MBh, 7, 111
Select a line for its word-by-word analysis.
तवात्मजांस्तु पतितान् दृष्ट्वा कर्णः प्रतापवान् । (१।२)
tavātmajāṃstu patitān dṛṣṭvā karṇaḥ pratāpavān |
क्रोधेन महताविष्टो निर्विण्णो ऽभूत् स जीवितात् ॥ (१।३)
krodhena mahatāviṣṭo nirviṇṇo 'bhūt sa jīvitāt ||
भीमसेनं ततः क्रुद्धः समाद्रवत संभ्रमात् ॥ (२।२)
bhīmasenaṃ tataḥ kruddhaḥ samādravata saṃbhramāt ||
स भीमं पञ्चभिर् विद्ध्वा राधेयः प्रहसन्न् इव । (३।१)
sa bhīmaṃ pañcabhir viddhvā rādheyaḥ prahasann iva |
पुनर् विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः ॥ (३।२)
punar vivyādha saptatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||
पुनश्च विशिखैस्तीक्ष्णैर् विद्ध्वा पञ्चभिर् आशुगैः । (५।१)
punaśca viśikhaistīkṣṇair viddhvā pañcabhir āśugaiḥ |
तस्य भीमो हयान् हत्वा विनिहत्य च सारथिम् । (७।१)
tasya bhīmo hayān hatvā vinihatya ca sārathim |
ताम् आपतन्तीं सहसा गदां दृष्ट्वा वृकोदरः । (१०।१)
tām āpatantīṃ sahasā gadāṃ dṛṣṭvā vṛkodaraḥ |
शरैर् अवारयद् राजन् सर्वसैन्यस्य पश्यतः ॥ (१०।२)
śarair avārayad rājan sarvasainyasya paśyataḥ ||
तान् इषून् इषुभिः कर्णो वारयित्वा महामृधे । (१२।१)
tān iṣūn iṣubhiḥ karṇo vārayitvā mahāmṛdhe |
अथैनं पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समार्पयत् । (१३।१)
athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣudrakāṇāṃ samārpayat |
पश्यतां सर्वभूतानां तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१३।२)
paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ tad adbhutam ivābhavat ||
रणे ऽप्रेषयत क्रुद्धः सूतपुत्रस्य मारिष ॥ (१४।२)
raṇe 'preṣayata kruddhaḥ sūtaputrasya māriṣa ||
ते तस्य कवचं भित्त्वा तथा बाहुं च दक्षिणम् । (१५।१)
te tasya kavacaṃ bhittvā tathā bāhuṃ ca dakṣiṇam |
अभ्यगुर् धरणीं तीक्ष्णा वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥ (१५।२)
abhyagur dharaṇīṃ tīkṣṇā valmīkam iva pannagāḥ ||
राधेयं तु रणे दृष्ट्वा पदातिनम् अवस्थितम् । (१६।१)
rādheyaṃ tu raṇe dṛṣṭvā padātinam avasthitam |
भीमसेनेन संरब्धं राजा दुर्योधनो ऽब्रवीत् । (१६।२)
bhīmasenena saṃrabdhaṃ rājā duryodhano 'bravīt |
त्वरध्वं सर्वतो यत्ता राधेयस्य रथं प्रति ॥ (१६।३)
tvaradhvaṃ sarvato yattā rādheyasya rathaṃ prati ||
ततस्तव सुता राजञ् श्रुत्वा भ्रातुर् वचो द्रुतम् । (१७।१)
tatastava sutā rājañ śrutvā bhrātur vaco drutam |
अभ्ययुः पाण्डवं युद्धे विसृजन्तः शिताञ् शरान् ॥ (१७।२)
abhyayuḥ pāṇḍavaṃ yuddhe visṛjantaḥ śitāñ śarān ||
चित्रोपचित्रश् चित्राक्षश् चारुचित्रः शरासनः । (१८।१)
citropacitraś citrākṣaś cārucitraḥ śarāsanaḥ |
चित्रायुधश्चित्रवर्मा समरे चित्रयोधिनः ॥ (१८।२)
citrāyudhaścitravarmā samare citrayodhinaḥ ||
साश्वसूतध्वजान् यत्तान् पातयामास संयुगे । (१९।२)
sāśvasūtadhvajān yattān pātayāmāsa saṃyuge |
ते हता न्यपतन् भूमौ वातनुन्ना इव द्रुमाः ॥ (१९।३)
te hatā nyapatan bhūmau vātanunnā iva drumāḥ ||
दृष्ट्वा विनिहतान् पुत्रांस्तव राजन्महारथान् । (२०।१)
dṛṣṭvā vinihatān putrāṃstava rājanmahārathān |
रथम् अन्यं समास्थाय विधिवत् कल्पितं पुनः । (२१।१)
ratham anyaṃ samāsthāya vidhivat kalpitaṃ punaḥ |
अभ्ययात् पाण्डवं युद्धे त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (२१।२)
abhyayāt pāṇḍavaṃ yuddhe tvaramāṇaḥ parākramī ||
तावन्योन्यं शरैर् विद्ध्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । (२२।१)
tāvanyonyaṃ śarair viddhvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
व्यभ्राजेतां महाराज पुष्पिताविव किंशुकौ ॥ (२२।२)
vyabhrājetāṃ mahārāja puṣpitāviva kiṃśukau ||
षट्त्रिंशद्भिस्ततो भल्लैर् निशितैस्तिग्मतेजनैः । (२३।१)
ṣaṭtriṃśadbhistato bhallair niśitaistigmatejanaiḥ |
व्यधमत् कवचं क्रुद्धः सूतपुत्रस्य पाण्डवः ॥ (२३।२)
vyadhamat kavacaṃ kruddhaḥ sūtaputrasya pāṇḍavaḥ ||
तौ शोणितोक्षितैर् गात्रैः शरैश्छिन्नतनुच्छदौ । (२५।१)
tau śoṇitokṣitair gātraiḥ śaraiśchinnatanucchadau |
विवर्माणौ व्यराजेतां निर्मुक्ताविव पन्नगौ ॥ (२५।२)
vivarmāṇau vyarājetāṃ nirmuktāviva pannagau ||
व्याघ्राविव नरव्याघ्रौ दंष्ट्राभिर् इतरेतरम् । (२६।१)
vyāghrāviva naravyāghrau daṃṣṭrābhir itaretaram |
शरदंष्ट्रा विधुन्वानौ ततक्षतुर् अरिंदमौ ॥ (२६।२)
śaradaṃṣṭrā vidhunvānau tatakṣatur ariṃdamau ||
तुदन्तौ विशिखैस्तीक्ष्णैर् मत्तवारणविक्रमौ ॥ (२७।२)
tudantau viśikhaistīkṣṇair mattavāraṇavikramau ||
रथाभ्यां नादयन्तौ च दिशः सर्वा विचेरतुः ॥ (२८।२)
rathābhyāṃ nādayantau ca diśaḥ sarvā viceratuḥ ||
सहस्ताभरणाभ्यां तु भुजाभ्यां विक्षिपन् धनुः । (३०।१)
sahastābharaṇābhyāṃ tu bhujābhyāṃ vikṣipan dhanuḥ |
पाण्डवो व्यकिरत् कर्णं घनो ऽद्रिम् इव वृष्टिभिः ॥ (३२।२)
pāṇḍavo vyakirat karṇaṃ ghano 'drim iva vṛṣṭibhiḥ ||
तत्रावैक्षन्त पुत्रास्ते भीमसेनस्य विक्रमम् । (३३।१)
tatrāvaikṣanta putrāste bhīmasenasya vikramam |
सुपुङ्खैः कङ्कवासोभिर् यत् कर्णं छादयच्छरैः ॥ (३३।२)
supuṅkhaiḥ kaṅkavāsobhir yat karṇaṃ chādayaccharaiḥ ||
स नन्दयन् रणे पार्थं केशवं च यशस्विनम् । (३४।१)
sa nandayan raṇe pārthaṃ keśavaṃ ca yaśasvinam |
सात्यकिं चक्ररक्षौ च भीमः कर्णम् अयोधयत् ॥ (३४।२)
sātyakiṃ cakrarakṣau ca bhīmaḥ karṇam ayodhayat ||
विक्रमं भुजयोर् वीर्यं धैर्यं च विदितात्मनः । (३५।१)
vikramaṃ bhujayor vīryaṃ dhairyaṃ ca viditātmanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.