MBh, 5, 25
Select a line for its word-by-word analysis.
समागताः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च जनार्दनो युयुधानो विराटः । (१।२)
samāgatāḥ pāṇḍavāḥ sṛñjayāśca janārdano yuyudhāno virāṭaḥ |
यत् ते वाक्यं धृतराष्ट्रानुशिष्टं गावल्गणे ब्रूहि तत् सूतपुत्र ॥ (१।३)
yat te vākyaṃ dhṛtarāṣṭrānuśiṣṭaṃ gāvalgaṇe brūhi tat sūtaputra ||
अजातशत्रुं च वृकोदरं च धनंजयं माद्रवतीसुतौ च । (२।२)
ajātaśatruṃ ca vṛkodaraṃ ca dhanaṃjayaṃ mādravatīsutau ca |
आमन्त्रये वासुदेवं च शौरिं युयुधानं चेकितानं विराटम् ॥ (२।३)
āmantraye vāsudevaṃ ca śauriṃ yuyudhānaṃ cekitānaṃ virāṭam ||
पाञ्चालानाम् अधिपं चैव वृद्धं धृष्टद्युम्नं पार्षतं याज्ञसेनिम् । (३।१)
pāñcālānām adhipaṃ caiva vṛddhaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ pārṣataṃ yājñasenim |
सर्वे वाचं शृणुतेमां मदीयां वक्ष्यामि यां भूतिम् इच्छन् कुरूणाम् ॥ (३।२)
sarve vācaṃ śṛṇutemāṃ madīyāṃ vakṣyāmi yāṃ bhūtim icchan kurūṇām ||
शमं राजा धृतराष्ट्रो ऽभिनन्दन्न् अयोजयत् त्वरमाणो रथं मे । (४।१)
śamaṃ rājā dhṛtarāṣṭro 'bhinandann ayojayat tvaramāṇo rathaṃ me |
सभ्रातृपुत्रस्वजनस्य राज्ञस् तद् रोचतां पाण्डवानां शमो ऽस्तु ॥ (४।२)
sabhrātṛputrasvajanasya rājñas tad rocatāṃ pāṇḍavānāṃ śamo 'stu ||
सर्वैर् धर्मैः समुपेताः स्थ पार्थाः प्रस्थानेन मार्दवेनार्जवेन । (५।१)
sarvair dharmaiḥ samupetāḥ stha pārthāḥ prasthānena mārdavenārjavena |
जाताः कुले अनृशंसा वदान्या ह्रीनिषेधाः कर्मणां निश्चयज्ञाः ॥ (५।२)
jātāḥ kule anṛśaṃsā vadānyā hrīniṣedhāḥ karmaṇāṃ niścayajñāḥ ||
न युज्यते कर्म युष्मासु हीनं सत्त्वं हि वस्तादृशं भीमसेनाः । (६।१)
na yujyate karma yuṣmāsu hīnaṃ sattvaṃ hi vastādṛśaṃ bhīmasenāḥ |
उद्भासते ह्यञ्जनबिन्दुवत् तच्छुक्ले वस्त्रे यद् भवेत् किल्बिषं वः ॥ (६।२)
udbhāsate hyañjanabinduvat tacchukle vastre yad bhavet kilbiṣaṃ vaḥ ||
सर्वक्षयो दृश्यते यत्र कृत्स्नः पापोदयो निरयो ऽभावसंस्थः । (७।१)
sarvakṣayo dṛśyate yatra kṛtsnaḥ pāpodayo nirayo 'bhāvasaṃsthaḥ |
कस्तत् कुर्याज्जातु कर्म प्रजानन् पराजयो यत्र समो जयश्च ॥ (७।२)
kastat kuryājjātu karma prajānan parājayo yatra samo jayaśca ||
ते वै धन्या यैः कृतं ज्ञातिकार्यं ये वः पुत्राः सुहृदो बान्धवाश्च । (८।१)
te vai dhanyā yaiḥ kṛtaṃ jñātikāryaṃ ye vaḥ putrāḥ suhṛdo bāndhavāśca |
उपक्रुष्टं जीवितं संत्यजेयुस् ततः कुरूणां नियतो वै भवः स्यात् ॥ (८।२)
upakruṣṭaṃ jīvitaṃ saṃtyajeyus tataḥ kurūṇāṃ niyato vai bhavaḥ syāt ||
ते चेत् कुरून् अनुशास्य स्थ पार्था निनीय सर्वान् द्विषतो निगृह्य । (९।१)
te cet kurūn anuśāsya stha pārthā ninīya sarvān dviṣato nigṛhya |
समं वस्तज्जीवितं मृत्युना स्याद् यज्जीवध्वं ज्ञातिवधे न साधु ॥ (९।२)
samaṃ vastajjīvitaṃ mṛtyunā syād yajjīvadhvaṃ jñātivadhe na sādhu ||
को ह्येव युष्मान् सह केशवेन सचेकितानान् पार्षतबाहुगुप्तान् । (१०।१)
ko hyeva yuṣmān saha keśavena sacekitānān pārṣatabāhuguptān |
ससात्यकीन् विषहेत प्रजेतुं लब्ध्वापि देवान् सचिवान् सहेन्द्रान् ॥ (१०।२)
sasātyakīn viṣaheta prajetuṃ labdhvāpi devān sacivān sahendrān ||
को वा कुरून् द्रोणभीष्माभिगुप्तान् अश्वत्थाम्ना शल्यकृपादिभिश्च । (११।१)
ko vā kurūn droṇabhīṣmābhiguptān aśvatthāmnā śalyakṛpādibhiśca |
रणे प्रसोढुं विषहेत राजन् राधेयगुप्तान् सह भूमिपालैः ॥ (११।२)
raṇe prasoḍhuṃ viṣaheta rājan rādheyaguptān saha bhūmipālaiḥ ||
महद् बलं धार्तराष्ट्रस्य राज्ञः को वै शक्तो हन्तुम् अक्षीयमाणः । (१२।१)
mahad balaṃ dhārtarāṣṭrasya rājñaḥ ko vai śakto hantum akṣīyamāṇaḥ |
सो ऽहं जये चैव पराजये च निःश्रेयसं नाधिगच्छामि किंचित् ॥ (१२।२)
so 'haṃ jaye caiva parājaye ca niḥśreyasaṃ nādhigacchāmi kiṃcit ||
कथं हि नीचा इव दौष्कुलेया निर्धर्मार्थं कर्म कुर्युश्च पार्थाः । (१३।१)
kathaṃ hi nīcā iva dauṣkuleyā nirdharmārthaṃ karma kuryuśca pārthāḥ |
सो ऽहं प्रसाद्य प्रणतो वासुदेवं पाञ्चालानाम् अधिपं चैव वृद्धम् ॥ (१३।२)
so 'haṃ prasādya praṇato vāsudevaṃ pāñcālānām adhipaṃ caiva vṛddham ||
कृताञ्जलिः शरणं वः प्रपद्ये कथं स्वस्ति स्यात् कुरुसृञ्जयानाम् । (१४।१)
kṛtāñjaliḥ śaraṇaṃ vaḥ prapadye kathaṃ svasti syāt kurusṛñjayānām |
न ह्येव ते वचनं वासुदेवो धनंजयो वा जातु किंचिन्न कुर्यात् ॥ (१४।२)
na hyeva te vacanaṃ vāsudevo dhanaṃjayo vā jātu kiṃcinna kuryāt ||
प्राणान् आदौ याच्यमानः कुतो ऽन्यद् एतद् विद्वन् साधनार्थं ब्रवीमि । (१५।१)
prāṇān ādau yācyamānaḥ kuto 'nyad etad vidvan sādhanārthaṃ bravīmi |
एतद् राज्ञो भीष्मपुरोगमस्य मतं यद् वः शान्तिर् इहोत्तमा स्यात् ॥ (१५।२)
etad rājño bhīṣmapurogamasya mataṃ yad vaḥ śāntir ihottamā syāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.