MBh, 13, 151
Select a line for its word-by-word analysis.
किं श्रेयः पुरुषस्येह किं कुर्वन् सुखम् एधते । (१।२)
kiṃ śreyaḥ puruṣasyeha kiṃ kurvan sukham edhate |
विपाप्मा च भवेत् केन किं वा कल्मषनाशनम् ॥ (१।३)
vipāpmā ca bhavet kena kiṃ vā kalmaṣanāśanam ||
द्विसंध्यं पठितः पुत्र कल्मषापहरः परः ॥ (२।३)
dvisaṃdhyaṃ paṭhitaḥ putra kalmaṣāpaharaḥ paraḥ ||
अचिन्त्यो ऽथाप्यनिर्देश्यः सर्वप्राणो ह्ययोनिजः ॥ (३।२)
acintyo 'thāpyanirdeśyaḥ sarvaprāṇo hyayonijaḥ ||
वेदभूर् अथ कर्ता च विष्णुर् नारायणः प्रभुः ॥ (४।२)
vedabhūr atha kartā ca viṣṇur nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||
विशाखो हुतभुग् वायुश्चन्द्रादित्यौ प्रभाकरौ ॥ (५।२)
viśākho hutabhug vāyuścandrādityau prabhākarau ||
वरुणः सह गौर्या च सह ऋद्ध्या धनेश्वरः ॥ (६।२)
varuṇaḥ saha gauryā ca saha ṛddhyā dhaneśvaraḥ ||
सौम्या गौः सुरभिर् देवी विश्रवाश्च महान् ऋषिः । (७।१)
saumyā gauḥ surabhir devī viśravāśca mahān ṛṣiḥ |
षट्कालः सागरो गङ्गा स्रवन्त्यो ऽथ मरुद्गणाः ॥ (७।२)
ṣaṭkālaḥ sāgaro gaṅgā sravantyo 'tha marudgaṇāḥ ||
वालखिल्यास्तपःसिद्धाः कृष्णद्वैपायनस्तथा । (८।१)
vālakhilyāstapaḥsiddhāḥ kṛṣṇadvaipāyanastathā |
आदित्या वसवो रुद्राः साश्विनः पितरो ऽपि च । (११।१)
ādityā vasavo rudrāḥ sāśvinaḥ pitaro 'pi ca |
धर्मः सत्यं तपो दीक्षा व्यवसायः पितामहः ॥ (११।२)
dharmaḥ satyaṃ tapo dīkṣā vyavasāyaḥ pitāmahaḥ ||
शुक्रो बृहस्पतिर् भौमो बुधो राहुः शनैश्चरः ॥ (१२।२)
śukro bṛhaspatir bhaumo budho rāhuḥ śanaiścaraḥ ||
नक्षत्राण्य् ऋतवश्चैव मासाः संध्याः सवत्सराः । (१३।१)
nakṣatrāṇy ṛtavaścaiva māsāḥ saṃdhyāḥ savatsarāḥ |
वैनतेयाः समुद्राश्च कद्रुजाः पन्नगास्तथा ॥ (१३।२)
vainateyāḥ samudrāśca kadrujāḥ pannagāstathā ||
सिन्धुश्च देविका चैव पुष्करं तीर्थम् एव च ॥ (१४।२)
sindhuśca devikā caiva puṣkaraṃ tīrtham eva ca ||
दृषद्वती च कावेरी वंक्षुर् मन्दाकिनी तथा ॥ (१७।२)
dṛṣadvatī ca kāverī vaṃkṣur mandākinī tathā ||
प्रयागं च प्रभासं च पुण्यं नैमिषम् एव च । (१८।१)
prayāgaṃ ca prabhāsaṃ ca puṇyaṃ naimiṣam eva ca |
तच्च विश्वेश्वरस्थानं यत्र तद् विमलं सरः ॥ (१८।२)
tacca viśveśvarasthānaṃ yatra tad vimalaṃ saraḥ ||
पुण्यतीर्थैश्च कलिलं कुरुक्षेत्रं प्रकीर्तितम् । (१९।१)
puṇyatīrthaiśca kalilaṃ kurukṣetraṃ prakīrtitam |
सिन्धूत्तमं तपोदानं जम्बूमार्गम् अथापि च ॥ (१९।२)
sindhūttamaṃ tapodānaṃ jambūmārgam athāpi ca ||
भूमिभागास्तथा पुण्या गङ्गाद्वारम् अथापि च । (२१।१)
bhūmibhāgāstathā puṇyā gaṅgādvāram athāpi ca |
ऋषिकुल्यास्तथा मेध्या नदी चित्रपथा तथा ॥ (२१।२)
ṛṣikulyāstathā medhyā nadī citrapathā tathā ||
नन्दा चापरनन्दा च तथा तीर्थं महाह्रदम् । (२३।१)
nandā cāparanandā ca tathā tīrthaṃ mahāhradam |
गयाथ फल्गुतीर्थं च धर्मारण्यं सुरैर् वृतम् ॥ (२३।२)
gayātha phalgutīrthaṃ ca dharmāraṇyaṃ surair vṛtam ||
तथा देवनदी पुण्या सरश्च ब्रह्मनिर्मितम् । (२४।१)
tathā devanadī puṇyā saraśca brahmanirmitam |
पुण्यं त्रिलोकविख्यातं सर्वपापहरं शिवम् ॥ (२४।२)
puṇyaṃ trilokavikhyātaṃ sarvapāpaharaṃ śivam ||
विन्ध्यो धातुविचित्राङ्गस्तीर्थवान् औषधान्वितः ॥ (२५।२)
vindhyo dhātuvicitrāṅgastīrthavān auṣadhānvitaḥ ||
मेरुर् महेन्द्रो मलयः श्वेतश्च रजताचितः । (२६।१)
merur mahendro malayaḥ śvetaśca rajatācitaḥ |
शृङ्गवान्मन्दरो नीलो निषधो दर्दुरस्तथा ॥ (२६।२)
śṛṅgavānmandaro nīlo niṣadho dardurastathā ||
चित्रकूटो ऽञ्जनाभश्च पर्वतो गन्धमादनः । (२७।१)
citrakūṭo 'ñjanābhaśca parvato gandhamādanaḥ |
पुण्यः सोमगिरिश्चैव तथैवान्ये महीधराः । (२७।२)
puṇyaḥ somagiriścaiva tathaivānye mahīdharāḥ |
दिशश्च विदिशश्चैव क्षितिः सर्वे महीरुहाः ॥ (२७।३)
diśaśca vidiśaścaiva kṣitiḥ sarve mahīruhāḥ ||
विश्वेदेवा नभश्चैव नक्षत्राणि ग्रहास्तथा । (२८।१)
viśvedevā nabhaścaiva nakṣatrāṇi grahāstathā |
पान्तु वः सततं देवाः कीर्तिताकीर्तिता मया ॥ (२८।२)
pāntu vaḥ satataṃ devāḥ kīrtitākīrtitā mayā ||
कीर्तयानो नरो ह्येतान्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । (२९।१)
kīrtayāno naro hyetānmucyate sarvakilbiṣaiḥ |
स्तुवंश्च प्रतिनन्दंश्च मुच्यते सर्वतो भयात् । (२९।२)
stuvaṃśca pratinandaṃśca mucyate sarvato bhayāt |
देवतानन्तरं विप्रांस्तपःसिद्धांस्तपोऽधिकान् । (३०।१)
devatānantaraṃ viprāṃstapaḥsiddhāṃstapo'dhikān |
कीर्तितान् कीर्तयिष्यामि सर्वपापप्रमोचनान् ॥ (३०।२)
kīrtitān kīrtayiṣyāmi sarvapāpapramocanān ||
यवक्रीतो ऽथ रैभ्यश्च कक्षीवान् औशिजस्तथा । (३१।१)
yavakrīto 'tha raibhyaśca kakṣīvān auśijastathā |
भृग्वङ्गिरास्तथा कण्वो मेधातिथिर् अथ प्रभुः । (३१।२)
bhṛgvaṅgirāstathā kaṇvo medhātithir atha prabhuḥ |
बर्ही च गुणसम्पन्नः प्राचीं दिशम् उपाश्रिताः ॥ (३१।३)
barhī ca guṇasampannaḥ prācīṃ diśam upāśritāḥ ||
भद्रां दिशं महाभागा उल्मुचुः प्रमुचुस्तथा । (३२।१)
bhadrāṃ diśaṃ mahābhāgā ulmucuḥ pramucustathā |
मुमुचुश्च महाभागः स्वस्त्यात्रेयश्च वीर्यवान् ॥ (३२।२)
mumucuśca mahābhāgaḥ svastyātreyaśca vīryavān ||
मित्रावरुणयोः पुत्रस्तथागस्त्यः प्रतापवान् । (३३।१)
mitrāvaruṇayoḥ putrastathāgastyaḥ pratāpavān |
दृढायुश्चोर्ध्वबाहुश्च विश्रुतावृषिसत्तमौ ॥ (३३।२)
dṛḍhāyuścordhvabāhuśca viśrutāvṛṣisattamau ||
पश्चिमां दिशम् आश्रित्य य एधन्ते निबोध तान् । (३४।१)
paścimāṃ diśam āśritya ya edhante nibodha tān |
उषद्गुः सह सोदर्यैः परिव्याधश्च वीर्यवान् ॥ (३४।२)
uṣadguḥ saha sodaryaiḥ parivyādhaśca vīryavān ||
अत्रेः पुत्रश्च धर्मात्मा तथा सारस्वतः प्रभुः ॥ (३५।३)
atreḥ putraśca dharmātmā tathā sārasvataḥ prabhuḥ ||
उत्तरां दिशम् आश्रित्य य एधन्ते निबोध तान् । (३६।१)
uttarāṃ diśam āśritya ya edhante nibodha tān |
अत्रिर् वसिष्ठः शक्तिश्च पाराशर्यश्च वीर्यवान् ॥ (३६।२)
atrir vasiṣṭhaḥ śaktiśca pārāśaryaśca vīryavān ||
ऋषिर् उग्रश्रवाश्चैव भार्गवश्च्यवनस्तथा ॥ (३९।२)
ṛṣir ugraśravāścaiva bhārgavaścyavanastathā ||
आद्यः प्रकीर्तितो राजन् सर्वपापप्रमोचनः ॥ (४०।२)
ādyaḥ prakīrtito rājan sarvapāpapramocanaḥ ||
नृगो ययातिर् नहुषो यदुः पूरुश्च वीर्यवान् । (४१।१)
nṛgo yayātir nahuṣo yaduḥ pūruśca vīryavān |
कृशाश्वो यौवनाश्वश्च चित्राश्वः सत्यवांस्तथा । (४२।१)
kṛśāśvo yauvanāśvaśca citrāśvaḥ satyavāṃstathā |
हरिश्चन्द्रो मरुत्तश्च जह्नुर् जाह्नविसेविता ॥ (४४।२)
hariścandro maruttaśca jahnur jāhnavisevitā ||
करंधमो नरश्रेष्ठः कध्मोरश्च नराधिपः ॥ (४५।२)
karaṃdhamo naraśreṣṭhaḥ kadhmoraśca narādhipaḥ ||
मुचुकुन्दश्च राजर्षिर् मित्रभानुः प्रियंकरः ॥ (४६।२)
mucukundaśca rājarṣir mitrabhānuḥ priyaṃkaraḥ ||
त्रसदस्युस्तथा राजा श्वेतो राजर्षिसत्तमः । (४७।१)
trasadasyustathā rājā śveto rājarṣisattamaḥ |
आयुः क्षुपश्च राजर्षिः कक्षेयुश्च नराधिपः । (४८।१)
āyuḥ kṣupaśca rājarṣiḥ kakṣeyuśca narādhipaḥ |
ऐलो नलश्च राजर्षिर् मनुश्चैव प्रजापतिः ॥ (४९।२)
ailo nalaśca rājarṣir manuścaiva prajāpatiḥ ||
हविध्रश्च पृषध्रश्च प्रतीपः शंतनुस्तथा । (५०।१)
havidhraśca pṛṣadhraśca pratīpaḥ śaṃtanustathā |
कक्षसेनश्च राजर्षिर् ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ (५०।२)
kakṣasenaśca rājarṣir ye cānye nānukīrtitāḥ ||
मा विघ्नं मा च मे पापं मा च मे परिपन्थिनः । (५१।१)
mā vighnaṃ mā ca me pāpaṃ mā ca me paripanthinaḥ |
ध्रुवो जयो मे नित्यं स्यात् परत्र च परा गतिः ॥ (५१।२)
dhruvo jayo me nityaṃ syāt paratra ca parā gatiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.