महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 53

279 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

शकुनिर् उवाच । (१।१)

śakunir uvāca

1.2१.२

उपस्तीर्णा सभा राजन् रन्तुं चैते कृतक्षणाः । (१।२)

upastīrṇā sabhā rājan rantuṃ caite kṛtakṣaṇāḥ |

1.3१.३

अक्षान् उप्त्वा देवनस्य समयो ऽस्तु युधिष्ठिर ॥ (१।३)

akṣān uptvā devanasya samayo 'stu yudhiṣṭhira ||

2.1२.१

युधिष्ठिर उवाच । (२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

2.2२.२

निकृतिर् देवनं पापं न क्षात्रो ऽत्र पराक्रमः । (२।२)

nikṛtir devanaṃ pāpaṃ na kṣātro 'tra parākramaḥ |

2.3२.३

न च नीतिर् ध्रुवा राजन् किं त्वं द्यूतं प्रशंससि ॥ (२।३)

na ca nītir dhruvā rājan kiṃ tvaṃ dyūtaṃ praśaṃsasi ||

3.1३.१

न हि मानं प्रशंसन्ति निकृतौ कितवस्य ह । (३।१)

na hi mānaṃ praśaṃsanti nikṛtau kitavasya ha |

3.2३.२

शकुने मैव नो जैषीर् अमार्गेण नृशंसवत् ॥ (३।२)

śakune maiva no jaiṣīr amārgeṇa nṛśaṃsavat ||

4.1४.१

शकुनिर् उवाच । (४।१)

śakunir uvāca

4.2४.२

यो ऽन्वेति संख्यां निकृतौ विधिज्ञश् चेष्टास्वखिन्नः कितवो ऽक्षजासु । (४।२)

yo 'nveti saṃkhyāṃ nikṛtau vidhijñaś ceṣṭāsvakhinnaḥ kitavo 'kṣajāsu |

4.3४.३

महामतिर् यश्च जानाति द्यूतं स वै सर्वं सहते प्रक्रियासु ॥ (४।३)

mahāmatir yaśca jānāti dyūtaṃ sa vai sarvaṃ sahate prakriyāsu ||

5.1५.१

अक्षग्लहः सो ऽभिभवेत् परं नस् तेनैव कालो भवतीदम् आत्थ । (५।१)

akṣaglahaḥ so 'bhibhavet paraṃ nas tenaiva kālo bhavatīdam āttha |

5.2५.२

दीव्यामहे पार्थिव मा विशङ्कां कुरुष्व पाणं च चिरं च मा कृथाः ॥ (५।२)

dīvyāmahe pārthiva mā viśaṅkāṃ kuruṣva pāṇaṃ ca ciraṃ ca mā kṛthāḥ ||

6.1६.१

युधिष्ठिर उवाच । (६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

6.2६.२

एवम् आहायम् असितो देवलो मुनिसत्तमः । (६।२)

evam āhāyam asito devalo munisattamaḥ |

6.3६.३

इमानि लोकद्वाराणि यो वै संचरते सदा ॥ (६।३)

imāni lokadvārāṇi yo vai saṃcarate sadā ||

7.1७.१

इदं वै देवनं पापं मायया कितवैः सह । (७।१)

idaṃ vai devanaṃ pāpaṃ māyayā kitavaiḥ saha |

7.2७.२

धर्मेण तु जयो युद्धे तत् परं साधु देवनम् ॥ (७।२)

dharmeṇa tu jayo yuddhe tat paraṃ sādhu devanam ||

8.1८.१

नार्या म्लेछन्ति भाषाभिर् मायया न चरन्त्युत । (८।१)

nāryā mlechanti bhāṣābhir māyayā na carantyuta |

8.2८.२

अजिह्मम् अशठं युद्धम् एतत् सत्पुरुषव्रतम् ॥ (८।२)

ajihmam aśaṭhaṃ yuddham etat satpuruṣavratam ||

9.1९.१

शक्तितो ब्राह्मणान् वन्द्याञ् शिक्षितुं प्रयतामहे । (९।१)

śaktito brāhmaṇān vandyāñ śikṣituṃ prayatāmahe |

9.2९.२

तद् वै वित्तं मातिदेवीर् मा जैषीः शकुने परम् ॥ (९।२)

tad vai vittaṃ mātidevīr mā jaiṣīḥ śakune param ||

10.1१०.१

नाहं निकृत्या कामये सुखान्युत धनानि वा । (१०।१)

nāhaṃ nikṛtyā kāmaye sukhānyuta dhanāni vā |

10.2१०.२

कितवस्याप्यनिकृतेर् वृत्तम् एतन्न पूज्यते ॥ (१०।२)

kitavasyāpyanikṛter vṛttam etanna pūjyate ||

11.1११.१

शकुनिर् उवाच । (११।१)

śakunir uvāca

11.2११.२

श्रोत्रियो ऽश्रोत्रियम् उत निकृत्यैव युधिष्ठिर । (११।२)

śrotriyo 'śrotriyam uta nikṛtyaiva yudhiṣṭhira |

11.3११.३

विद्वान् अविदुषो ऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः ॥ (११।३)

vidvān aviduṣo 'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ ||

12.1१२.१

एवं त्वं माम् इहाभ्येत्य निकृतिं यदि मन्यसे । (१२।१)

evaṃ tvaṃ mām ihābhyetya nikṛtiṃ yadi manyase |

12.2१२.२

देवनाद् विनिवर्तस्व यदि ते विद्यते भयम् ॥ (१२।२)

devanād vinivartasva yadi te vidyate bhayam ||

13.1१३.१

युधिष्ठिर उवाच । (१३।१)

yudhiṣṭhira uvāca

13.2१३.२

आहूतो न निवर्तेयम् इति मे व्रतम् आहितम् । (१३।२)

āhūto na nivarteyam iti me vratam āhitam |

13.3१३.३

विधिश्च बलवान् राजन् दिष्टस्यास्मि वशे स्थितः ॥ (१३।३)

vidhiśca balavān rājan diṣṭasyāsmi vaśe sthitaḥ ||

14.1१४.१

अस्मिन् समागमे केन देवनं मे भविष्यति । (१४।१)

asmin samāgame kena devanaṃ me bhaviṣyati |

14.2१४.२

प्रतिपाणश्च को ऽन्यो ऽस्ति ततो द्यूतं प्रवर्तताम् ॥ (१४।२)

pratipāṇaśca ko 'nyo 'sti tato dyūtaṃ pravartatām ||

15.1१५.१

दुर्योधन उवाच । (१५।१)

duryodhana uvāca

15.2१५.२

अहं दातास्मि रत्नानां धनानां च विशां पते । (१५।२)

ahaṃ dātāsmi ratnānāṃ dhanānāṃ ca viśāṃ pate |

15.3१५.३

मदर्थे देविता चायं शकुनिर् मातुलो मम ॥ (१५।३)

madarthe devitā cāyaṃ śakunir mātulo mama ||

16.1१६.१

युधिष्ठिर उवाच । (१६।१)

yudhiṣṭhira uvāca

16.2१६.२

अन्येनान्यस्य विषमं देवनं प्रतिभाति मे । (१६।२)

anyenānyasya viṣamaṃ devanaṃ pratibhāti me |

16.3१६.३

एतद् विद्वन्न् उपादत्स्व कामम् एवं प्रवर्तताम् ॥ (१६।३)

etad vidvann upādatsva kāmam evaṃ pravartatām ||

17.1१७.१

वैशंपायन उवाच । (१७।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

17.2१७.२

उपोह्यमाने द्यूते तु राजानः सर्व एव ते । (१७।२)

upohyamāne dyūte tu rājānaḥ sarva eva te |

17.3१७.३

धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां ततः ॥ (१७।३)

dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya viviśustāṃ sabhāṃ tataḥ ||

18.1१८.१

भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव विदुरश्च महामतिः । (१८।१)

bhīṣmo droṇaḥ kṛpaścaiva viduraśca mahāmatiḥ |

18.2१८.२

नातीवप्रीतमनसस्ते ऽन्ववर्तन्त भारत ॥ (१८।२)

nātīvaprītamanasaste 'nvavartanta bhārata ||

19.1१९.१

ते द्वंद्वशः पृथक् चैव सिंहग्रीवा महौजसः । (१९।१)

te dvaṃdvaśaḥ pṛthak caiva siṃhagrīvā mahaujasaḥ |

19.2१९.२

सिंहासनानि भूरीणि विचित्राणि च भेजिरे ॥ (१९।२)

siṃhāsanāni bhūrīṇi vicitrāṇi ca bhejire ||

20.1२०.१

शुशुभे सा सभा राजन् राजभिस्तैः समागतैः । (२०।१)

śuśubhe sā sabhā rājan rājabhistaiḥ samāgataiḥ |

20.2२०.२

देवैर् इव महाभागैः समवेतैस्त्रिविष्टपम् ॥ (२०।२)

devair iva mahābhāgaiḥ samavetaistriviṣṭapam ||

21.1२१.१

सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे भास्वरमूर्तयः । (२१।१)

sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve bhāsvaramūrtayaḥ |

21.2२१.२

प्रावर्तत महाराज सुहृद्द्यूतम् अनन्तरम् ॥ (२१।२)

prāvartata mahārāja suhṛddyūtam anantaram ||

22.1२२.१

युधिष्ठिर उवाच । (२२।१)

yudhiṣṭhira uvāca

22.2२२.२

अयं बहुधनो राजन् सागरावर्तसंभवः । (२२।२)

ayaṃ bahudhano rājan sāgarāvartasaṃbhavaḥ |

22.3२२.३

मणिर् हारोत्तरः श्रीमान् कनकोत्तमभूषणः ॥ (२२।३)

maṇir hārottaraḥ śrīmān kanakottamabhūṣaṇaḥ ||

23.1२३.१

एतद् राजन् धनं मह्यं प्रतिपाणस्तु कस्तव । (२३।१)

etad rājan dhanaṃ mahyaṃ pratipāṇastu kastava |

23.2२३.२

भवत्वेष क्रमस्तात जयाम्येनं दुरोदरम् ॥ (२३।२)

bhavatveṣa kramastāta jayāmyenaṃ durodaram ||

24.1२४.१

दुर्योधन उवाच । (२४।१)

duryodhana uvāca

24.2२४.२

सन्ति मे मणयश्चैव धनानि विविधानि च । (२४।२)

santi me maṇayaścaiva dhanāni vividhāni ca |

24.3२४.३

मत्सरश्च न मे ऽर्थेषु जयाम्येनं दुरोदरम् ॥ (२४।३)

matsaraśca na me 'rtheṣu jayāmyenaṃ durodaram ||

25.1२५.१

वैशंपायन उवाच । (२५।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

25.2२५.२

ततो जग्राह शकुनिस्तान् अक्षान् अक्षतत्त्ववित् । (२५।२)

tato jagrāha śakunistān akṣān akṣatattvavit |

25.3२५.३

जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२५।३)

jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 53

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit