MBh, 15, 16
Select a line for its word-by-word analysis.
न कर्णसौबलाभ्यां च कुरवो यत् क्षयं गताः ॥ (१।३)
na karṇasaubalābhyāṃ ca kuravo yat kṣayaṃ gatāḥ ||
दैवं तत् तु विजानीमो यन्न शक्यं प्रबाधितुम् । (२।१)
daivaṃ tat tu vijānīmo yanna śakyaṃ prabādhitum |
चतुर्भिः पाण्डुपुत्रैश्च भीमार्जुनयमैर् नृप । (५।१)
caturbhiḥ pāṇḍuputraiśca bhīmārjunayamair nṛpa |
कर्तव्यं निधनं लोके शस्त्रेण क्षत्रबन्धुना ॥ (६।२)
kartavyaṃ nidhanaṃ loke śastreṇa kṣatrabandhunā ||
तैर् इयं पुरुषव्याघ्रैर् विद्याबाहुबलान्वितैः । (७।१)
tair iyaṃ puruṣavyāghrair vidyābāhubalānvitaiḥ |
न भवान्न च ते भृत्या न कर्णो न च सौबलः ॥ (८।२)
na bhavānna ca te bhṛtyā na karṇo na ca saubalaḥ ||
यद् विनष्टाः कुरुश्रेष्ठा राजानश्च सहस्रशः । (९।१)
yad vinaṣṭāḥ kuruśreṣṭhā rājānaśca sahasraśaḥ |
सर्वं दैवकृतं तद् वै को ऽत्र किं वक्तुम् अर्हति ॥ (९।२)
sarvaṃ daivakṛtaṃ tad vai ko 'tra kiṃ vaktum arhati ||
गुरुर् मतो भवान् अस्य कृत्स्नस्य जगतः प्रभुः । (१०।१)
gurur mato bhavān asya kṛtsnasya jagataḥ prabhuḥ |
धर्मात्मानम् अतस्तुभ्यम् अनुजानीमहे सुतम् ॥ (१०।२)
dharmātmānam atastubhyam anujānīmahe sutam ||
द्विजाग्र्यैः समनुज्ञातस्त्रिदिवे मोदतां सुखी ॥ (११।२)
dvijāgryaiḥ samanujñātastridive modatāṃ sukhī ||
प्राप्स्यते च भवान् पुण्यं धर्मे च परमां स्थितिम् । (१२।१)
prāpsyate ca bhavān puṇyaṃ dharme ca paramāṃ sthitim |
वेद पुण्यं च कार्त्स्न्येन सम्यग् भरतसत्तम ॥ (१२।२)
veda puṇyaṃ ca kārtsnyena samyag bharatasattama ||
दृष्टापदानाश्चास्माभिः पाण्डवाः पुरुषर्षभाः । (१३।१)
dṛṣṭāpadānāścāsmābhiḥ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ |
समर्थास्त्रिदिवस्यापि पालने किं पुनः क्षितेः ॥ (१३।२)
samarthāstridivasyāpi pālane kiṃ punaḥ kṣiteḥ ||
प्रजाः कुरुकुलश्रेष्ठ पाण्डवाञ्शीलभूषणान् ॥ (१४।२)
prajāḥ kurukulaśreṣṭha pāṇḍavāñśīlabhūṣaṇān ||
ब्रह्मदेयाग्रहारांश्च परिहारांश्च पार्थिव । (१५।१)
brahmadeyāgrahārāṃśca parihārāṃśca pārthiva |
दीर्घदर्शी कृतप्रज्ञः सदा वैश्रवणो यथा । (१६।१)
dīrghadarśī kṛtaprajñaḥ sadā vaiśravaṇo yathā |
ऋजु पश्यति मेधावी पुत्रवत् पाति नः सदा ॥ (१७।२)
ṛju paśyati medhāvī putravat pāti naḥ sadā ||
विप्रियं च जनस्यास्य संसर्गाद् धर्मजस्य वै । (१८।१)
vipriyaṃ ca janasyāsya saṃsargād dharmajasya vai |
न करिष्यन्ति राजर्षे तथा भीमार्जुनादयः ॥ (१८।२)
na kariṣyanti rājarṣe tathā bhīmārjunādayaḥ ||
मन्दा मृदुषु कौरव्यास्तीक्ष्णेष्वाशीविषोपमाः । (१९।१)
mandā mṛduṣu kauravyāstīkṣṇeṣvāśīviṣopamāḥ |
वीर्यवन्तो महात्मानः पौराणां च हिते रताः ॥ (१९।२)
vīryavanto mahātmānaḥ paurāṇāṃ ca hite ratāḥ ||
न कुन्ती न च पाञ्चाली न चोलूपी न सात्वती । (२०।१)
na kuntī na ca pāñcālī na colūpī na sātvatī |
अस्मिञ्जने करिष्यन्ति प्रतिकूलानि कर्हिचित् ॥ (२०।२)
asmiñjane kariṣyanti pratikūlāni karhicit ||
भवत्कृतम् इमं स्नेहं युधिष्ठिरविवर्धितम् । (२१।१)
bhavatkṛtam imaṃ snehaṃ yudhiṣṭhiravivardhitam |
अधर्मिष्ठान् अपि सतः कुन्तीपुत्रा महारथाः । (२२।१)
adharmiṣṭhān api sataḥ kuntīputrā mahārathāḥ |
मानवान् पालयिष्यन्ति भूत्वा धर्मपरायणाः ॥ (२२।२)
mānavān pālayiṣyanti bhūtvā dharmaparāyaṇāḥ ||
स राजन्मानसं दुःखम् अपनीय युधिष्ठिरात् । (२३।१)
sa rājanmānasaṃ duḥkham apanīya yudhiṣṭhirāt |
कुरु कार्याणि धर्म्याणि नमस्ते भरतर्षभ ॥ (२३।२)
kuru kāryāṇi dharmyāṇi namaste bharatarṣabha ||
तस्य तद् वचनं धर्म्यम् अनुबन्धगुणोत्तरम् । (२४।२)
tasya tad vacanaṃ dharmyam anubandhaguṇottaram |
साधु साध्विति सर्वः स जनः प्रतिगृहीतवान् ॥ (२४।३)
sādhu sādhviti sarvaḥ sa janaḥ pratigṛhītavān ||
धृतराष्ट्रश्च तद् वाक्यम् अभिपूज्य पुनः पुनः । (२५।१)
dhṛtarāṣṭraśca tad vākyam abhipūjya punaḥ punaḥ |
विसर्जयामास तदा सर्वास्तु प्रकृतीः शनैः ॥ (२५।२)
visarjayāmāsa tadā sarvāstu prakṛtīḥ śanaiḥ ||
व्युष्टायां चैव शर्वर्यां यच्चकार निबोध तत् ॥ (२७।२)
vyuṣṭāyāṃ caiva śarvaryāṃ yaccakāra nibodha tat ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.