भृगुर् उवाच । (१।१)

न प्रणाशो ऽस्ति जीवानां दत्तस्य च कृतस्य च । (१।२)

याति देहान्तरं प्राणी शरीरं तु विशीर्यते ॥ (१।३)

न शरीराश्रितो जीवस्तस्मिन्नष्टे प्रणश्यति । (२।१)

यथा समित्सु दग्धासु न प्रणश्यति पावकः ॥ (२।२)

भरद्वाज उवाच । (३।१)

अग्नेर् यथा तथा तस्य यदि नाशो न विद्यते । (३।२)

इन्धनस्योपयोगान्ते स चाग्निर् नोपलभ्यते ॥ (३।३)

नश्यतीत्येव जानामि शान्तम् अग्निम् अनिन्धनम् । (४।१)

गतिर् यस्य प्रमाणं वा संस्थानं वा न दृश्यते ॥ (४।२)

भृगुर् उवाच । (५।१)

समिधाम् उपयोगान्ते सन्न् एवाग्निर् न दृश्यते । (५।२)

आकाशानुगतत्वाद्धि दुर्ग्रहः स निराश्रयः ॥ (५।३)

तथा शरीरसंत्यागे जीवो ह्याकाशवत् स्थितः । (६।१)

न गृह्यते सुसूक्ष्मत्वाद् यथा ज्योतिर् न संशयः ॥ (६।२)

प्राणान् धारयते ह्यग्निः स जीव उपधार्यताम् । (७।१)

वायुसंधारणो ह्यग्निर् नश्यत्युच्छ्वासनिग्रहात् ॥ (७।२)

तस्मिन्नष्टे शरीराग्नौ शरीरं तद् अचेतनम् । (८।१)

पतितं याति भूमित्वम् अयनं तस्य हि क्षितिः ॥ (८।२)

जङ्गमानां हि सर्वेषां स्थावराणां तथैव च । (९।१)

आकाशं पवनो ऽभ्येति ज्योतिस्तम् अनुगच्छति । (९।२)

तत्र त्रयाणाम् एकत्वं द्वयं भूमौ प्रतिष्ठितम् ॥ (९।३)

यत्र खं तत्र पवनस्तत्राग्निर् यत्र मारुतः । (१०।१)

अमूर्तयस्ते विज्ञेया आपो मूर्तास्तथा क्षितिः ॥ (१०।२)

भरद्वाज उवाच । (११।१)

यद्यग्निमारुतौ भूमिः खम् आपश्च शरीरिषु । (११।२)

जीवः किंलक्षणस्तत्रेत्येतद् आचक्ष्व मे ऽनघ ॥ (११।३)

पञ्चात्मके पञ्चरतौ पञ्चविज्ञानसंयुते । (१२।१)

शरीरे प्राणिनां जीवं ज्ञातुम् इच्छामि यादृशम् ॥ (१२।२)

मांसशोणितसंघाते मेदःस्नाय्वस्थिसंचये । (१३।१)

भिद्यमाने शरीरे तु जीवो नैवोपलभ्यते ॥ (१३।२)

यद्यजीवं शरीरं तु पञ्चभूतसमन्वितम् । (१४।१)

शारीरे मानसे दुःखे कस्तां वेदयते रुजम् ॥ (१४।२)

शृणोति कथितं जीवः कर्णाभ्यां न शृणोति तत् । (१५।१)

महर्षे मनसि व्यग्रे तस्माज्जीवो निरर्थकः ॥ (१५।२)

सर्वं पश्यति यद् दृश्यं मनोयुक्तेन चक्षुषा । (१६।१)

मनसि व्याकुले तद्धि पश्यन्न् अपि न पश्यति ॥ (१६।२)

न पश्यति न च ब्रूते न शृणोति न जिघ्रति । (१७।१)

न च स्पर्शरसौ वेत्ति निद्रावशगतः पुनः ॥ (१७।२)

हृष्यति क्रुध्यति च कः शोचत्युद्विजते च कः । (१८।१)

इच्छति ध्यायति द्वेष्टि वाचम् ईरयते च कः ॥ (१८।२)

भृगुर् उवाच । (१९।१)

न पञ्चसाधारणम् अत्र किंचिच्छरीरम् एको वहते ऽन्तरात्मा । (१९।२)

स वेत्ति गन्धांश्च रसाञ् श्रुतिं च स्पर्शं च रूपं च गुणाश्च ये ऽन्ये ॥ (१९।३)

पञ्चात्मके पञ्चगुणप्रदर्शी स सर्वगात्रानुगतो ऽन्तरात्मा । (२०।१)

स वेत्ति दुःखानि सुखानि चात्र तद्विप्रयोगात् तु न वेत्ति देहः ॥ (२०।२)

यदा न रूपं न स्पर्शो नोष्मभावश्च पावके । (२१।१)

तदा शान्ते शरीराग्नौ देहं त्यक्त्वा स नश्यति ॥ (२१।२)

अम्मयं सर्वम् एवेदम् आपो मूर्तिः शरीरिणाम् । (२२।१)

तत्रात्मा मानसो ब्रह्मा सर्वभूतेषु लोककृत् ॥ (२२।२)

आत्मानं तं विजानीहि सर्वलोकहितात्मकम् । (२३।१)

तस्मिन् यः संश्रितो देहे ह्यब्बिन्दुर् इव पुष्करे ॥ (२३।२)

क्षेत्रज्ञं तं विजानीहि नित्यं लोकहितात्मकम् । (२४।१)

तमो रजश्च सत्त्वं च विद्धि जीवगुणान् इमान् ॥ (२४।२)

सचेतनं जीवगुणं वदन्ति स चेष्टते चेष्टयते च सर्वम् । (२५।१)

ततः परं क्षेत्रविदं वदन्ति प्रावर्तयद् यो भुवनानि सप्त ॥ (२५।२)

न जीवनाशो ऽस्ति हि देहभेदे मिथ्यैतद् आहुर् मृत इत्यबुद्धाः । (२६।१)

जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति दशार्धतैवास्य शरीरभेदः ॥ (२६।२)

एवं सर्वेषु भूतेषु गूढश्चरति संवृतः । (२७।१)

दृश्यते त्वग्र्यया बुद्ध्या सूक्ष्मया तत्त्वदर्शिभिः ॥ (२७।२)

तं पूर्वापररात्रेषु युञ्जानः सततं बुधः । (२८।१)

लघ्वाहारो विशुद्धात्मा पश्यत्यात्मानम् आत्मनि ॥ (२८।२)

चित्तस्य हि प्रसादेन हित्वा कर्म शुभाशुभम् । (२९।१)

प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखम् अक्षयम् अश्नुते ॥ (२९।२)

मानसो ऽग्निः शरीरेषु जीव इत्यभिधीयते । (३०।१)

सृष्टिः प्रजापतेर् एषा भूताध्यात्मविनिश्चये ॥ (३०।२)