजाम् ऋषिः प्रीतमनाभवत् । (११।१)

pratigṛhya tu tāṃ pūjām ṛṣiḥ prītamanābhavat |

11.2११.२

आशीर्भिर् वर्धयित्वा तु तम् उवाचास्यताम् इति ॥ (११।२)

āśīrbhir vardhayitvā tu tam uvācāsyatām iti ||

12.1१२.१

निषसादाभ्यनुज्ञातस्ततो राजा युधिष्ठिरः । (१२।१)

niṣasādābhyanujñātastato rājā yudhiṣṭhiraḥ |

12.2१२.२

प्रेषयामास कृष्णायै भगवन्तम् उपस्थितम् ॥ (१२।२)

preṣayāmāsa kṛṣṇāyai bhagavantam upasthitam ||

13.1१३.१

श्रुत्वैव द्रौपदी चापि शुचिर् भूत्वा समाहिता । (१३।१)

śrutvaiva draupadī cāpi śucir bhūtvā samāhitā |

13.2१३.२

जगाम तत्र यत्रास्ते नारदः पाण्डवैः सह ॥ (१३।२)

jagāma tatra yatrāste nāradaḥ pāṇḍavaiḥ saha ||

14.1१४.१

तस्याभिवाद्य चरणौ देवर्षेर् धर्मचारिणी । (१४।१)

tasyābhivādya caraṇau devarṣer dharmacāriṇī |

14.2१४.२

कृताञ्जलिः सुसंवीता स्थिताथ द्रुपदात्मजा ॥ (१४।२)

kṛtāñjaliḥ susaṃvītā sthitātha drupadātmajā ||

15.1१५.१

तस्याश्चापि स धर्मात्मा सत्यवाग् ऋषिसत्तमः । (१५।१)

tasyāścāpi sa dharmātmā satyavāg ṛṣisattamaḥ |

15.2१५.२

आशिषो विविधाः प्रोच्य राजपुत्र्यास्तु नारदः । (१५।२)

āśiṣo vividhāḥ procya rājaputryāstu nāradaḥ |

15.3१५.३

गम्यताम् इति होवाच भगवांस्ताम् अनिन्दिताम् ॥ (१५।३)

gamyatām iti hovāca bhagavāṃstām aninditām ||

16.1१६.१

गतायाम् अथ कृष्णायां युधिष्ठिरपुरोगमान् । (१६।१)

gatāyām atha kṛṣṇāyāṃ yudhiṣṭhirapurogamān |

16.2१६.२

विविक्ते पाण्डवान् सर्वान् उवाच भगवान् ऋषिः ॥ (१६।२)

vivikte pāṇḍavān sarvān uvāca bhagavān ṛṣiḥ ||

17.1१७.१

पाञ्चाली भवताम् एका धर्मपत्नी यशस्विनी । (१७।१)

pāñcālī bhavatām ekā dharmapatnī yaśasvinī |

17.2१७.२

यथा वो नात्र भेदः स्यात् तथा नीतिर् विधीयताम् ॥ (१७।२)

yathā vo nātra bhedaḥ syāt tathā nītir vidhīyatām ||

18.1१८.१

सुन्दोपसुन्दावसुरौ भ्रातरौ सहितावुभौ । (१८।१)

sundopasundāvasurau bhrātarau sahitāvubhau |

18.2१८.२

आस्ताम् अवध्यावन्येषां त्रिषु लोकेषु विश्रुतौ ॥ (१८।२)

āstām avadhyāvanyeṣāṃ triṣu lokeṣu viśrutau ||

19.1१९.१

एकराज्यावेकगृहावेकशय्यासनाशनौ । (१९।१)

ekarājyāvekagṛhāvekaśayyāsanāśanau |

19.2१९.२

तिलोत्तमायास्तौ हेतोर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (१९।२)

tilottamāyāstau hetor anyonyam abhijaghnatuḥ ||

20.1२०.१

रक्ष्यतां सौहृदं तस्माद् अन्योन्यप्रतिभाविकम् । (२०।१)

rakṣyatāṃ sauhṛdaṃ tasmād anyonyapratibhāvikam |

20.2२०.२

यथा वो नात्र भेदः स्यात् तत् कुरुष्व युधिष्ठिर । (२०।२)

yathā vo nātra bhedaḥ syāt tat kuruṣva yudhiṣṭhira |

20.3२०.३

यथा च सर्वेषु समं तत् कुरुष्व महारथाः ॥ (२०।३)

yathā ca sarveṣu samaṃ tat kuruṣva mahārathāḥ ||

21.1२१.१

युधिष्ठिर उवाच । (२१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

21.2२१.२

सुन्दोपसुन्दावसुरौ कस्य पुत्रौ महामुने । (२१।२)

sundopasundāvasurau kasya putrau mahāmune |

21.3२१.३

उत्पन्नश्च कथं भेदः कथं चान्योन्यम् अघ्नताम् ॥ (२१।३)

utpannaśca kathaṃ bhedaḥ kathaṃ cānyonyam aghnatām ||

22.1२२.१

अप्सरा देवकन्या वा कस्य चैषा तिलोत्तमा । (२२।१)

apsarā devakanyā vā kasya caiṣā tilottamā |

22.2२२.२

यस्याः कामेन संमत्तौ जघ्नतुस्तौ परस्परम् ॥ (२२।२)

yasyāḥ kāmena saṃmattau jaghnatustau parasparam ||

23.1२३.१

एतत् सर्वं यथावृत्तं विस्तरेण तपोधन । (२३।१)

etat sarvaṃ yathāvṛttaṃ vistareṇa tapodhana |

23.2२३.२

श्रोतुम् इच्छामहे विप्र परं कौतूहलं हि नः ॥ (२३।२)

śrotum icchāmahe vipra paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 200

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit