महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 43

1974 of 1995 · 41 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

अदृष्ट्वा तु नृपः पुत्रान् दर्शनं प्रतिलब्धवान् । (१।२)

adṛṣṭvā tu nṛpaḥ putrān darśanaṃ pratilabdhavān |

1.3१.३

ऋषिप्रसादात् पुत्राणां स्वरूपाणां कुरूद्वह ॥ (१।३)

ṛṣiprasādāt putrāṇāṃ svarūpāṇāṃ kurūdvaha ||

2.1२.१

स राजा राजधर्मांश्च ब्रह्मोपनिषदं तथा । (२।१)

sa rājā rājadharmāṃśca brahmopaniṣadaṃ tathā |

2.2२.२

अवाप्तवान्नरश्रेष्ठो बुद्धिनिश्चयम् एव च ॥ (२।२)

avāptavānnaraśreṣṭho buddhiniścayam eva ca ||

3.1३.१

विदुरश्च महाप्राज्ञो ययौ सिद्धिं तपोबलात् । (३।१)

viduraśca mahāprājño yayau siddhiṃ tapobalāt |

3.2३.२

धृतराष्ट्रः समासाद्य व्यासं चापि तपस्विनम् ॥ (३।२)

dhṛtarāṣṭraḥ samāsādya vyāsaṃ cāpi tapasvinam ||

4.1४.१

जनमेजय उवाच । (४।१)

janamejaya uvāca

4.2४.२

ममापि वरदो व्यासो दर्शयेत् पितरं यदि । (४।२)

mamāpi varado vyāso darśayet pitaraṃ yadi |

4.3४.३

तद् रूपवेषवयसं श्रद्दध्यां सर्वम् एव ते ॥ (४।३)

tad rūpaveṣavayasaṃ śraddadhyāṃ sarvam eva te ||

5.1५.१

प्रियं मे स्यात् कृतार्थश्च स्याम् अहं कृतनिश्चयः । (५।१)

priyaṃ me syāt kṛtārthaśca syām ahaṃ kṛtaniścayaḥ |

5.2५.२

प्रसादाद् ऋषिपुत्रस्य मम कामः समृध्यताम् ॥ (५।२)

prasādād ṛṣiputrasya mama kāmaḥ samṛdhyatām ||

6.1६.१

सूत उवाच । (६।१)

sūta uvāca

6.2६.२

इत्युक्तवचने तस्मिन्नृपे व्यासः प्रतापवान् । (६।२)

ityuktavacane tasminnṛpe vyāsaḥ pratāpavān |

6.3६.३

प्रसादम् अकरोद् धीमान् आनयच्च परिक्षितम् ॥ (६।३)

prasādam akarod dhīmān ānayacca parikṣitam ||

7.1७.१

ततस्तद्रूपवयसम् आगतं नृपतिं दिवः । (७।१)

tatastadrūpavayasam āgataṃ nṛpatiṃ divaḥ |

7.2७.२

श्रीमन्तं पितरं राजा ददर्श जनमेजयः ॥ (७।२)

śrīmantaṃ pitaraṃ rājā dadarśa janamejayaḥ ||

8.1८.१

शमीकं च महात्मानं पुत्रं तं चास्य शृङ्गिणम् । (८।१)

śamīkaṃ ca mahātmānaṃ putraṃ taṃ cāsya śṛṅgiṇam |

8.2८.२

अमात्या ये बभूवुश्च राज्ञस्तांश्च ददर्श ह ॥ (८।२)

amātyā ye babhūvuśca rājñastāṃśca dadarśa ha ||

9.1९.१

ततः सो ऽवभृथे राजा मुदितो जनमेजयः । (९।१)

tataḥ so 'vabhṛthe rājā mudito janamejayaḥ |

9.2९.२

पितरं स्नापयामास स्वयं सस्नौ च पार्थिवः ॥ (९।२)

pitaraṃ snāpayāmāsa svayaṃ sasnau ca pārthivaḥ ||

10.1१०.१

स्नात्वा च भरतश्रेष्ठः सो ऽऽस्तीकम् इदम् अब्रवीत् । (१०।१)

snātvā ca bharataśreṣṭhaḥ so ''stīkam idam abravīt |

10.2१०.२

यायावरकुलोत्पन्नं जरत्कारुसुतं तदा ॥ (१०।२)

yāyāvarakulotpannaṃ jaratkārusutaṃ tadā ||

11.1११.१

आस्तीक विविधाश्चर्यो यज्ञो ऽयम् इति मे मतिः । (११।१)

āstīka vividhāścaryo yajño 'yam iti me matiḥ |

11.2११.२

यद् अद्यायं पिता प्राप्तो मम शोकप्रणाशनः ॥ (११।२)

yad adyāyaṃ pitā prāpto mama śokapraṇāśanaḥ ||

12.1१२.१

आस्तीक उवाच । (१२।१)

āstīka uvāca

12.2१२.२

ऋषिर् द्वैपायनो यत्र पुराणस्तपसो निधिः । (१२।२)

ṛṣir dvaipāyano yatra purāṇastapaso nidhiḥ |

12.3१२.३

यज्ञे कुरुकुलश्रेष्ठ तस्य लोकावुभौ जितौ ॥ (१२।३)

yajñe kurukulaśreṣṭha tasya lokāvubhau jitau ||

13.1१३.१

श्रुतं विचित्रम् आख्यानं त्वया पाण्डवनन्दन । (१३।१)

śrutaṃ vicitram ākhyānaṃ tvayā pāṇḍavanandana |

13.2१३.२

सर्पाश्च भस्मसान्नीता गताश्च पदवीं पितुः ॥ (१३।२)

sarpāśca bhasmasānnītā gatāśca padavīṃ pituḥ ||

14.1१४.१

कथंचित् तक्षको मुक्तः सत्यत्वात् तव पार्थिव । (१४।१)

kathaṃcit takṣako muktaḥ satyatvāt tava pārthiva |

14.2१४.२

ऋषयः पूजिताः सर्वे गतिं दृष्ट्वा महात्मनः ॥ (१४।२)

ṛṣayaḥ pūjitāḥ sarve gatiṃ dṛṣṭvā mahātmanaḥ ||

15.1१५.१

प्राप्तः सुविपुलो धर्मः श्रुत्वा पापविनाशनम् । (१५।१)

prāptaḥ suvipulo dharmaḥ śrutvā pāpavināśanam |

15.2१५.२

विमुक्तो हृदयग्रन्थिर् उदारजनदर्शनात् ॥ (१५।२)

vimukto hṛdayagranthir udārajanadarśanāt ||

16.1१६.१

ये च पक्षधरा धर्मे सद्वृत्तरुचयश्च ये । (१६।१)

ye ca pakṣadharā dharme sadvṛttarucayaśca ye |

16.2१६.२

यान् दृष्ट्वा हीयते पापं तेभ्यः कार्या नमस्क्रियाः ॥ (१६।२)

yān dṛṣṭvā hīyate pāpaṃ tebhyaḥ kāryā namaskriyāḥ ||

17.1१७.१

सूत उवाच । (१७।१)

sūta uvāca

17.2१७.२

एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठात् स राजा जनमेजयः । (१७।२)

etacchrutvā dvijaśreṣṭhāt sa rājā janamejayaḥ |

17.3१७.३

पूजयामास तम् ऋषिम् अनुमान्य पुनः पुनः ॥ (१७।३)

pūjayāmāsa tam ṛṣim anumānya punaḥ punaḥ ||

18.1१८.१

पप्रच्छ तम् ऋषिं चापि वैशंपायनम् अच्युतम् । (१८।१)

papraccha tam ṛṣiṃ cāpi vaiśaṃpāyanam acyutam |

18.2१८.२

कथावशेषं धर्मज्ञो वनवासस्य सत्तम ॥ (१८।२)

kathāvaśeṣaṃ dharmajño vanavāsasya sattama ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 43

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit