शौनक उवाच । (१।१)

जाता वै भुजगास्तात वीर्यवन्तो दुरासदाः । (१।२)

शापं तं त्वथ विज्ञाय कृतवन्तो नु किं परम् । (१।३)

कश्च तेषां भवेन् मन्त्रः सर्पाणां सूतनन्दन । (१।४)

किं वा कार्यम् अकुर्वन्त शापजं भुजगोत्तमाः । (१।५)

वासुकिश्चापि नागेन्द्रो महाप्राज्ञः किम् आचरत् ॥ (१।६)

सूत उवाच । (२।१)

तेषां तु भगवाञ् शेषस्त्यक्त्वा कद्रूं महायशाः । (२।२)

तपो विपुलम् आतस्थे वायुभक्षो यतव्रतः ॥ (२।३)

गन्धमादनम् आसाद्य बदर्यां च तपोरतः । (३।१)

गोकर्णे पुष्करारण्ये तथा हिमवतस्तटे ॥ (३।२)

तेषु तेषु च पुण्येषु तीर्थेष्वायतनेषु च । (४।१)

एकान्तशीली नियतः सततं विजितेन्द्रियः । (४।२)

शीतवातातपसहः परित्यक्तप्रियाप्रियः । (४।३)

धर्मे मनः समाधाय स्नाने त्रिषवणे तथा ॥ (४।४)

तप्यमानं तपो घोरं तं ददर्श पितामहः । (५।१)

परिशुष्कमांसत्वक्स्नायुं जटाचीरधरं प्रभुम् ॥ (५।२)

तम् अब्रवीत् सत्यधृतिं तप्यमानं पितामहः । (६।१)

किम् इदं कुरुषे शेष प्रजानां स्वस्ति वै कुरु ॥ (६।२)

त्वं हि तीव्रेण तपसा प्रजास्तापयसे ऽनघ । (७।१)

ब्रूहि कामं च मे शेष यत् ते हृदि चिरं स्थितम् ॥ (७।२)

शेष उवाच । (८।१)

सोदर्या मम सर्वे हि भ्रातरो मन्दचेतसः । (८।२)

सह तैर् नोत्सहे वस्तुं तद् भवान् अनुमन्यताम् ॥ (८।३)

अभ्यसूयन्ति सततं परस्परम् अमित्रवत् । (९।१)

ततो ऽहं तप आतिष्ठे नैतान् पश्येयम् इत्युत ॥ (९।२)

न मर्षयन्ति सततं विनतां ससुतां च ते । (१०।१)

अस्माकं चापरो भ्राता वैनतेयः पितामह ॥ (१०।२)

तं च द्विषन्ति ते ऽत्यर्थं स चापि सुमहाबलः । (११।१)

वरप्रदानात् स पितुः कश्यपस्य महात्मनः ॥ (११।२)

सो ऽहं तपः समास्थाय मोक्ष्यामीदं कलेवरम् । (१२।१)

कथं मे प्रेत्यभावे ऽपि न तैः स्यात् सह संगमः । (१२।२)

तम् एवंवादिनं शेषं पितामह उवाच ह ॥ (१२।३)

ब्रह्मोवाच । (१३।१)

जानामि शेष सर्वेषां भ्रातॄणां ते विचेष्टितम् । (१३।२)

मातुश्चाप्यपराधाद् वै भ्रातॄणां ते महद् भयम् ॥ (१३।३)

कृतो ऽत्र परिहारश्च पूर्वम् एव भुजंगम । (१४।१)

भ्रातॄणां तव सर्वेषां न शोकं कर्तुम् अर्हसि । (१४।२)

शापात् तस्मान् महाघोराद् उक्तान् मात्रा महाबल ॥ (१४।३)

वृणीष्व च वरं मत्तः शेष यत् ते ऽभिकाङ्क्षितम् । (१५।१)

दित्सामि हि वरं ते ऽद्य प्रीतिर् मे परमा त्वयि ॥ (१५।२)

दिष्ट्या च बुद्धिर् धर्मे ते निविष्टा पन्नगोत्तम । (१६।१)

अतो भूयश्च ते बुद्धिर् धर्मे भवतु सुस्थिरा ॥ (१६।२)

शेष उवाच । (१७।१)

एष एव वरो मे ऽद्य काङ्क्षितः प्रपितामह । (१७।२)

धर्मे मे रमतां बुद्धिः शमे तपसि चेश्वर ॥ (१७।३)

ब्रह्मोवाच । (१८।१)

प्रीतो ऽस्म्यनेन ते शेष दमेन प्रशमेन च । (१८।२)

त्वया त्विदं वचः कार्यं मन्नियोगात् प्रजाहितम् ॥ (१८।३)

इमां महीं शैलवनोपपन्नां ससागरां साकरपत्तनां च । (१९।१)

त्वं शेष सम्यक् चलितां यथावत् संगृह्य तिष्ठस्व यथाचला स्यात् । (१९।२)

अन्यम् एव वरं दद्मि तवाहं भुजगोत्तम । (१९।३)

इमां त्वं सकलां पृथ्वीं मूर्ध्ना संधारयिष्यसि ॥ (१९।४)

शेष उवाच । (२०।१)

यथाह देवो वरदः प्रजापतिर् महीपतिर् भूतपतिर् जगत्पतिः । (२०।२)

तथा महीं धारयितास्मि निश्चलां प्रयच्छ तां मे शिरसि प्रजापते ॥ (२०।३)

ब्रह्मोवाच । (२१।१)

अधो महीं गच्छ भुजंगमोत्तम स्वयं तवैषा विवरं प्रदास्यति । (२१।२)

इमां धरां धारयता त्वया हि मे महत् प्रियं शेष कृतं भविष्यति ॥ (२१।३)

सूत उवाच । (२२।१)

तथेति कृत्वा विवरं प्रविश्य स प्रभुर् भुवो भुजगवराग्रजः स्थितः । (२२।२)

बिभर्ति देवीं शिरसा महीम् इमां समुद्रनेमिं परिगृह्य सर्वतः ॥ (२२।३)

ब्रह्मोवाच । (२३।१)

शेषो ऽसि नागोत्तम धर्मदेवो महीम् इमां धारयसे यद् एकः । (२३।२)

अनन्तभोगः परिगृह्य सर्वां यथाहम् एवं बलभिद् यथा वा ॥ (२३।३)

सूत उवाच । (२४।१)

अधो भूमेर् वसत्येवं नागो ऽनन्तः प्रतापवान् । (२४।२)

धारयन् वसुधाम् एकः शासनाद् ब्रह्मणो विभुः ॥ (२४।३)

सुपर्णं च सखायं वै भगवान् अमरोत्तमः । (२५।१)

प्रादाद् अनन्ताय तदा वैनतेयं पितामहः । (२५।२)

अनन्ते ऽभिप्रयाते तु वासुकिः स महाबलः । (२५।३)

अभ्यषिच्यत नागैस्तु दैवतैर् इव वासवः ॥ (२५।४)