MBh, 13, 78
Select a line for its word-by-word analysis.
गोभिः पूर्वविसृष्टाभिर् गच्छेम श्रेष्ठताम् इति ॥ (१।३)
gobhiḥ pūrvavisṛṣṭābhir gacchema śreṣṭhatām iti ||
लोके ऽस्मिन् दक्षिणानां च सर्वासां वयम् उत्तमाः । (२।१)
loke 'smin dakṣiṇānāṃ ca sarvāsāṃ vayam uttamāḥ |
शकृता च पवित्रार्थं कुर्वीरन् देवमानुषाः ॥ (३।२)
śakṛtā ca pavitrārthaṃ kurvīran devamānuṣāḥ ||
ताभ्यो वरं ददौ ब्रह्मा तपसो ऽन्ते स्वयं प्रभुः । (५।१)
tābhyo varaṃ dadau brahmā tapaso 'nte svayaṃ prabhuḥ |
उत्तस्थुः सिद्धिकामास्ता भूतभव्यस्य मातरः । (६।१)
uttasthuḥ siddhikāmāstā bhūtabhavyasya mātaraḥ |
तस्माद् गावो महाभागाः पवित्रं परम् उच्यते । (७।१)
tasmād gāvo mahābhāgāḥ pavitraṃ param ucyate |
तथैव सर्वभूतानां गावस्तिष्ठन्ति मूर्धनि ॥ (७।२)
tathaiva sarvabhūtānāṃ gāvastiṣṭhanti mūrdhani ||
समानवत्सां कपिलां धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (८।१)
samānavatsāṃ kapilāṃ dhenuṃ dattvā payasvinīm |
सुव्रतां वस्त्रसंवीतां ब्रह्मलोके महीयते ॥ (८।२)
suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ brahmaloke mahīyate ||
रोहिणीं तुल्यवत्सां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (९।१)
rohiṇīṃ tulyavatsāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm |
समानवत्सां शबलां धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (१०।१)
samānavatsāṃ śabalāṃ dhenuṃ dattvā payasvinīm |
समानवत्सां श्वेतां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (११।१)
samānavatsāṃ śvetāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm |
सुव्रतां वस्त्रसंवीताम् इन्द्रलोके महीयते ॥ (११।२)
suvratāṃ vastrasaṃvītām indraloke mahīyate ||
समानवत्सां कृष्णां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (१२।१)
samānavatsāṃ kṛṣṇāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm |
सुव्रतां वस्त्रसंवीताम् अग्निलोके महीयते ॥ (१२।२)
suvratāṃ vastrasaṃvītām agniloke mahīyate ||
समानवत्सां धूम्रां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (१३।१)
samānavatsāṃ dhūmrāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm |
सुव्रतां वस्त्रसंवीतां याम्यलोके महीयते ॥ (१३।२)
suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ yāmyaloke mahīyate ||
अपां फेनसवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम् । (१४।१)
apāṃ phenasavarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām |
प्रदाय वस्त्रसंवीतां वारुणं लोकम् अश्नुते ॥ (१४।२)
pradāya vastrasaṃvītāṃ vāruṇaṃ lokam aśnute ||
वातरेणुसवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम् । (१५।१)
vātareṇusavarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām |
हिरण्यवर्णां पिङ्गाक्षीं सवत्सां कांस्यदोहनाम् । (१६।१)
hiraṇyavarṇāṃ piṅgākṣīṃ savatsāṃ kāṃsyadohanām |
प्रदाय वस्त्रसंवीतां कौबेरं लोकम् अश्नुते ॥ (१६।२)
pradāya vastrasaṃvītāṃ kauberaṃ lokam aśnute ||
पलालधूम्रवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम् । (१७।१)
palāladhūmravarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām |
सवत्सां पीवरीं दत्त्वा शितिकण्ठाम् अलंकृताम् । (१८।१)
savatsāṃ pīvarīṃ dattvā śitikaṇṭhām alaṃkṛtām |
वैश्वदेवम् असंबाधं स्थानं श्रेष्ठं प्रपद्यते ॥ (१८।२)
vaiśvadevam asaṃbādhaṃ sthānaṃ śreṣṭhaṃ prapadyate ||
समानवत्सां गौरीं तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम् । (१९।१)
samānavatsāṃ gaurīṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm |
सुव्रतां वस्त्रसंवीतां वसूनां लोकम् अश्नुते ॥ (१९।२)
suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ vasūnāṃ lokam aśnute ||
पाण्डुकम्बलवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम् । (२०।१)
pāṇḍukambalavarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām |
प्रदाय वस्त्रसंवीतां साध्यानां लोकम् अश्नुते ॥ (२०।२)
pradāya vastrasaṃvītāṃ sādhyānāṃ lokam aśnute ||
वैराटपृष्ठम् उक्षाणं सर्वरत्नैर् अलंकृतम् । (२१।१)
vairāṭapṛṣṭham ukṣāṇaṃ sarvaratnair alaṃkṛtam |
प्रदाय मरुतां लोकान् अजरान् प्रतिपद्यते ॥ (२१।२)
pradāya marutāṃ lokān ajarān pratipadyate ||
वत्सोपपन्नां नीलाङ्गां सर्वरत्नसमन्विताम् । (२२।१)
vatsopapannāṃ nīlāṅgāṃ sarvaratnasamanvitām |
गन्धर्वाप्सरसां लोकान् दत्त्वा प्राप्नोति मानवः ॥ (२२।२)
gandharvāpsarasāṃ lokān dattvā prāpnoti mānavaḥ ||
शितिकण्ठम् अनड्वाहं सर्वरत्नैर् अलंकृतम् । (२३।१)
śitikaṇṭham anaḍvāhaṃ sarvaratnair alaṃkṛtam |
दत्त्वा प्रजापतेर् लोकान् विशोकः प्रतिपद्यते ॥ (२३।२)
dattvā prajāpater lokān viśokaḥ pratipadyate ||
तं चारुवेषाः सुश्रोण्यः सहस्रं वरयोषितः । (२५।१)
taṃ cāruveṣāḥ suśroṇyaḥ sahasraṃ varayoṣitaḥ |
वीणानां वल्लकीनां च नूपुराणां च शिञ्जितैः । (२६।१)
vīṇānāṃ vallakīnāṃ ca nūpurāṇāṃ ca śiñjitaiḥ |
हासैश्च हरिणाक्षीणां प्रसुप्तः प्रतिबोध्यते ॥ (२६।२)
hāsaiśca hariṇākṣīṇāṃ prasuptaḥ pratibodhyate ||
यावन्ति लोमानि भवन्ति धेन्वास् तावन्ति वर्षाणि महीयते सः । (२७।१)
yāvanti lomāni bhavanti dhenvās tāvanti varṣāṇi mahīyate saḥ |
स्वर्गाच्च्युतश्चापि ततो नृलोके कुले समुत्पत्स्यति गोमिनां सः ॥ (२७।२)
svargāccyutaścāpi tato nṛloke kule samutpatsyati gomināṃ saḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.