द्रौपद्युवाच । (१।१)

इदं तु मे महद् दुःखं यत् प्रवक्ष्यामि भारत । (१।२)

न मे ऽभ्यसूया कर्तव्या दुःखाद् एतद् ब्रवीम्यहम् ॥ (१।३)

शार्दूलैर् महिषैः सिंहैर् आगारे युध्यसे यदा । (२।१)

कैकेय्याः प्रेक्षमाणायास्तदा मे कश्मलो भवेत् ॥ (२।२)

प्रेक्षासमुत्थिता चापि कैकेयी ताः स्त्रियो वदेत् । (३।१)

प्रेक्ष्य माम् अनवद्याङ्गी कश्मलोपहताम् इव ॥ (३।२)

स्नेहात् संवासजान्मन्ये सूदम् एषा शुचिस्मिता । (४।१)

योध्यमानं महावीर्यैर् इमं समनुशोचति ॥ (४।२)

कल्याणरूपा सैरन्ध्री बल्लवश्चातिसुन्दरः । (५।१)

स्त्रीणां च चित्तं दुर्ज्ञेयं युक्तरूपौ च मे मतौ ॥ (५।२)

सैरन्ध्री प्रियसंवासान्नित्यं करुणवेदिनी । (६।१)

अस्मिन् राजकुले चेमौ तुल्यकालनिवासिनौ ॥ (६।२)

इति ब्रुवाणा वाक्यानि सा मां नित्यम् अवेदयत् । (७।१)

क्रुध्यन्तीं मां च सम्प्रेक्ष्य समशङ्कत मां त्वयि ॥ (७।२)

तस्यां तथा ब्रुवत्यां तु दुःखं मां महद् आविशत् । (८।१)

शोके यौधिष्ठिरे मग्ना नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥ (८।२)

यः सदेवान्मनुष्यांश्च सर्पांश्चैकरथो ऽजयत् । (९।१)

सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा ॥ (९।२)

यो ऽतर्पयद् अमेयात्मा खाण्डवे जातवेदसम् । (१०।१)

सो ऽन्तःपुरगतः पार्थः कूपे ऽग्निर् इव संवृतः ॥ (१०।२)

यस्माद् भयम् अमित्राणां सदैव पुरुषर्षभात् । (११।१)

स लोकपरिभूतेन वेषेणास्ते धनंजयः ॥ (११।२)

यस्य ज्यातलनिर्घोषात् समकम्पन्त शत्रवः । (१२।१)

स्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिताः पर्युपासते ॥ (१२।२)

किरीटं सूर्यसंकाशं यस्य मूर्धनि शोभते । (१३।१)

वेणीविकृतकेशान्तः सो ऽयम् अद्य धनंजयः ॥ (१३।२)

यस्मिन्न् अस्त्राणि दिव्यानि समस्तानि महात्मनि । (१४।१)

आधारः सर्वविद्यानां स धारयति कुण्डले ॥ (१४।२)

यं स्म राजसहस्राणि तेजसाप्रतिमानि वै । (१५।१)

समरे नातिवर्तन्ते वेलाम् इव महार्णवः ॥ (१५।२)

सो ऽयं राज्ञो विराटस्य कन्यानां नर्तको युवा । (१६।१)

आस्ते वेषप्रतिच्छन्नः कन्यानां परिचारकः ॥ (१६।२)

यस्य स्म रथघोषेण समकम्पत मेदिनी । (१७।१)

सपर्वतवना भीम सहस्थावरजङ्गमा ॥ (१७।२)

यस्मिञ् जाते महाभागे कुन्त्याः शोको व्यनश्यत । (१८।१)

स शोचयति माम् अद्य भीमसेन तवानुजः ॥ (१८।२)

भूषितं तम् अलंकारैः कुण्डलैः परिहाटकैः । (१९।१)

कम्बुपाणिनम् आयान्तं दृष्ट्वा सीदति मे मनः ॥ (१९।२)

तं वेणीकृतकेशान्तं भीमधन्वानम् अर्जुनम् । (२०।१)

कन्यापरिवृतं दृष्ट्वा भीम सीदति मे मनः ॥ (२०।२)

यदा ह्येनं परिवृतं कन्याभिर् देवरूपिणम् । (२१।१)

प्रभिन्नम् इव मातङ्गं परिकीर्णं करेणुभिः ॥ (२१।२)

मत्स्यम् अर्थपतिं पार्थं विराटं समुपस्थितम् । (२२।१)

पश्यामि तूर्यमध्यस्थं दिशो नश्यन्ति मे तदा ॥ (२२।२)

नूनम् आर्या न जानाति कृच्छ्रं प्राप्तं धनंजयम् । (२३।१)

अजातशत्रुं कौरव्यं मग्नं दुर्द्यूतदेविनम् ॥ (२३।२)

तथा दृष्ट्वा यवीयांसं सहदेवं युधां पतिम् । (२४।१)

गोषु गोवेषम् आयान्तं पाण्डुभूतास्मि भारत ॥ (२४।२)

सहदेवस्य वृत्तानि चिन्तयन्ती पुनः पुनः । (२५।१)

न विन्दामि महाबाहो सहदेवस्य दुष्कृतम् । (२५।२)

यस्मिन्न् एवंविधं दुःखं प्राप्नुयात् सत्यविक्रमः ॥ (२५।३)

दूयामि भरतश्रेष्ठ दृष्ट्वा ते भ्रातरं प्रियम् । (२६।१)

गोषु गोवृषसंकाशं मत्स्येनाभिनिवेशितम् ॥ (२६।२)

संरब्धं रक्तनेपथ्यं गोपालानां पुरोगमम् । (२७।१)

विराटम् अभिनन्दन्तम् अथ मे भवति ज्वरः ॥ (२७।२)

सहदेवं हि मे वीरं नित्यम् आर्या प्रशंसति । (२८।१)

महाभिजनसम्पन्नो वृत्तवाञ् शीलवान् इति ॥ (२८।२)

ह्रीनिषेधो मधुरवाग् धार्मिकश्च प्रियश्च मे । (२९।१)

स ते ऽरण्येषु बोद्धव्यो याज्ञसेनि क्षपास्वपि ॥ (२९।२)

तं दृष्ट्वा व्यापृतं गोषु वत्सचर्मक्षपाशयम् । (३०।१)

सहदेवं युधां श्रेष्ठं किं नु जीवामि पाण्डव ॥ (३०।२)

यस्त्रिभिर् नित्यसम्पन्नो रूपेणास्त्रेण मेधया । (३१।१)

सो ऽश्वबन्धो विराटस्य पश्य कालस्य पर्ययम् ॥ (३१।२)

अभ्यकीर्यन्त वृन्दानि दामग्रन्थिम् उदीक्षताम् । (३२।१)

विनयन्तं जवेनाश्वान्महाराजस्य पश्यतः ॥ (३२।२)

अपश्यम् एनं श्रीमन्तं मत्स्यं भ्राजिष्णुम् उत्तमम् । (३३।१)

विराटम् उपतिष्ठन्तं दर्शयन्तं च वाजिनः ॥ (३३।२)

किं नु मां मन्यसे पार्थ सुखितेति परंतप । (३४।१)

एवं दुःखशताविष्टा युधिष्ठिरनिमित्ततः ॥ (३४।२)

अतः प्रतिविशिष्टानि दुःखान्यन्यानि भारत । (३५।१)

वर्तन्ते मयि कौन्तेय वक्ष्यामि शृणु तान्यपि ॥ (३५।२)

युष्मासु ध्रियमाणेषु दुःखानि विविधान्युत । (३६।१)

शोषयन्ति शरीरं मे किं नु दुःखम् अतः परम् ॥ (३६।२)