MBh, 2, 53
Select a line for its word-by-word analysis.
उपस्तीर्णा सभा राजन् रन्तुं चैते कृतक्षणाः । (१।२)
upastīrṇā sabhā rājan rantuṃ caite kṛtakṣaṇāḥ |
अक्षान् उप्त्वा देवनस्य समयो ऽस्तु युधिष्ठिर ॥ (१।३)
akṣān uptvā devanasya samayo 'stu yudhiṣṭhira ||
निकृतिर् देवनं पापं न क्षात्रो ऽत्र पराक्रमः । (२।२)
nikṛtir devanaṃ pāpaṃ na kṣātro 'tra parākramaḥ |
न च नीतिर् ध्रुवा राजन् किं त्वं द्यूतं प्रशंससि ॥ (२।३)
na ca nītir dhruvā rājan kiṃ tvaṃ dyūtaṃ praśaṃsasi ||
यो ऽन्वेति संख्यां निकृतौ विधिज्ञश् चेष्टास्वखिन्नः कितवो ऽक्षजासु । (४।२)
yo 'nveti saṃkhyāṃ nikṛtau vidhijñaś ceṣṭāsvakhinnaḥ kitavo 'kṣajāsu |
महामतिर् यश्च जानाति द्यूतं स वै सर्वं सहते प्रक्रियासु ॥ (४।३)
mahāmatir yaśca jānāti dyūtaṃ sa vai sarvaṃ sahate prakriyāsu ||
अक्षग्लहः सो ऽभिभवेत् परं नस् तेनैव कालो भवतीदम् आत्थ । (५।१)
akṣaglahaḥ so 'bhibhavet paraṃ nas tenaiva kālo bhavatīdam āttha |
दीव्यामहे पार्थिव मा विशङ्कां कुरुष्व पाणं च चिरं च मा कृथाः ॥ (५।२)
dīvyāmahe pārthiva mā viśaṅkāṃ kuruṣva pāṇaṃ ca ciraṃ ca mā kṛthāḥ ||
धर्मेण तु जयो युद्धे तत् परं साधु देवनम् ॥ (७।२)
dharmeṇa tu jayo yuddhe tat paraṃ sādhu devanam ||
नार्या म्लेछन्ति भाषाभिर् मायया न चरन्त्युत । (८।१)
nāryā mlechanti bhāṣābhir māyayā na carantyuta |
अजिह्मम् अशठं युद्धम् एतत् सत्पुरुषव्रतम् ॥ (८।२)
ajihmam aśaṭhaṃ yuddham etat satpuruṣavratam ||
शक्तितो ब्राह्मणान् वन्द्याञ् शिक्षितुं प्रयतामहे । (९।१)
śaktito brāhmaṇān vandyāñ śikṣituṃ prayatāmahe |
तद् वै वित्तं मातिदेवीर् मा जैषीः शकुने परम् ॥ (९।२)
tad vai vittaṃ mātidevīr mā jaiṣīḥ śakune param ||
कितवस्याप्यनिकृतेर् वृत्तम् एतन्न पूज्यते ॥ (१०।२)
kitavasyāpyanikṛter vṛttam etanna pūjyate ||
श्रोत्रियो ऽश्रोत्रियम् उत निकृत्यैव युधिष्ठिर । (११।२)
śrotriyo 'śrotriyam uta nikṛtyaiva yudhiṣṭhira |
विद्वान् अविदुषो ऽभ्येति नाहुस्तां निकृतिं जनाः ॥ (११।३)
vidvān aviduṣo 'bhyeti nāhustāṃ nikṛtiṃ janāḥ ||
एवं त्वं माम् इहाभ्येत्य निकृतिं यदि मन्यसे । (१२।१)
evaṃ tvaṃ mām ihābhyetya nikṛtiṃ yadi manyase |
देवनाद् विनिवर्तस्व यदि ते विद्यते भयम् ॥ (१२।२)
devanād vinivartasva yadi te vidyate bhayam ||
विधिश्च बलवान् राजन् दिष्टस्यास्मि वशे स्थितः ॥ (१३।३)
vidhiśca balavān rājan diṣṭasyāsmi vaśe sthitaḥ ||
प्रतिपाणश्च को ऽन्यो ऽस्ति ततो द्यूतं प्रवर्तताम् ॥ (१४।२)
pratipāṇaśca ko 'nyo 'sti tato dyūtaṃ pravartatām ||
अहं दातास्मि रत्नानां धनानां च विशां पते । (१५।२)
ahaṃ dātāsmi ratnānāṃ dhanānāṃ ca viśāṃ pate |
एतद् विद्वन्न् उपादत्स्व कामम् एवं प्रवर्तताम् ॥ (१६।३)
etad vidvann upādatsva kāmam evaṃ pravartatām ||
धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विविशुस्तां सभां ततः ॥ (१७।३)
dhṛtarāṣṭraṃ puraskṛtya viviśustāṃ sabhāṃ tataḥ ||
भीष्मो द्रोणः कृपश्चैव विदुरश्च महामतिः । (१८।१)
bhīṣmo droṇaḥ kṛpaścaiva viduraśca mahāmatiḥ |
ते द्वंद्वशः पृथक् चैव सिंहग्रीवा महौजसः । (१९।१)
te dvaṃdvaśaḥ pṛthak caiva siṃhagrīvā mahaujasaḥ |
शुशुभे सा सभा राजन् राजभिस्तैः समागतैः । (२०।१)
śuśubhe sā sabhā rājan rājabhistaiḥ samāgataiḥ |
देवैर् इव महाभागैः समवेतैस्त्रिविष्टपम् ॥ (२०।२)
devair iva mahābhāgaiḥ samavetaistriviṣṭapam ||
सर्वे वेदविदः शूराः सर्वे भास्वरमूर्तयः । (२१।१)
sarve vedavidaḥ śūrāḥ sarve bhāsvaramūrtayaḥ |
प्रावर्तत महाराज सुहृद्द्यूतम् अनन्तरम् ॥ (२१।२)
prāvartata mahārāja suhṛddyūtam anantaram ||
मणिर् हारोत्तरः श्रीमान् कनकोत्तमभूषणः ॥ (२२।३)
maṇir hārottaraḥ śrīmān kanakottamabhūṣaṇaḥ ||
एतद् राजन् धनं मह्यं प्रतिपाणस्तु कस्तव । (२३।१)
etad rājan dhanaṃ mahyaṃ pratipāṇastu kastava |
मत्सरश्च न मे ऽर्थेषु जयाम्येनं दुरोदरम् ॥ (२४।३)
matsaraśca na me 'rtheṣu jayāmyenaṃ durodaram ||
ततो जग्राह शकुनिस्तान् अक्षान् अक्षतत्त्ववित् । (२५।२)
tato jagrāha śakunistān akṣān akṣatattvavit |
जितम् इत्येव शकुनिर् युधिष्ठिरम् अभाषत ॥ (२५।३)
jitam ityeva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.