महाभारतMahābhārata

MBh, 13, 151

1832 of 1995 · 109 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

किं श्रेयः पुरुषस्येह किं कुर्वन् सुखम् एधते । (१।२)

kiṃ śreyaḥ puruṣasyeha kiṃ kurvan sukham edhate |

1.3१.३

विपाप्मा च भवेत् केन किं वा कल्मषनाशनम् ॥ (१।३)

vipāpmā ca bhavet kena kiṃ vā kalmaṣanāśanam ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

अयं दैवतवंशो वै ऋषिवंशसमन्वितः । (२।२)

ayaṃ daivatavaṃśo vai ṛṣivaṃśasamanvitaḥ |

2.3२.३

द्विसंध्यं पठितः पुत्र कल्मषापहरः परः ॥ (२।३)

dvisaṃdhyaṃ paṭhitaḥ putra kalmaṣāpaharaḥ paraḥ ||

3.1३.१

देवासुरगुरुर् देवः सर्वभूतनमस्कृतः । (३।१)

devāsuragurur devaḥ sarvabhūtanamaskṛtaḥ |

3.2३.२

अचिन्त्यो ऽथाप्यनिर्देश्यः सर्वप्राणो ह्ययोनिजः ॥ (३।२)

acintyo 'thāpyanirdeśyaḥ sarvaprāṇo hyayonijaḥ ||

4.1४.१

पितामहो जगन्नाथः सावित्री ब्रह्मणः सती । (४।१)

pitāmaho jagannāthaḥ sāvitrī brahmaṇaḥ satī |

4.2४.२

वेदभूर् अथ कर्ता च विष्णुर् नारायणः प्रभुः ॥ (४।२)

vedabhūr atha kartā ca viṣṇur nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||

5.1५.१

उमापतिर् विरूपाक्षः स्कन्दः सेनापतिस्तथा । (५।१)

umāpatir virūpākṣaḥ skandaḥ senāpatistathā |

5.2५.२

विशाखो हुतभुग् वायुश्चन्द्रादित्यौ प्रभाकरौ ॥ (५।२)

viśākho hutabhug vāyuścandrādityau prabhākarau ||

6.1६.१

शक्रः शचीपतिर् देवो यमो धूमोर्णया सह । (६।१)

śakraḥ śacīpatir devo yamo dhūmorṇayā saha |

6.2६.२

वरुणः सह गौर्या च सह ऋद्ध्या धनेश्वरः ॥ (६।२)

varuṇaḥ saha gauryā ca saha ṛddhyā dhaneśvaraḥ ||

7.1७.१

सौम्या गौः सुरभिर् देवी विश्रवाश्च महान् ऋषिः । (७।१)

saumyā gauḥ surabhir devī viśravāśca mahān ṛṣiḥ |

7.2७.२

षट्कालः सागरो गङ्गा स्रवन्त्यो ऽथ मरुद्गणाः ॥ (७।२)

ṣaṭkālaḥ sāgaro gaṅgā sravantyo 'tha marudgaṇāḥ ||

8.1८.१

वालखिल्यास्तपःसिद्धाः कृष्णद्वैपायनस्तथा । (८।१)

vālakhilyāstapaḥsiddhāḥ kṛṣṇadvaipāyanastathā |

8.2८.२

नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर् हहाहुहूः ॥ (८।२)

nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasur hahāhuhūḥ ||

9.1९.१

तुम्बरुश्चित्रसेनश्च देवदूतश्च विश्रुतः । (९।१)

tumbaruścitrasenaśca devadūtaśca viśrutaḥ |

9.2९.२

देवकन्या महाभागा दिव्याश्चाप्सरसां गणाः ॥ (९।२)

devakanyā mahābhāgā divyāścāpsarasāṃ gaṇāḥ ||

10.1१०.१

उर्वशी मेनका रम्भा मिश्रकेशी अलम्बुषा । (१०।१)

urvaśī menakā rambhā miśrakeśī alambuṣā |

10.2१०.२

विश्वाची च घृताची च पञ्चचूडा तिलोत्तमा ॥ (१०।२)

viśvācī ca ghṛtācī ca pañcacūḍā tilottamā ||

11.1११.१

आदित्या वसवो रुद्राः साश्विनः पितरो ऽपि च । (११।१)

ādityā vasavo rudrāḥ sāśvinaḥ pitaro 'pi ca |

11.2११.२

धर्मः सत्यं तपो दीक्षा व्यवसायः पितामहः ॥ (११।२)

dharmaḥ satyaṃ tapo dīkṣā vyavasāyaḥ pitāmahaḥ ||

12.1१२.१

शर्वर्यो दिवसाश्चैव मारीचः कश्यपस्तथा । (१२।१)

śarvaryo divasāścaiva mārīcaḥ kaśyapastathā |

12.2१२.२

शुक्रो बृहस्पतिर् भौमो बुधो राहुः शनैश्चरः ॥ (१२।२)

śukro bṛhaspatir bhaumo budho rāhuḥ śanaiścaraḥ ||

13.1१३.१

नक्षत्राण्य् ऋतवश्चैव मासाः संध्याः सवत्सराः । (१३।१)

nakṣatrāṇy ṛtavaścaiva māsāḥ saṃdhyāḥ savatsarāḥ |

13.2१३.२

वैनतेयाः समुद्राश्च कद्रुजाः पन्नगास्तथा ॥ (१३।२)

vainateyāḥ samudrāśca kadrujāḥ pannagāstathā ||

14.1१४.१

शतद्रूश्च विपाशा च चन्द्रभागा सरस्वती । (१४।१)

śatadrūśca vipāśā ca candrabhāgā sarasvatī |

14.2१४.२

सिन्धुश्च देविका चैव पुष्करं तीर्थम् एव च ॥ (१४।२)

sindhuśca devikā caiva puṣkaraṃ tīrtham eva ca ||

15.1१५.१

गङ्गा महानदी चैव कपिला नर्मदा तथा । (१५।१)

gaṅgā mahānadī caiva kapilā narmadā tathā |

15.2१५.२

कम्पुना च विशल्या च करतोयाम्बुवाहिनी ॥ (१५।२)

kampunā ca viśalyā ca karatoyāmbuvāhinī ||

16.1१६.१

सरयूर् गण्डकी चैव लोहित्यश्च महानदः । (१६।१)

sarayūr gaṇḍakī caiva lohityaśca mahānadaḥ |

16.2१६.२

ताम्रारुणा वेत्रवती पर्णाशा गौतमी तथा ॥ (१६।२)

tāmrāruṇā vetravatī parṇāśā gautamī tathā ||

17.1१७.१

गोदावरी च वेण्णा च कृष्णवेणा तथाद्रिजा । (१७।१)

godāvarī ca veṇṇā ca kṛṣṇaveṇā tathādrijā |

17.2१७.२

दृषद्वती च कावेरी वंक्षुर् मन्दाकिनी तथा ॥ (१७।२)

dṛṣadvatī ca kāverī vaṃkṣur mandākinī tathā ||

18.1१८.१

प्रयागं च प्रभासं च पुण्यं नैमिषम् एव च । (१८।१)

prayāgaṃ ca prabhāsaṃ ca puṇyaṃ naimiṣam eva ca |

18.2१८.२

तच्च विश्वेश्वरस्थानं यत्र तद् विमलं सरः ॥ (१८।२)

tacca viśveśvarasthānaṃ yatra tad vimalaṃ saraḥ ||

19.1१९.१

पुण्यतीर्थैश्च कलिलं कुरुक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । (१९।१)

puṇyatīrthaiśca kalilaṃ kurukṣetraṃ prakīrtitam |

19.2१९.२

सिन्धूत्तमं तपोदानं जम्बूमार्गम् अथापि च ॥ (१९।२)

sindhūttamaṃ tapodānaṃ jambūmārgam athāpi ca ||

20.1२०.१

हिरण्वती वितस्ता च तथैवेक्षुमती नदी । (२०।१)

hiraṇvatī vitastā ca tathaivekṣumatī nadī |

20.2२०.२

वेदस्मृतिर् वैदसिनी मलवासाश्च नद्यपि ॥ (२०।२)

vedasmṛtir vaidasinī malavāsāśca nadyapi ||

21.1२१.१

भूमिभागास्तथा पुण्या गङ्गाद्वारम् अथापि च । (२१।१)

bhūmibhāgāstathā puṇyā gaṅgādvāram athāpi ca |

21.2२१.२

ऋषिकुल्यास्तथा मेध्या नदी चित्रपथा तथा ॥ (२१।२)

ṛṣikulyāstathā medhyā nadī citrapathā tathā ||

22.1२२.१

कौशिकी यमुना सीता तथा चर्मण्वती नदी । (२२।१)

kauśikī yamunā sītā tathā carmaṇvatī nadī |

22.2२२.२

नदी भीमरथी चैव बाहुदा च महानदी । (२२।२)

nadī bhīmarathī caiva bāhudā ca mahānadī |

22.3२२.३

महेन्द्रवाणी त्रिदिवा नीलिका च सरस्वती ॥ (२२।३)

mahendravāṇī tridivā nīlikā ca sarasvatī ||

23.1२३.१

नन्दा चापरनन्दा च तथा तीर्थं महाह्रदम् । (२३।१)

nandā cāparanandā ca tathā tīrthaṃ mahāhradam |

23.2२३.२

गयाथ फल्गुतीर्थं च धर्मारण्यं सुरैर् वृतम् ॥ (२३।२)

gayātha phalgutīrthaṃ ca dharmāraṇyaṃ surair vṛtam ||

24.1२४.१

तथा देवनदी पुण्या सरश्च ब्रह्मनिर्मितम् । (२४।१)

tathā devanadī puṇyā saraśca brahmanirmitam |

24.2२४.२

पुण्यं त्रिलोकविख्यातं सर्वपापहरं शिवम् ॥ (२४।२)

puṇyaṃ trilokavikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śivam ||

25.1२५.१

हिमवान् पर्वतश्चैव दिव्यौषधिसमन्वितः । (२५।१)

himavān parvataścaiva divyauṣadhisamanvitaḥ |

25.2२५.२

विन्ध्यो धातुविचित्राङ्गस्तीर्थवान् औषधान्वितः ॥ (२५।२)

vindhyo dhātuvicitrāṅgastīrthavān auṣadhānvitaḥ ||

26.1२६.१

मेरुर् महेन्द्रो मलयः श्वेतश्च रजताचितः । (२६।१)

merur mahendro malayaḥ śvetaśca rajatācitaḥ |

26.2२६.२

शृङ्गवान्मन्दरो नीलो निषधो दर्दुरस्तथा ॥ (२६।२)

śṛṅgavānmandaro nīlo niṣadho dardurastathā ||

27.1२७.१

चित्रकूटो ऽञ्जनाभश्च पर्वतो गन्धमादनः । (२७।१)

citrakūṭo 'ñjanābhaśca parvato gandhamādanaḥ |

27.2२७.२

पुण्यः सोमगिरिश्चैव तथैवान्ये महीधराः । (२७।२)

puṇyaḥ somagiriścaiva tathaivānye mahīdharāḥ |

27.3२७.३

दिशश्च विदिशश्चैव क्षितिः सर्वे महीरुहाः ॥ (२७।३)

diśaśca vidiśaścaiva kṣitiḥ sarve mahīruhāḥ ||

28.1२८.१

विश्वेदेवा नभश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । (२८।१)

viśvedevā nabhaścaiva nakṣatrāṇi grahāstathā |

28.2२८.२

पान्तु वः सततं देवाः कीर्तिताकीर्तिता मया ॥ (२८।२)

pāntu vaḥ satataṃ devāḥ kīrtitākīrtitā mayā ||

29.1२९.१

कीर्तयानो नरो ह्येतान्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । (२९।१)

kīrtayāno naro hyetānmucyate sarvakilbiṣaiḥ |

29.2२९.२

स्तुवंश्च प्रतिनन्दंश्च मुच्यते सर्वतो भयात् । (२९।२)

stuvaṃśca pratinandaṃśca mucyate sarvato bhayāt |

29.3२९.३

सर्वसंकरपापेभ्यो देवतास्तवनन्दकः ॥ (२९।३)

sarvasaṃkarapāpebhyo devatāstavanandakaḥ ||

30.1३०.१

देवतानन्तरं विप्रांस्तपःसिद्धांस्तपोऽधिकान् । (३०।१)

devatānantaraṃ viprāṃstapaḥsiddhāṃstapo'dhikān |

30.2३०.२

कीर्तितान् कीर्तयिष्यामि सर्वपापप्रमोचनान् ॥ (३०।२)

kīrtitān kīrtayiṣyāmi sarvapāpapramocanān ||

31.1३१.१

यवक्रीतो ऽथ रैभ्यश्च कक्षीवान् औशिजस्तथा । (३१।१)

yavakrīto 'tha raibhyaśca kakṣīvān auśijastathā |

31.2३१.२

भृग्वङ्गिरास्तथा कण्वो मेधातिथिर् अथ प्रभुः । (३१।२)

bhṛgvaṅgirāstathā kaṇvo medhātithir atha prabhuḥ |

31.3३१.३

बर्ही च गुणसम्पन्नः प्राचीं दिशम् उपाश्रिताः ॥ (३१।३)

barhī ca guṇasampannaḥ prācīṃ diśam upāśritāḥ ||

32.1३२.१

भद्रां दिशं महाभागा उल्मुचुः प्रमुचुस्तथा । (३२।१)

bhadrāṃ diśaṃ mahābhāgā ulmucuḥ pramucustathā |

32.2३२.२

मुमुचुश्च महाभागः स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् ॥ (३२।२)

mumucuśca mahābhāgaḥ svastyātreyaśca vīryavān ||

33.1३३.१

मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथागस्त्यः प्रतापवान् । (३३।१)

mitrāvaruṇayoḥ putrastathāgastyaḥ pratāpavān |

33.2३३.२

दृढायुश्चोर्ध्वबाहुश्च विश्रुतावृषिसत्तमौ ॥ (३३।२)

dṛḍhāyuścordhvabāhuśca viśrutāvṛṣisattamau ||

34.1३४.१

पश्चिमां दिशम् आश्रित्य य एधन्ते निबोध तान् । (३४।१)

paścimāṃ diśam āśritya ya edhante nibodha tān |

34.2३४.२

उषद्गुः सह सोदर्यैः परिव्याधश्च वीर्यवान् ॥ (३४।२)

uṣadguḥ saha sodaryaiḥ parivyādhaśca vīryavān ||

35.1३५.१

ऋषिर् दीर्घतमाश्चैव गौतमः कश्यपस्तथा । (३५।१)

ṛṣir dīrghatamāścaiva gautamaḥ kaśyapastathā |

35.2३५.२

एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः । (३५।२)

ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ |

35.3३५.३

अत्रेः पुत्रश्च धर्मात्मा तथा सारस्वतः प्रभुः ॥ (३५।३)

atreḥ putraśca dharmātmā tathā sārasvataḥ prabhuḥ ||

36.1३६.१

उत्तरां दिशम् आश्रित्य य एधन्ते निबोध तान् । (३६।१)

uttarāṃ diśam āśritya ya edhante nibodha tān |

36.2३६.२

अत्रिर् वसिष्ठः शक्तिश्च पाराशर्यश्च वीर्यवान् ॥ (३६।२)

atrir vasiṣṭhaḥ śaktiśca pārāśaryaśca vīryavān ||

37.1३७.१

विश्वामित्रो भरद्वाजो जमदग्निस्तथैव च । (३७।१)

viśvāmitro bharadvājo jamadagnistathaiva ca |

37.2३७.२

ऋचीकपौत्रो रामश्च ऋषिर् औद्दालकिस्तथा ॥ (३७।२)

ṛcīkapautro rāmaśca ṛṣir auddālakistathā ||

38.1३८.१

श्वेतकेतुः कोहलश्च विपुलो देवलस्तथा । (३८।१)

śvetaketuḥ kohalaśca vipulo devalastathā |

38.2३८.२

देवशर्मा च धौम्यश्च हस्तिकाश्यप एव च ॥ (३८।२)

devaśarmā ca dhaumyaśca hastikāśyapa eva ca ||

39.1३९.१

लोमशो नाचिकेतश्च लोमहर्षण एव च । (३९।१)

lomaśo nāciketaśca lomaharṣaṇa eva ca |

39.2३९.२

ऋषिर् उग्रश्रवाश्चैव भार्गवश्च्यवनस्तथा ॥ (३९।२)

ṛṣir ugraśravāścaiva bhārgavaścyavanastathā ||

40.1४०.१

एष वै समवायस्ते ऋषिदेवसमन्वितः । (४०।१)

eṣa vai samavāyaste ṛṣidevasamanvitaḥ |

40.2४०.२

आद्यः प्रकीर्तितो राजन् सर्वपापप्रमोचनः ॥ (४०।२)

ādyaḥ prakīrtito rājan sarvapāpapramocanaḥ ||

41.1४१.१

नृगो ययातिर् नहुषो यदुः पूरुश्च वीर्यवान् । (४१।१)

nṛgo yayātir nahuṣo yaduḥ pūruśca vīryavān |

41.2४१.२

धुन्धुमारो दिलीपश्च सगरश्च प्रतापवान् ॥ (४१।२)

dhundhumāro dilīpaśca sagaraśca pratāpavān ||

42.1४२.१

कृशाश्वो यौवनाश्वश्च चित्राश्वः सत्यवांस्तथा । (४२।१)

kṛśāśvo yauvanāśvaśca citrāśvaḥ satyavāṃstathā |

42.2४२.२

दुःषन्तो भरतश्चैव चक्रवर्ती महायशाः ॥ (४२।२)

duḥṣanto bharataścaiva cakravartī mahāyaśāḥ ||

43.1४३.१

यवनो जनकश्चैव तथा दृढरथो नृपः । (४३।१)

yavano janakaścaiva tathā dṛḍharatho nṛpaḥ |

43.2४३.२

रघुर् नरवरश्चैव तथा दशरथो नृपः ॥ (४३।२)

raghur naravaraścaiva tathā daśaratho nṛpaḥ ||

44.1४४.१

रामो राक्षसहा वीरः शशबिन्दुर् भगीरथः । (४४।१)

rāmo rākṣasahā vīraḥ śaśabindur bhagīrathaḥ |

44.2४४.२

हरिश्चन्द्रो मरुत्तश्च जह्नुर् जाह्नविसेविता ॥ (४४।२)

hariścandro maruttaśca jahnur jāhnavisevitā ||

45.1४५.१

महोदयो ह्यलर्कश्च ऐलश्चैव नराधिपः । (४५।१)

mahodayo hyalarkaśca ailaścaiva narādhipaḥ |

45.2४५.२

करंधमो नरश्रेष्ठः कध्मोरश्च नराधिपः ॥ (४५।२)

karaṃdhamo naraśreṣṭhaḥ kadhmoraśca narādhipaḥ ||

46.1४६.१

दक्षो ऽम्बरीषः कुकुरो रवतश्च महायशाः । (४६।१)

dakṣo 'mbarīṣaḥ kukuro ravataśca mahāyaśāḥ |

46.2४६.२

मुचुकुन्दश्च राजर्षिर् मित्रभानुः प्रियंकरः ॥ (४६।२)

mucukundaśca rājarṣir mitrabhānuḥ priyaṃkaraḥ ||

47.1४७.१

त्रसदस्युस्तथा राजा श्वेतो राजर्षिसत्तमः । (४७।१)

trasadasyustathā rājā śveto rājarṣisattamaḥ |

47.2४७.२

महाभिषश्च विख्यातो निमिराजस्तथाष्टकः ॥ (४७।२)

mahābhiṣaśca vikhyāto nimirājastathāṣṭakaḥ ||

48.1४८.१

आयुः क्षुपश्च राजर्षिः कक्षेयुश्च नराधिपः । (४८।१)

āyuḥ kṣupaśca rājarṣiḥ kakṣeyuśca narādhipaḥ |

48.2४८.२

शिबिर् औशीनरश्चैव गयश्चैव नराधिपः ॥ (४८।२)

śibir auśīnaraścaiva gayaścaiva narādhipaḥ ||

49.1४९.१

प्रतर्दनो दिवोदासः सौदासः कोसलेश्वरः । (४९।१)

pratardano divodāsaḥ saudāsaḥ kosaleśvaraḥ |

49.2४९.२

ऐलो नलश्च राजर्षिर् मनुश्चैव प्रजापतिः ॥ (४९।२)

ailo nalaśca rājarṣir manuścaiva prajāpatiḥ ||

50.1५०.१

हविध्रश्च पृषध्रश्च प्रतीपः शंतनुस्तथा । (५०।१)

havidhraśca pṛṣadhraśca pratīpaḥ śaṃtanustathā |

50.2५०.२

कक्षसेनश्च राजर्षिर् ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ (५०।२)

kakṣasenaśca rājarṣir ye cānye nānukīrtitāḥ ||

51.1५१.१

मा विघ्नं मा च मे पापं मा च मे परिपन्थिनः । (५१।१)

mā vighnaṃ mā ca me pāpaṃ mā ca me paripanthinaḥ |

51.2५१.२

ध्रुवो जयो मे नित्यं स्यात् परत्र च परा गतिः ॥ (५१।२)

dhruvo jayo me nityaṃ syāt paratra ca parā gatiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 13, 151

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit