महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 16

1947 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण उवाच । (१।१)

brāhmaṇa uvāca

1.2१.२

न तद् दुर्योधनकृतं न च तद् भवता कृतम् । (१।२)

na tad duryodhanakṛtaṃ na ca tad bhavatā kṛtam |

1.3१.३

न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत् क्षयं गताः ॥ (१।३)

na karṇasaubalābhyāṃ ca kuravo yat kṣayaṃ gatāḥ ||

2.1२.१

दैवं तत् तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम् । (२।१)

daivaṃ tat tu vijānīmo yanna śakyaṃ prabādhitum |

2.2२.२

दैवं पुरुषकारेण न शक्यम् अतिवर्तितुम् ॥ (२।२)

daivaṃ puruṣakāreṇa na śakyam ativartitum ||

3.1३.१

अक्षौहिण्यो महाराज दशाष्टौ च समागताः । (३।१)

akṣauhiṇyo mahārāja daśāṣṭau ca samāgatāḥ |

3.2३.२

अष्टादशाहेन हता दशभिर् योधपुंगवैः ॥ (३।२)

aṣṭādaśāhena hatā daśabhir yodhapuṃgavaiḥ ||

4.1४.१

भीष्मद्रोणकृपाद्यैश्च कर्णेन च महात्मना । (४।१)

bhīṣmadroṇakṛpādyaiśca karṇena ca mahātmanā |

4.2४.२

युयुधानेन वीरेण धृष्टद्युम्नेन चैव ह ॥ (४।२)

yuyudhānena vīreṇa dhṛṣṭadyumnena caiva ha ||

5.1५.१

चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैर् नृप । (५।१)

caturbhiḥ pāṇḍuputraiśca bhīmārjunayamair nṛpa |

5.2५.२

जनक्षयो ऽयं नृपते कृतो दैवबलात्कृतैः ॥ (५।२)

janakṣayo 'yaṃ nṛpate kṛto daivabalātkṛtaiḥ ||

6.1६.१

अवश्यम् एव संग्रामे क्षत्रियेण विशेषतः । (६।१)

avaśyam eva saṃgrāme kṣatriyeṇa viśeṣataḥ |

6.2६.२

कर्तव्यं निधनं लोके शस्त्रेण क्षत्रबन्धुना ॥ (६।२)

kartavyaṃ nidhanaṃ loke śastreṇa kṣatrabandhunā ||

7.1७.१

तैर् इयं पुरुषव्याघ्रैर् विद्याबाहुबलान्वितैः । (७।१)

tair iyaṃ puruṣavyāghrair vidyābāhubalānvitaiḥ |

7.2७.२

पृथिवी निहता सर्वा सहया सरथद्विपा ॥ (७।२)

pṛthivī nihatā sarvā sahayā sarathadvipā ||

8.1८.१

न स राजापराध्नोति पुत्रस्तव महामनाः । (८।१)

na sa rājāparādhnoti putrastava mahāmanāḥ |

8.2८.२

न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः ॥ (८।२)

na bhavānna ca te bhṛtyā na karṇo na ca saubalaḥ ||

9.1९.१

यद् विनष्टाः कुरुश्रेष्ठा राजानश्च सहस्रशः । (९।१)

yad vinaṣṭāḥ kuruśreṣṭhā rājānaśca sahasraśaḥ |

9.2९.२

सर्वं दैवकृतं तद् वै को ऽत्र किं वक्तुम् अर्हति ॥ (९।२)

sarvaṃ daivakṛtaṃ tad vai ko 'tra kiṃ vaktum arhati ||

10.1१०.१

गुरुर् मतो भवान् अस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः । (१०।१)

gurur mato bhavān asya kṛtsnasya jagataḥ prabhuḥ |

10.2१०.२

धर्मात्मानम् अतस्तुभ्यम् अनुजानीमहे सुतम् ॥ (१०।२)

dharmātmānam atastubhyam anujānīmahe sutam ||

11.1११.१

लभतां वीरलोकान् स ससहायो नराधिपः । (११।१)

labhatāṃ vīralokān sa sasahāyo narādhipaḥ |

11.2११.२

द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखी ॥ (११।२)

dvijāgryaiḥ samanujñātastridive modatāṃ sukhī ||

12.1१२.१

प्राप्स्यते च भवान् पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम् । (१२।१)

prāpsyate ca bhavān puṇyaṃ dharme ca paramāṃ sthitim |

12.2१२.२

वेद पुण्यं च कार्त्स्न्येन सम्यग् भरतसत्तम ॥ (१२।२)

veda puṇyaṃ ca kārtsnyena samyag bharatasattama ||

13.1१३.१

दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः । (१३।१)

dṛṣṭāpadānāścāsmābhiḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ |

13.2१३.२

समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः ॥ (१३।२)

samarthāstridivasyāpi pālane kiṃ punaḥ kṣiteḥ ||

14.1१४.१

अनुवत्स्यन्ति चापीमाः समेषु विषमेषु च । (१४।१)

anuvatsyanti cāpīmāḥ sameṣu viṣameṣu ca |

14.2१४.२

प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान् ॥ (१४।२)

prajāḥ kurukulaśreṣṭha pāṇḍavāñśīlabhūṣaṇān ||

15.1१५.१

ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च परिहारांश्च पार्थिव । (१५।१)

brahmadeyāgrahārāṃśca parihārāṃśca pārthiva |

15.2१५.२

पूर्वराजातिसर्गांश्च पालयत्येव पाण्डवः ॥ (१५।२)

pūrvarājātisargāṃśca pālayatyeva pāṇḍavaḥ ||

16.1१६.१

दीर्घदर्शी कृतप्रज्ञः सदा वैश्रवणो यथा । (१६।१)

dīrghadarśī kṛtaprajñaḥ sadā vaiśravaṇo yathā |

16.2१६.२

अक्षुद्रसचिवश्चायं कुन्तीपुत्रो महामनाः ॥ (१६।२)

akṣudrasacivaścāyaṃ kuntīputro mahāmanāḥ ||

17.1१७.१

अप्यमित्रे दयावांश्च शुचिश्च भरतर्षभ । (१७।१)

apyamitre dayāvāṃśca śuciśca bharatarṣabha |

17.2१७.२

ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत् पाति नः सदा ॥ (१७।२)

ṛju paśyati medhāvī putravat pāti naḥ sadā ||

18.1१८.१

विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद् धर्मजस्य वै । (१८।१)

vipriyaṃ ca janasyāsya saṃsargād dharmajasya vai |

18.2१८.२

न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः ॥ (१८।२)

na kariṣyanti rājarṣe tathā bhīmārjunādayaḥ ||

19.1१९.१

मन्दा मृदुषु कौरव्यास्तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः । (१९।१)

mandā mṛduṣu kauravyāstīkṣṇeṣvāśīviṣopamāḥ |

19.2१९.२

वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः ॥ (१९।२)

vīryavanto mahātmānaḥ paurāṇāṃ ca hite ratāḥ ||

20.1२०.१

न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती । (२०।१)

na kuntī na ca pāñcālī na colūpī na sātvatī |

20.2२०.२

अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित् ॥ (२०।२)

asmiñjane kariṣyanti pratikūlāni karhicit ||

21.1२१.१

भवत्कृतम् इमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम् । (२१।१)

bhavatkṛtam imaṃ snehaṃ yudhiṣṭhiravivardhitam |

21.2२१.२

न पृष्ठतः करिष्यन्ति पौरजानपदा जनाः ॥ (२१।२)

na pṛṣṭhataḥ kariṣyanti paurajānapadā janāḥ ||

22.1२२.१

अधर्मिष्ठान् अपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः । (२२।१)

adharmiṣṭhān api sataḥ kuntīputrā mahārathāḥ |

22.2२२.२

मानवान् पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः ॥ (२२।२)

mānavān pālayiṣyanti bhūtvā dharmaparāyaṇāḥ ||

23.1२३.१

स राजन्मानसं दुःखम् अपनीय युधिष्ठिरात् । (२३।१)

sa rājanmānasaṃ duḥkham apanīya yudhiṣṭhirāt |

23.2२३.२

कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते भरतर्षभ ॥ (२३।२)

kuru kāryāṇi dharmyāṇi namaste bharatarṣabha ||

24.1२४.१

वैशंपायन उवाच । (२४।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

24.2२४.२

तस्य तद् वचनं धर्म्यम् अनुबन्धगुणोत्तरम् । (२४।२)

tasya tad vacanaṃ dharmyam anubandhaguṇottaram |

24.3२४.३

साधु साध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान् ॥ (२४।३)

sādhu sādhviti sarvaḥ sa janaḥ pratigṛhītavān ||

25.1२५.१

धृतराष्ट्रश्च तद् वाक्यम् अभिपूज्य पुनः पुनः । (२५।१)

dhṛtarāṣṭraśca tad vākyam abhipūjya punaḥ punaḥ |

25.2२५.२

विसर्जयामास तदा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः ॥ (२५।२)

visarjayāmāsa tadā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ ||

26.1२६.१

स तैः सम्पूजितो राजा शिवेनावेक्षितस्तदा । (२६।१)

sa taiḥ sampūjito rājā śivenāvekṣitastadā |

26.2२६.२

प्राञ्जलिः पूजयामास तं जनं भरतर्षभ ॥ (२६।२)

prāñjaliḥ pūjayāmāsa taṃ janaṃ bharatarṣabha ||

27.1२७.१

ततो विवेश भुवनं गान्धार्या सहितो नृपः । (२७।१)

tato viveśa bhuvanaṃ gāndhāryā sahito nṛpaḥ |

27.2२७.२

व्युष्टायां चैव शर्वर्यां यच्चकार निबोध तत् ॥ (२७।२)

vyuṣṭāyāṃ caiva śarvaryāṃ yaccakāra nibodha tat ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 16

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit