व्यास उवाच । (१।१)

अथ ज्ञानप्लवं धीरो गृहीत्वा शान्तिम् आस्थितः । (१।२)

उन्मज्जंश्च निमज्जंश्च ज्ञानम् एवाभिसंश्रयेत् ॥ (१।३)

शुक उवाच । (२।१)

किं तज्ज्ञानम् अथो विद्या यया निस्तरति द्वयम् । (२।२)

प्रवृत्तिलक्षणो धर्मो निवृत्तिर् इति चैव हि ॥ (२।३)

व्यास उवाच । (३।१)

यस्तु पश्येत् स्वभावेन विना भावम् अचेतनः । (३।२)

पुष्यते च पुनः सर्वान् प्रज्ञया मुक्तहेतुकः ॥ (३।३)

येषां चैकान्तभावेन स्वभावः कारणं मतम् । (४।१)

पूत्वा तृणबुसीकां वै ते लभन्ते न किंचन ॥ (४।२)

ये चैनं पक्षम् आश्रित्य वर्तयन्त्यल्पचेतसः । (५।१)

स्वभावं कारणं ज्ञात्वा न श्रेयः प्राप्नुवन्ति ते ॥ (५।२)

स्वभावो हि विनाशाय मोहकर्ममनोभवः । (६।१)

निरुक्तम् एतयोर् एतत् स्वभावपरभावयोः ॥ (६।२)

कृष्यादीनि हि कर्माणि सस्यसंहरणानि च । (७।१)

प्रज्ञावद्भिः प्रकॢप्तानि यानासनगृहाणि च ॥ (७।२)

आक्रीडानां गृहाणां च गदानाम् अगदस्य च । (८।१)

प्रज्ञावन्तः प्रवक्तारो ज्ञानवद्भिर् अनुष्ठिताः ॥ (८।२)

प्रज्ञा संयोजयत्यर्थैः प्रज्ञा श्रेयो ऽधिगच्छति । (९।१)

राजानो भुञ्जते राज्यं प्रज्ञया तुल्यलक्षणाः ॥ (९।२)

पारावर्यं तु भूतानां ज्ञानेनैवोपलभ्यते । (१०।१)

विद्यया तात सृष्टानां विद्यैव परमा गतिः ॥ (१०।२)

भूतानां जन्म सर्वेषां विविधानां चतुर्विधम् । (११।१)

जराय्वण्डम् अथोद्भेदं स्वेदं चाप्युपलक्षयेत् ॥ (११।२)

स्थावरेभ्यो विशिष्टानि जङ्गमान्युपलक्षयेत् । (१२।१)

उपपन्नं हि यच्चेष्टा विशिष्येत विशेष्ययोः ॥ (१२।२)

आहुर् द्विबहुपादानि जङ्गमानि द्वयानि च । (१३।१)

बहुपाद्भ्यो विशिष्टानि द्विपादानि बहून्यपि ॥ (१३।२)

द्विपदानि द्वयान्याहुः पार्थिवानीतराणि च । (१४।१)

पार्थिवानि विशिष्टानि तानि ह्यन्नानि भुञ्जते ॥ (१४।२)

पार्थिवानि द्वयान्याहुर् मध्यमान्युत्तमानि च । (१५।१)

मध्यमानि विशिष्टानि जातिधर्मोपधारणात् ॥ (१५।२)

मध्यमानि द्वयान्याहुर् धर्मज्ञानीतराणि च । (१६।१)

धर्मज्ञानि विशिष्टानि कार्याकार्योपधारणात् ॥ (१६।२)

धर्मज्ञानि द्वयान्याहुर् वेदज्ञानीतराणि च । (१७।१)

वेदज्ञानि विशिष्टानि वेदो ह्येषु प्रतिष्ठितः ॥ (१७।२)

वेदज्ञानि द्वयान्याहुः प्रवक्तॄणीतराणि च । (१८।१)

प्रवक्तॄणि विशिष्टानि सर्वधर्मोपधारणात् ॥ (१८।२)

विज्ञायन्ते हि यैर् वेदाः सर्वधर्मक्रियाफलाः । (१९।१)

सयज्ञाः सखिला वेदाः प्रवक्तृभ्यो विनिःसृताः ॥ (१९।२)

प्रवक्तॄणि द्वयान्याहुर् आत्मज्ञानीतराणि च । (२०।१)

आत्मज्ञानि विशिष्टानि जन्माजन्मोपधारणात् ॥ (२०।२)

धर्मद्वयं हि यो वेद स सर्वः सर्वधर्मविद् । (२१।१)

स त्यागी सत्यसंकल्पः स तु क्षान्तः स ईश्वरः ॥ (२१।२)

धर्मज्ञानप्रतिष्ठं हि तं देवा ब्राह्मणं विदुः । (२२।१)

शब्दब्रह्मणि निष्णातं परे च कृतनिश्चयम् ॥ (२२।२)

अन्तःस्थं च बहिष्ठं च ये ऽऽधियज्ञाधिदैवतम् । (२३।१)

जानन्ति तान्नमस्यामस्ते देवास्तात ते द्विजाः ॥ (२३।२)

तेषु विश्वम् इदं भूतं साग्रं च जगद् आहितम् । (२४।१)

तेषां माहात्म्यभावस्य सदृशं नास्ति किंचन ॥ (२४।२)

आदिं ते निधनं चैव कर्म चातीत्य सर्वशः । (२५।१)

चतुर्विधस्य भूतस्य सर्वस्येशाः स्वयंभुवः ॥ (२५।२)