महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 111

1089 of 1995 · 73 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

तवात्मजांस्तु पतितान् दृष्ट्वा कर्णः प्रतापवान् । (१।२)

tavātmajāṃstu patitān dṛṣṭvā karṇaḥ pratāpavān |

1.3१.३

क्रोधेन महताविष्टो निर्विण्णो ऽभूत् स जीवितात् ॥ (१।३)

krodhena mahatāviṣṭo nirviṇṇo 'bhūt sa jīvitāt ||

2.1२.१

आगस्कृतम् इवात्मानं मेने चाधिरथिस्तदा । (२।१)

āgaskṛtam ivātmānaṃ mene cādhirathistadā |

2.2२.२

भीमसेनं ततः क्रुद्धः समाद्रवत संभ्रमात् ॥ (२।२)

bhīmasenaṃ tataḥ kruddhaḥ samādravata saṃbhramāt ||

3.1३.१

स भीमं पञ्चभिर् विद्ध्वा राधेयः प्रहसन्न् इव । (३।१)

sa bhīmaṃ pañcabhir viddhvā rādheyaḥ prahasann iva |

3.2३.२

पुनर् विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (३।२)

punar vivyādha saptatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||

4.1४.१

अवहासं तु तं पार्थो नामृष्यत वृकोदरः । (४।१)

avahāsaṃ tu taṃ pārtho nāmṛṣyata vṛkodaraḥ |

4.2४.२

ततो विव्याध राधेयं शतेन नतपर्वणाम् ॥ (४।२)

tato vivyādha rādheyaṃ śatena nataparvaṇām ||

5.1५.१

पुनश्च विशिखैस्तीक्ष्णैर् विद्ध्वा पञ्चभिर् आशुगैः । (५।१)

punaśca viśikhaistīkṣṇair viddhvā pañcabhir āśugaiḥ |

5.2५.२

धनुश्चिछेद भल्लेन सूतपुत्रस्य मारिष ॥ (५।२)

dhanuścicheda bhallena sūtaputrasya māriṣa ||

6.1६.१

अथान्यद् धनुर् आदाय कर्णो भारत दुर्मनाः । (६।१)

athānyad dhanur ādāya karṇo bhārata durmanāḥ |

6.2६.२

इषुभिश्छादयामास भीमसेनं समन्ततः ॥ (६।२)

iṣubhiśchādayāmāsa bhīmasenaṃ samantataḥ ||

7.1७.१

तस्य भीमो हयान् हत्वा विनिहत्य च सारथिम् । (७।१)

tasya bhīmo hayān hatvā vinihatya ca sārathim |

7.2७.२

प्रजहास महाहासं कृते प्रतिकृतं पुनः ॥ (७।२)

prajahāsa mahāhāsaṃ kṛte pratikṛtaṃ punaḥ ||

8.1८.१

इषुभिः कार्मुकं चास्य चकर्त पुरुषर्षभः । (८।१)

iṣubhiḥ kārmukaṃ cāsya cakarta puruṣarṣabhaḥ |

8.2८.२

तत् पपात महाराज स्वर्णपृष्ठं महास्वनम् ॥ (८।२)

tat papāta mahārāja svarṇapṛṣṭhaṃ mahāsvanam ||

9.1९.१

अवारोहद् रथात् तस्माद् अथ कर्णो महारथः । (९।१)

avārohad rathāt tasmād atha karṇo mahārathaḥ |

9.2९.२

गदां गृहीत्वा समरे भीमसेनाय चाक्षिपत् ॥ (९।२)

gadāṃ gṛhītvā samare bhīmasenāya cākṣipat ||

10.1१०.१

ताम् आपतन्तीं सहसा गदां दृष्ट्वा वृकोदरः । (१०।१)

tām āpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā vṛkodaraḥ |

10.2१०.२

शरैर् अवारयद् राजन् सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (१०।२)

śarair avārayad rājan sarvasainyasya paśyataḥ ||

11.1११.१

ततो बाणसहस्राणि प्रेषयामास पाण्डवः । (११।१)

tato bāṇasahasrāṇi preṣayāmāsa pāṇḍavaḥ |

11.2११.२

सूतपुत्रवधाकाङ्क्षी त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (११।२)

sūtaputravadhākāṅkṣī tvaramāṇaḥ parākramī ||

12.1१२.१

तान् इषून् इषुभिः कर्णो वारयित्वा महामृधे । (१२।१)

tān iṣūn iṣubhiḥ karṇo vārayitvā mahāmṛdhe |

12.2१२.२

कवचं भीमसेनस्य पातयामास सायकैः ॥ (१२।२)

kavacaṃ bhīmasenasya pātayāmāsa sāyakaiḥ ||

13.1१३.१

अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् । (१३।१)

athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat |

13.2१३.२

पश्यतां सर्वभूतानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१३।२)

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tad adbhutam ivābhavat ||

14.1१४.१

ततो भीमो महाराज नवभिर् नतपर्वणाम् । (१४।१)

tato bhīmo mahārāja navabhir nataparvaṇām |

14.2१४.२

रणे ऽप्रेषयत क्रुद्धः सूतपुत्रस्य मारिष ॥ (१४।२)

raṇe 'preṣayata kruddhaḥ sūtaputrasya māriṣa ||

15.1१५.१

ते तस्य कवचं भित्त्वा तथा बाहुं च दक्षिणम् । (१५।१)

te tasya kavacaṃ bhittvā tathā bāhuṃ ca dakṣiṇam |

15.2१५.२

अभ्यगुर् धरणीं तीक्ष्णा वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥ (१५।२)

abhyagur dharaṇīṃ tīkṣṇā valmīkam iva pannagāḥ ||

16.1१६.१

राधेयं तु रणे दृष्ट्वा पदातिनम् अवस्थितम् । (१६।१)

rādheyaṃ tu raṇe dṛṣṭvā padātinam avasthitam |

16.2१६.२

भीमसेनेन संरब्धं राजा दुर्योधनो ऽब्रवीत् । (१६।२)

bhīmasenena saṃrabdhaṃ rājā duryodhano 'bravīt |

16.3१६.३

त्वरध्वं सर्वतो यत्ता राधेयस्य रथं प्रति ॥ (१६।३)

tvaradhvaṃ sarvato yattā rādheyasya rathaṃ prati ||

17.1१७.१

ततस्तव सुता राजञ् श्रुत्वा भ्रातुर् वचो द्रुतम् । (१७।१)

tatastava sutā rājañ śrutvā bhrātur vaco drutam |

17.2१७.२

अभ्ययुः पाण्डवं युद्धे विसृजन्तः शिताञ् शरान् ॥ (१७।२)

abhyayuḥ pāṇḍavaṃ yuddhe visṛjantaḥ śitāñ śarān ||

18.1१८.१

चित्रोपचित्रश् चित्राक्षश् चारुचित्रः शरासनः । (१८।१)

citropacitraś citrākṣaś cārucitraḥ śarāsanaḥ |

18.2१८.२

चित्रायुधश्चित्रवर्मा समरे चित्रयोधिनः ॥ (१८।२)

citrāyudhaścitravarmā samare citrayodhinaḥ ||

19.1१९.१

आगच्छतस्तान् सहसा भीमो राजन्महारथः । (१९।१)

āgacchatastān sahasā bhīmo rājanmahārathaḥ |

19.2१९.२

साश्वसूतध्वजान् यत्तान् पातयामास संयुगे । (१९।२)

sāśvasūtadhvajān yattān pātayāmāsa saṃyuge |

19.3१९.३

ते हता न्यपतन् भूमौ वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ (१९।३)

te hatā nyapatan bhūmau vātanunnā iva drumāḥ ||

20.1२०.१

दृष्ट्वा विनिहतान् पुत्रांस्तव राजन्महारथान् । (२०।१)

dṛṣṭvā vinihatān putrāṃstava rājanmahārathān |

20.2२०.२

अश्रुपूर्णमुखः कर्णः कश्मलं समपद्यत ॥ (२०।२)

aśrupūrṇamukhaḥ karṇaḥ kaśmalaṃ samapadyata ||

21.1२१.१

रथम् अन्यं समास्थाय विधिवत् कल्पितं पुनः । (२१।१)

ratham anyaṃ samāsthāya vidhivat kalpitaṃ punaḥ |

21.2२१.२

अभ्ययात् पाण्डवं युद्धे त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (२१।२)

abhyayāt pāṇḍavaṃ yuddhe tvaramāṇaḥ parākramī ||

22.1२२.१

तावन्योन्यं शरैर् विद्ध्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (२२।१)

tāvanyonyaṃ śarair viddhvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |

22.2२२.२

व्यभ्राजेतां महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ (२२।२)

vyabhrājetāṃ mahārāja puṣpitāviva kiṃśukau ||

23.1२३.१

षट्त्रिंशद्भिस्ततो भल्लैर् निशितैस्तिग्मतेजनैः । (२३।१)

ṣaṭtriṃśadbhistato bhallair niśitaistigmatejanaiḥ |

23.2२३.२

व्यधमत् कवचं क्रुद्धः सूतपुत्रस्य पाण्डवः ॥ (२३।२)

vyadhamat kavacaṃ kruddhaḥ sūtaputrasya pāṇḍavaḥ ||

24.1२४.१

रक्तचन्दनदिग्धाङ्गौ शरैः कृतमहाव्रणौ । (२४।१)

raktacandanadigdhāṅgau śaraiḥ kṛtamahāvraṇau |

24.2२४.२

शोणिताक्तौ व्यराजेतां कालसूर्याविवोदितौ ॥ (२४।२)

śoṇitāktau vyarājetāṃ kālasūryāvivoditau ||

25.1२५.१

तौ शोणितोक्षितैर् गात्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ । (२५।१)

tau śoṇitokṣitair gātraiḥ śaraiśchinnatanucchadau |

25.2२५.२

विवर्माणौ व्यराजेतां निर्मुक्ताविव पन्नगौ ॥ (२५।२)

vivarmāṇau vyarājetāṃ nirmuktāviva pannagau ||

26.1२६.१

व्याघ्राविव नरव्याघ्रौ दंष्ट्राभिर् इतरेतरम् । (२६।१)

vyāghrāviva naravyāghrau daṃṣṭrābhir itaretaram |

26.2२६.२

शरदंष्ट्रा विधुन्वानौ ततक्षतुर् अरिंदमौ ॥ (२६।२)

śaradaṃṣṭrā vidhunvānau tatakṣatur ariṃdamau ||

27.1२७.१

वारणाविव संसक्तौ रङ्गमध्ये विरेजतुः । (२७।१)

vāraṇāviva saṃsaktau raṅgamadhye virejatuḥ |

27.2२७.२

तुदन्तौ विशिखैस्तीक्ष्णैर् मत्तवारणविक्रमौ ॥ (२७।२)

tudantau viśikhaistīkṣṇair mattavāraṇavikramau ||

28.1२८.१

प्रच्छादयन्तौ समरे शरजालैः परस्परम् । (२८।१)

pracchādayantau samare śarajālaiḥ parasparam |

28.2२८.२

रथाभ्यां नादयन्तौ च दिशः सर्वा विचेरतुः ॥ (२८।२)

rathābhyāṃ nādayantau ca diśaḥ sarvā viceratuḥ ||

29.1२९.१

तौ रथाभ्यां महाराज मण्डलावर्तनादिषु । (२९।१)

tau rathābhyāṃ mahārāja maṇḍalāvartanādiṣu |

29.2२९.२

व्यरोचेतां महात्मानौ वृत्रवज्रधराविव ॥ (२९।२)

vyarocetāṃ mahātmānau vṛtravajradharāviva ||

30.1३०.१

सहस्ताभरणाभ्यां तु भुजाभ्यां विक्षिपन् धनुः । (३०।१)

sahastābharaṇābhyāṃ tu bhujābhyāṃ vikṣipan dhanuḥ |

30.2३०.२

व्यरोचत रणे भीमः सविद्युद् इव तोयदः ॥ (३०।२)

vyarocata raṇe bhīmaḥ savidyud iva toyadaḥ ||

31.1३१.१

स चापघोषस्तनितः शरधाराम्बुदो महान् । (३१।१)

sa cāpaghoṣastanitaḥ śaradhārāmbudo mahān |

31.2३१.२

भीममेघो महाराज कर्णपर्वतम् अभ्ययात् ॥ (३१।२)

bhīmamegho mahārāja karṇaparvatam abhyayāt ||

32.1३२.१

ततः शरसहस्रेण धनुर्मुक्तेन भारत । (३२।१)

tataḥ śarasahasreṇa dhanurmuktena bhārata |

32.2३२.२

पाण्डवो व्यकिरत् कर्णं घनो ऽद्रिम् इव वृष्टिभिः ॥ (३२।२)

pāṇḍavo vyakirat karṇaṃ ghano 'drim iva vṛṣṭibhiḥ ||

33.1३३.१

तत्रावैक्षन्त पुत्रास्ते भीमसेनस्य विक्रमम् । (३३।१)

tatrāvaikṣanta putrāste bhīmasenasya vikramam |

33.2३३.२

सुपुङ्खैः कङ्कवासोभिर् यत् कर्णं छादयच्छरैः ॥ (३३।२)

supuṅkhaiḥ kaṅkavāsobhir yat karṇaṃ chādayaccharaiḥ ||

34.1३४.१

स नन्दयन् रणे पार्थं केशवं च यशस्विनम् । (३४।१)

sa nandayan raṇe pārthaṃ keśavaṃ ca yaśasvinam |

34.2३४.२

सात्यकिं चक्ररक्षौ च भीमः कर्णम् अयोधयत् ॥ (३४।२)

sātyakiṃ cakrarakṣau ca bhīmaḥ karṇam ayodhayat ||

35.1३५.१

विक्रमं भुजयोर् वीर्यं धैर्यं च विदितात्मनः । (३५।१)

vikramaṃ bhujayor vīryaṃ dhairyaṃ ca viditātmanaḥ |

35.2३५.२

पुत्रास्तव महाराज ददृशुः पाण्डवस्य ह ॥ (३५।२)

putrāstava mahārāja dadṛśuḥ pāṇḍavasya ha ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 111

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit