महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 86

1921 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

इत्युक्त्वानुययौ पार्थो हयं तं कामचारिणम् । (१।२)

ityuktvānuyayau pārtho hayaṃ taṃ kāmacāriṇam |

1.3१.३

न्यवर्तत ततो वाजी येन नागाह्वयं पुरम् ॥ (१।३)

nyavartata tato vājī yena nāgāhvayaṃ puram ||

2.1२.१

तं निवृत्तं तु शुश्राव चारेणैव युधिष्ठिरः । (२।१)

taṃ nivṛttaṃ tu śuśrāva cāreṇaiva yudhiṣṭhiraḥ |

2.2२.२

श्रुत्वार्जुनं कुशलिनं स च हृष्टमनाभवत् ॥ (२।२)

śrutvārjunaṃ kuśalinaṃ sa ca hṛṣṭamanābhavat ||

3.1३.१

विजयस्य च तत् कर्म गान्धारविषये तदा । (३।१)

vijayasya ca tat karma gāndhāraviṣaye tadā |

3.2३.२

श्रुत्वान्येषु च देशेषु स सुप्रीतो ऽभवन्नृपः ॥ (३।२)

śrutvānyeṣu ca deśeṣu sa suprīto 'bhavannṛpaḥ ||

4.1४.१

एतस्मिन्न् एव काले तु द्वादशीं माघपाक्षिकीम् । (४।१)

etasminn eva kāle tu dvādaśīṃ māghapākṣikīm |

4.2४.२

इष्टं गृहीत्वा नक्षत्रं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (४।२)

iṣṭaṃ gṛhītvā nakṣatraṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

5.1५.१

समानाय्य महातेजाः सर्वान् भ्रातॄन्महामनाः । (५।१)

samānāyya mahātejāḥ sarvān bhrātṝnmahāmanāḥ |

5.2५.२

भीमं च नकुलं चैव सहदेवं च कौरवः ॥ (५।२)

bhīmaṃ ca nakulaṃ caiva sahadevaṃ ca kauravaḥ ||

6.1६.१

प्रोवाचेदं वचः काले तदा धर्मभृतां वरः । (६।१)

provācedaṃ vacaḥ kāle tadā dharmabhṛtāṃ varaḥ |

6.2६.२

आमन्त्र्य वदतां श्रेष्ठो भीमं भीमपराक्रमम् ॥ (६।२)

āmantrya vadatāṃ śreṣṭho bhīmaṃ bhīmaparākramam ||

7.1७.१

आयाति भीमसेनासौ सहाश्वेन तवानुजः । (७।१)

āyāti bhīmasenāsau sahāśvena tavānujaḥ |

7.2७.२

यथा मे पुरुषाः प्राहुर् ये धनंजयसारिणः ॥ (७।२)

yathā me puruṣāḥ prāhur ye dhanaṃjayasāriṇaḥ ||

8.1८.१

उपस्थितश्च कालो ऽयम् अभितो वर्तते हयः । (८।१)

upasthitaśca kālo 'yam abhito vartate hayaḥ |

8.2८.२

माघी च पौर्णमासीयं मासः शेषो वृकोदर ॥ (८।२)

māghī ca paurṇamāsīyaṃ māsaḥ śeṣo vṛkodara ||

9.1९.१

तत् प्रस्थाप्यन्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः । (९।१)

tat prasthāpyantu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ |

9.2९.२

वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम् ॥ (९।२)

vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam ||

10.1१०.१

इत्युक्तः स तु तच्चक्रे भीमो नृपतिशासनम् । (१०।१)

ityuktaḥ sa tu taccakre bhīmo nṛpatiśāsanam |

10.2१०.२

हृष्टः श्रुत्वा नरपतेर् आयान्तं सव्यसाचिनम् ॥ (१०।२)

hṛṣṭaḥ śrutvā narapater āyāntaṃ savyasācinam ||

11.1११.१

ततो ययौ भीमसेनः प्राज्ञैः स्थपतिभिः सह । (११।१)

tato yayau bhīmasenaḥ prājñaiḥ sthapatibhiḥ saha |

11.2११.२

ब्राह्मणान् अग्रतः कृत्वा कुशलान् यज्ञकर्मसु ॥ (११।२)

brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmasu ||

12.1१२.१

तं सशालचयग्रामं संप्रतोलीविटङ्किनम् । (१२।१)

taṃ saśālacayagrāmaṃ saṃpratolīviṭaṅkinam |

12.2१२.२

मापयामास कौरव्यो यज्ञवाटं यथाविधि ॥ (१२।२)

māpayāmāsa kauravyo yajñavāṭaṃ yathāvidhi ||

13.1१३.१

सदः सपत्नीसदनं साग्नीध्रम् अपि चोत्तरम् । (१३।१)

sadaḥ sapatnīsadanaṃ sāgnīdhram api cottaram |

13.2१३.२

कारयामास विधिवन्मणिहेमविभूषितम् ॥ (१३।२)

kārayāmāsa vidhivanmaṇihemavibhūṣitam ||

14.1१४.१

स्तम्भान् कनकचित्रांश्च तोरणानि बृहन्ति च । (१४।१)

stambhān kanakacitrāṃśca toraṇāni bṛhanti ca |

14.2१४.२

यज्ञायतनदेशेषु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम् ॥ (१४।२)

yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam ||

15.1१५.१

अन्तःपुराणि राज्ञां च नानादेशनिवासिनाम् । (१५।१)

antaḥpurāṇi rājñāṃ ca nānādeśanivāsinām |

15.2१५.२

कारयामास धर्मात्मा तत्र तत्र यथाविधि ॥ (१५।२)

kārayāmāsa dharmātmā tatra tatra yathāvidhi ||

16.1१६.१

ब्राह्मणानां च वेश्मानि नानादेशसमेयुषाम् । (१६।१)

brāhmaṇānāṃ ca veśmāni nānādeśasameyuṣām |

16.2१६.२

कारयामास भीमः स विविधानि ह्यनेकशः ॥ (१६।२)

kārayāmāsa bhīmaḥ sa vividhāni hyanekaśaḥ ||

17.1१७.१

तथा संप्रेषयामास दूतान्नृपतिशासनात् । (१७।१)

tathā saṃpreṣayāmāsa dūtānnṛpatiśāsanāt |

17.2१७.२

भीमसेनो महाराज राज्ञाम् अक्लिष्टकर्मणाम् ॥ (१७।२)

bhīmaseno mahārāja rājñām akliṣṭakarmaṇām ||

18.1१८.१

ते प्रियार्थं कुरुपतेर् आययुर् नृपसत्तमाः । (१८।१)

te priyārthaṃ kurupater āyayur nṛpasattamāḥ |

18.2१८.२

रत्नान्यनेकान्यादाय स्त्रियो ऽश्वान् आयुधानि च ॥ (१८।२)

ratnānyanekānyādāya striyo 'śvān āyudhāni ca ||

19.1१९.१

तेषां निविशतां तेषु शिबिरेषु सहस्रशः । (१९।१)

teṣāṃ niviśatāṃ teṣu śibireṣu sahasraśaḥ |

19.2१९.२

नर्दतः सागरस्येव शब्दो दिवम् इवास्पृशत् ॥ (१९।२)

nardataḥ sāgarasyeva śabdo divam ivāspṛśat ||

20.1२०.१

तेषाम् अभ्यागतानां स राजा राजीवलोचनः । (२०।१)

teṣām abhyāgatānāṃ sa rājā rājīvalocanaḥ |

20.2२०.२

व्यादिदेशान्नपानानि शय्याश्चाप्यतिमानुषाः ॥ (२०।२)

vyādideśānnapānāni śayyāścāpyatimānuṣāḥ ||

21.1२१.१

वाहनानां च विविधाः शालाः शालीक्षुगोरसैः । (२१।१)

vāhanānāṃ ca vividhāḥ śālāḥ śālīkṣugorasaiḥ |

21.2२१.२

उपेताः पुरुषव्याघ्र व्यादिदेश स धर्मराट् ॥ (२१।२)

upetāḥ puruṣavyāghra vyādideśa sa dharmarāṭ ||

22.1२२.१

तथा तस्मिन्महायज्ञे धर्मराजस्य धीमतः । (२२।१)

tathā tasminmahāyajñe dharmarājasya dhīmataḥ |

22.2२२.२

समाजग्मुर् मुनिगणा बहवो ब्रह्मवादिनः ॥ (२२।२)

samājagmur munigaṇā bahavo brahmavādinaḥ ||

23.1२३.१

ये च द्विजातिप्रवरास्तत्रासन् पृथिवीपते । (२३।१)

ye ca dvijātipravarāstatrāsan pṛthivīpate |

23.2२३.२

समाजग्मुः सशिष्यांस्तान् प्रतिजग्राह कौरवः ॥ (२३।२)

samājagmuḥ saśiṣyāṃstān pratijagrāha kauravaḥ ||

24.1२४.१

सर्वांश्च तान् अनुययौ यावद् आवसथाद् इति । (२४।१)

sarvāṃśca tān anuyayau yāvad āvasathād iti |

24.2२४.२

स्वयम् एव महातेजा दम्भं त्यक्त्वा युधिष्ठिरः ॥ (२४।२)

svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā yudhiṣṭhiraḥ ||

25.1२५.१

ततः कृत्वा स्थपतयः शिल्पिनो ऽन्ये च ये तदा । (२५।१)

tataḥ kṛtvā sthapatayaḥ śilpino 'nye ca ye tadā |

25.2२५.२

कृत्स्नं यज्ञविधिं राजन् धर्मराज्ञे न्यवेदयन् ॥ (२५।२)

kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājan dharmarājñe nyavedayan ||

26.1२६.१

तच्छ्रुत्वा धर्मराजः स कृतं सर्वम् अनिन्दितम् । (२६।१)

tacchrutvā dharmarājaḥ sa kṛtaṃ sarvam aninditam |

26.2२६.२

हृष्टरूपो ऽभवद् राजा सह भ्रातृभिर् अच्युतः ॥ (२६।२)

hṛṣṭarūpo 'bhavad rājā saha bhrātṛbhir acyutaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 86

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit