युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

किं फलं ज्ञानयोगस्य वेदानां नियमस्य च । (१।२)

भूतात्मा वा कथं ज्ञेयस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (२।२)

मनोः प्रजापतेर् वादं महर्षेश्च बृहस्पतेः ॥ (२।३)

प्रजापतिं श्रेष्ठतमं पृथिव्यां देवर्षिसंघप्रवरो महर्षिः । (३।१)

बृहस्पतिः प्रश्नम् इमं पुराणं पप्रच्छ शिष्यो ऽथ गुरुं प्रणम्य ॥ (३।२)

यत्कारणं मन्त्रविधिः प्रवृत्तो ज्ञाने फलं यत् प्रवदन्ति विप्राः । (४।१)

यन्मन्त्रशब्दैर् अकृतप्रकाशं तद् उच्यतां मे भगवन् यथावत् ॥ (४।२)

यद् अर्थशास्त्रागममन्त्रविद्भिर् यज्ञैर् अनेकैर् वरगोप्रदानैः । (५।१)

फलं महद्भिर् यद् उपास्यते च तत् किं कथं वा भविता क्व वा तत् ॥ (५।२)

मही महीजाः पवनो ऽन्तरिक्षं जलौकसश्चैव जलं दिवं च । (६।१)

दिवौकसश्चैव यतः प्रसूतास् तद् उच्यतां मे भगवन् पुराणम् ॥ (६।२)

ज्ञानं यतः प्रार्थयते नरो वै ततस्तदर्था भवति प्रवृत्तिः । (७।१)

न चाप्यहं वेद परं पुराणं मिथ्याप्रवृत्तिं च कथं नु कुर्याम् ॥ (७।२)

ऋक्सामसंघांश्च यजूंषि चाहं छन्दांसि नक्षत्रगतिं निरुक्तम् । (८।१)

अधीत्य च व्याकरणं सकल्पं शिक्षां च भूतप्रकृतिं न वेद्मि ॥ (८।२)

स मे भवाञ् शंसतु सर्वम् एतज् ज्ञाने फलं कर्मणि वा यद् अस्ति । (९।१)

यथा च देहाच्च्यवते शरीरी पुनः शरीरं च यथाभ्युपैति ॥ (९।२)

मनुर् उवाच । (१०।१)

यद् यत् प्रियं यस्य सुखं तद् आहुस् तद् एव दुःखं प्रवदन्त्यनिष्टम् । (१०।२)

इष्टं च मे स्याद् इतरच्च न स्याद् एतत्कृते कर्मविधिः प्रवृत्तः । (१०।३)

इष्टं त्वनिष्टं च न मां भजेतेत्य् एतत्कृते ज्ञानविधिः प्रवृत्तः ॥ (१०।४)

कामात्मकाश्छन्दसि कर्मयोगा एभिर् विमुक्तः परम् अश्नुवीत । (११।१)

नानाविधे कर्मपथे सुखार्थी नरः प्रवृत्तो न परं प्रयाति । (११।२)

परं हि तत् कर्मपथाद् अपेतं निराशिषं ब्रह्मपरं ह्यवश्यम् ॥ (११।३)

प्रजाः सृष्टा मनसा कर्मणा च द्वावप्येतौ सत्पथौ लोकजुष्टौ । (१२।१)

दृष्ट्वा कर्म शाश्वतं चान्तवच्च मनस्त्यागः कारणं नान्यद् अस्ति ॥ (१२।२)

स्वेनात्मना चक्षुर् इव प्रणेता निशात्यये तमसा संवृतात्मा । (१३।१)

ज्ञानं तु विज्ञानगुणेन युक्तं कर्माशुभं पश्यति वर्जनीयम् ॥ (१३।२)

सर्पान् कुशाग्राणि तथोदपानं ज्ञात्वा मनुष्याः परिवर्जयन्ति । (१४।१)

अज्ञानतस्तत्र पतन्ति मूढा ज्ञाने फलं पश्य यथा विशिष्टम् ॥ (१४।२)

कृत्स्नस्तु मन्त्रो विधिवत् प्रयुक्तो यज्ञा यथोक्तास्त्वथ दक्षिणाश्च । (१५।१)

अन्नप्रदानं मनसः समाधिः पञ्चात्मकं कर्मफलं वदन्ति ॥ (१५।२)

गुणात्मकं कर्म वदन्ति वेदास् तस्मान्मन्त्रा मन्त्रमूलं हि कर्म । (१६।१)

विधिर् विधेयं मनसोपपत्तिः फलस्य भोक्ता तु यथा शरीरी ॥ (१६।२)

शब्दाश्च रूपाणि रसाश्च पुण्याः स्पर्शाश्च गन्धाश्च शुभास्तथैव । (१७।१)

नरो नसंस्थानगतः प्रभुः स्याद् एतत् फलं सिध्यति कर्मलोके ॥ (१७।२)

यद् यच्छरीरेण करोति कर्म शरीरयुक्तः समुपाश्नुते तत् । (१८।१)

शरीरम् एवायतनं सुखस्य दुःखस्य चाप्यायतनं शरीरम् ॥ (१८।२)

वाचा तु यत् कर्म करोति किंचिद् वाचैव सर्वं समुपाश्नुते तत् । (१९।१)

मनस्तु यत् कर्म करोति किंचिन् मनःस्थ एवायम् उपाश्नुते तत् ॥ (१९।२)

यथागुणं कर्मगणं फलार्थी करोत्ययं कर्मफले निविष्टः । (२०।१)

तथा तथायं गुणसम्प्रयुक्तः शुभाशुभं कर्मफलं भुनक्ति ॥ (२०।२)

मत्स्यो यथा स्रोत इवाभिपाती तथा कृतं पूर्वम् उपैति कर्म । (२१।१)

शुभे त्वसौ तुष्यति दुष्कृते तु न तुष्यते वै परमः शरीरी ॥ (२१।२)

यतो जगत् सर्वम् इदं प्रसूतं ज्ञात्वात्मवन्तो व्यतियान्ति यत् तत् । (२२।१)

यन्मन्त्रशब्दैर् अकृतप्रकाशं तद् उच्यमानं शृणु मे परं यत् ॥ (२२।२)

रसैर् वियुक्तं विविधैश्च गन्धैर् अशब्दम् अस्पर्शम् अरूपवच्च । (२३।१)

अग्राह्यम् अव्यक्तम् अवर्णम् एकं पञ्चप्रकारं ससृजे प्रजानाम् ॥ (२३।२)

न स्त्री पुमान् वापि नपुंसकं च न सन्न चासत् सद् असच्च तन्न । (२४।१)

पश्यन्ति यद् ब्रह्मविदो मनुष्यास् तद् अक्षरं न क्षरतीति विद्धि ॥ (२४।२)