MBh, 5, 51
Select a line for its word-by-word analysis.
यस्य वै नानृता वाचः प्रवृत्ता अनुशुश्रुमः । (१।२)
yasya vai nānṛtā vācaḥ pravṛttā anuśuśrumaḥ |
त्रैलोक्यम् अपि तस्य स्याद् योद्धा यस्य धनंजयः ॥ (१।३)
trailokyam api tasya syād yoddhā yasya dhanaṃjayaḥ ||
अनिशं चिन्तयानो ऽपि यः प्रतीयाद् रथेन तम् ॥ (२।२)
aniśaṃ cintayāno 'pi yaḥ pratīyād rathena tam ||
प्रत्येता न समः कश्चिद् युधि गाण्डीवधन्वनः ॥ (३।२)
pratyetā na samaḥ kaścid yudhi gāṇḍīvadhanvanaḥ ||
माहात्म्यात् संशयो लोके न त्वस्ति विजयो मम ॥ (४।२)
māhātmyāt saṃśayo loke na tvasti vijayo mama ||
घृणी कर्णः प्रमादी च आचार्यः स्थविरो गुरुः । (५।१)
ghṛṇī karṇaḥ pramādī ca ācāryaḥ sthaviro guruḥ |
समर्थो बलवान् पार्थो दृढधन्वा जितक्लमः । (५।२)
samartho balavān pārtho dṛḍhadhanvā jitaklamaḥ |
भवेत् सुतुमुलं युद्धं सर्वशो ऽप्यपराजयः ॥ (५।३)
bhavet sutumulaṃ yuddhaṃ sarvaśo 'pyaparājayaḥ ||
सर्वे ह्यस्त्रविदः शूराः सर्वे प्राप्ता महद् यशः । (६।१)
sarve hyastravidaḥ śūrāḥ sarve prāptā mahad yaśaḥ |
अपि सर्वामरैश्वर्यं त्यजेयुर् न पुनर् जयम् । (६।२)
api sarvāmaraiśvaryaṃ tyajeyur na punar jayam |
वधे नूनं भवेच्छान्तिस्तयोर् वा फल्गुनस्य वा ॥ (६।३)
vadhe nūnaṃ bhavecchāntistayor vā phalgunasya vā ||
न तु जेतार्जुनस्यास्ति हन्ता चास्य न विद्यते । (७।१)
na tu jetārjunasyāsti hantā cāsya na vidyate |
मन्युस्तस्य कथं शाम्येन्मन्दान् प्रति य उत्थितः ॥ (७।२)
manyustasya kathaṃ śāmyenmandān prati ya utthitaḥ ||
अन्ये ऽप्यस्त्राणि जानन्ति जीयन्ते च जयन्ति च । (८।१)
anye 'pyastrāṇi jānanti jīyante ca jayanti ca |
त्रयस्त्रिंशत् समाहूय खाण्डवे ऽग्निम् अतर्पयत् । (९।१)
trayastriṃśat samāhūya khāṇḍave 'gnim atarpayat |
जिगाय च सुरान् सर्वान्नास्य वेद्मि पराजयम् ॥ (९।२)
jigāya ca surān sarvānnāsya vedmi parājayam ||
ध्रुवस्तस्य जयस्तात यथेन्द्रस्य जयस्तथा ॥ (१०।२)
dhruvastasya jayastāta yathendrasya jayastathā ||
कृष्णावेकरथे यत्तावधिज्यं गाण्डिवं धनुः । (११।१)
kṛṣṇāvekarathe yattāvadhijyaṃ gāṇḍivaṃ dhanuḥ |
युगपत् त्रीणि तेजांसि समेतान्यनुशुश्रुमः ॥ (११।२)
yugapat trīṇi tejāṃsi sametānyanuśuśrumaḥ ||
नैव नो ऽस्ति धनुस्तादृङ् न योद्धा न च सारथिः । (१२।१)
naiva no 'sti dhanustādṛṅ na yoddhā na ca sārathiḥ |
शेषयेद् अशनिर् दीप्तो निपतन्मूर्ध्नि संजय । (१३।१)
śeṣayed aśanir dīpto nipatanmūrdhni saṃjaya |
न तु शेषं शराः कुर्युर् अस्तास्तात किरीटिना ॥ (१३।२)
na tu śeṣaṃ śarāḥ kuryur astāstāta kirīṭinā ||
अपि चास्यन्न् इवाभाति निघ्नन्न् इव च फल्गुनः । (१४।१)
api cāsyann ivābhāti nighnann iva ca phalgunaḥ |
उद्धरन्न् इव कायेभ्यः शिरांसि शरवृष्टिभिः ॥ (१४।२)
uddharann iva kāyebhyaḥ śirāṃsi śaravṛṣṭibhiḥ ||
गाण्डीवेद्धं दहेताजौ पुत्राणां मम वाहिनीम् ॥ (१५।२)
gāṇḍīveddhaṃ dahetājau putrāṇāṃ mama vāhinīm ||
वित्रस्ता बहुला सेना भारती प्रतिभाति मे ॥ (१६।२)
vitrastā bahulā senā bhāratī pratibhāti me ||
यथा कक्षं दहत्यग्निः प्रवृद्धः सर्वतश्चरन् । (१७।१)
yathā kakṣaṃ dahatyagniḥ pravṛddhaḥ sarvataścaran |
महार्चिर् अनिलोद्धूतस्तद्वद् धक्ष्यति मामकान् ॥ (१७।२)
mahārcir aniloddhūtastadvad dhakṣyati māmakān ||
यदोद्वमन्निशितान् बाणसंघान् स्थाताततायी समरे किरीटी । (१८।१)
yadodvamanniśitān bāṇasaṃghān sthātātatāyī samare kirīṭī |
सृष्टो ऽन्तकः सर्वहरो विधात्रा यथा भवेत् तद्वद् अवारणीयः ॥ (१८।२)
sṛṣṭo 'ntakaḥ sarvaharo vidhātrā yathā bhavet tadvad avāraṇīyaḥ ||
यदा ह्यभीक्ष्णं सुबहून् प्रकाराञ् श्रोतास्मि तान् आवसथे कुरूणाम् । (१९।१)
yadā hyabhīkṣṇaṃ subahūn prakārāñ śrotāsmi tān āvasathe kurūṇām |
तेषां समन्ताच्च तथा रणाग्रे क्षयः किलायं भरतान् उपैति ॥ (१९।२)
teṣāṃ samantācca tathā raṇāgre kṣayaḥ kilāyaṃ bharatān upaiti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.