MBh, 14, 86
Select a line for its word-by-word analysis.
इत्युक्त्वानुययौ पार्थो हयं तं कामचारिणम् । (१।२)
ityuktvānuyayau pārtho hayaṃ taṃ kāmacāriṇam |
तं निवृत्तं तु शुश्राव चारेणैव युधिष्ठिरः । (२।१)
taṃ nivṛttaṃ tu śuśrāva cāreṇaiva yudhiṣṭhiraḥ |
श्रुत्वार्जुनं कुशलिनं स च हृष्टमनाभवत् ॥ (२।२)
śrutvārjunaṃ kuśalinaṃ sa ca hṛṣṭamanābhavat ||
श्रुत्वान्येषु च देशेषु स सुप्रीतो ऽभवन्नृपः ॥ (३।२)
śrutvānyeṣu ca deśeṣu sa suprīto 'bhavannṛpaḥ ||
एतस्मिन्न् एव काले तु द्वादशीं माघपाक्षिकीम् । (४।१)
etasminn eva kāle tu dvādaśīṃ māghapākṣikīm |
इष्टं गृहीत्वा नक्षत्रं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ (४।२)
iṣṭaṃ gṛhītvā nakṣatraṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
समानाय्य महातेजाः सर्वान् भ्रातॄन्महामनाः । (५।१)
samānāyya mahātejāḥ sarvān bhrātṝnmahāmanāḥ |
आमन्त्र्य वदतां श्रेष्ठो भीमं भीमपराक्रमम् ॥ (६।२)
āmantrya vadatāṃ śreṣṭho bhīmaṃ bhīmaparākramam ||
तत् प्रस्थाप्यन्तु विद्वांसो ब्राह्मणा वेदपारगाः । (९।१)
tat prasthāpyantu vidvāṃso brāhmaṇā vedapāragāḥ |
वाजिमेधार्थसिद्ध्यर्थं देशं पश्यन्तु यज्ञियम् ॥ (९।२)
vājimedhārthasiddhyarthaṃ deśaṃ paśyantu yajñiyam ||
इत्युक्तः स तु तच्चक्रे भीमो नृपतिशासनम् । (१०।१)
ityuktaḥ sa tu taccakre bhīmo nṛpatiśāsanam |
हृष्टः श्रुत्वा नरपतेर् आयान्तं सव्यसाचिनम् ॥ (१०।२)
hṛṣṭaḥ śrutvā narapater āyāntaṃ savyasācinam ||
ततो ययौ भीमसेनः प्राज्ञैः स्थपतिभिः सह । (११।१)
tato yayau bhīmasenaḥ prājñaiḥ sthapatibhiḥ saha |
ब्राह्मणान् अग्रतः कृत्वा कुशलान् यज्ञकर्मसु ॥ (११।२)
brāhmaṇān agrataḥ kṛtvā kuśalān yajñakarmasu ||
सदः सपत्नीसदनं साग्नीध्रम् अपि चोत्तरम् । (१३।१)
sadaḥ sapatnīsadanaṃ sāgnīdhram api cottaram |
स्तम्भान् कनकचित्रांश्च तोरणानि बृहन्ति च । (१४।१)
stambhān kanakacitrāṃśca toraṇāni bṛhanti ca |
यज्ञायतनदेशेषु दत्त्वा शुद्धं च काञ्चनम् ॥ (१४।२)
yajñāyatanadeśeṣu dattvā śuddhaṃ ca kāñcanam ||
भीमसेनो महाराज राज्ञाम् अक्लिष्टकर्मणाम् ॥ (१७।२)
bhīmaseno mahārāja rājñām akliṣṭakarmaṇām ||
ते प्रियार्थं कुरुपतेर् आययुर् नृपसत्तमाः । (१८।१)
te priyārthaṃ kurupater āyayur nṛpasattamāḥ |
रत्नान्यनेकान्यादाय स्त्रियो ऽश्वान् आयुधानि च ॥ (१८।२)
ratnānyanekānyādāya striyo 'śvān āyudhāni ca ||
नर्दतः सागरस्येव शब्दो दिवम् इवास्पृशत् ॥ (१९।२)
nardataḥ sāgarasyeva śabdo divam ivāspṛśat ||
व्यादिदेशान्नपानानि शय्याश्चाप्यतिमानुषाः ॥ (२०।२)
vyādideśānnapānāni śayyāścāpyatimānuṣāḥ ||
वाहनानां च विविधाः शालाः शालीक्षुगोरसैः । (२१।१)
vāhanānāṃ ca vividhāḥ śālāḥ śālīkṣugorasaiḥ |
उपेताः पुरुषव्याघ्र व्यादिदेश स धर्मराट् ॥ (२१।२)
upetāḥ puruṣavyāghra vyādideśa sa dharmarāṭ ||
समाजग्मुः सशिष्यांस्तान् प्रतिजग्राह कौरवः ॥ (२३।२)
samājagmuḥ saśiṣyāṃstān pratijagrāha kauravaḥ ||
सर्वांश्च तान् अनुययौ यावद् आवसथाद् इति । (२४।१)
sarvāṃśca tān anuyayau yāvad āvasathād iti |
स्वयम् एव महातेजा दम्भं त्यक्त्वा युधिष्ठिरः ॥ (२४।२)
svayam eva mahātejā dambhaṃ tyaktvā yudhiṣṭhiraḥ ||
ततः कृत्वा स्थपतयः शिल्पिनो ऽन्ये च ये तदा । (२५।१)
tataḥ kṛtvā sthapatayaḥ śilpino 'nye ca ye tadā |
कृत्स्नं यज्ञविधिं राजन् धर्मराज्ञे न्यवेदयन् ॥ (२५।२)
kṛtsnaṃ yajñavidhiṃ rājan dharmarājñe nyavedayan ||
तच्छ्रुत्वा धर्मराजः स कृतं सर्वम् अनिन्दितम् । (२६।१)
tacchrutvā dharmarājaḥ sa kṛtaṃ sarvam aninditam |
हृष्टरूपो ऽभवद् राजा सह भ्रातृभिर् अच्युतः ॥ (२६।२)
hṛṣṭarūpo 'bhavad rājā saha bhrātṛbhir acyutaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.